Wörterbuchnetz
Lexicon musicum Latinum medii aevi Bibliographische AngabenLogo badw
 
(barbitus (barbitonus) bis bastio (Bd. 1, Sp. 210 bis 213)
Abschnitt zurück Abschnitt vor
Artikelverweis (barbitus (barbitonus) -i m. et barbita -ae f. et barbitum -i n.; gr. βάρβιτος m. et βάρβιτον n.) Saiteninstrument (der Lyra ähnlich)string instrument (similar to the lyra) [syn.: cithara, lyra, leutum]
[s.IV]
Mart. Cap. 1, 36: barbito aurataque chely ac doctis fidibus (ad loc.: Remig. Aut. 23, 2: Barbitum genus est organi, instrumentum videlicet musicum ex ebore factum, unde et barbitum a barri, id est elefante, dicitur. sim. Remig. Aut. 483, 4). Mart. Cap. 9, 910: non chelys nec barbiton nec tetrachordon (ad loc.: Ioh. Scot. annot. 483, 4: ‚barbita‘ id est cithara). Mart. Cap. 9, 913: multiforme scit ciere barbiton (ad loc.: Ioh. Scot. annot. 485, 4: ‚barbiton‘ id est citharam. sim. Remig. Aut. 485, 3).
[s.VII]
Isid. etym. 3, 22, 3: plures eius (sc. citharae) species extiterunt, ut psalteria, lyrae, barbitae, phoenices et pectides (inde Hier. Mor. 4 p. 20, 8).
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 1, 2, 163, 2: citharae, barbita caeteraque diversi generis cordalia instrumenta.
[s.XIV]
Trad. Ptol. p. 285a: per istos (sc. numeros) cimbala et tintinnabula formantur; per istos fistulae sive aereae (ms.: eree, ed.: creae), vel calami mensurantur; per istos citharae resonant et barbitoni (cf. Quat. princ. 2, 21 p. 217b: ... per istos fistulae sive aereae sive de calamo mensurantur; per istos citharae et viellae resonant).
[s.XV]
Nicol. Burt. 3, 22, 206: Quid valeat numeris et barbiton ipsa canoris / Orpheus est testis, testis Aryon erit. Ioh. Tinct. inv. p. 41: lyra (si Porphyrioni credimus) dicitur barbitus. Ad quem ipse Flaccus per eandem figuram: „ ... age dic Latinum, barbite, carmen.“ Verum nunc vulgus eam ubique leutum appellat. Adam Fuld. 2, 17: Donet et Euterpe tibias, Polonia iungat / barbiton.
 
Artikelverweis 
baryphonizans (de βαρύφωνέω) tief klingenddeep-sounding
[s.XV]
Adam Fuld. 2, 17: Ego quoque omnem cantum primi toni in lichanos meson finire cogor propter organum: nam baryphonizans - - - (?) diapason lichanos hypaton in hypothesi attingere non valuit vera voce.
 
Artikelverweis 
barytonans (baritonans) -ntis (de βαρύτονος) Bezeichnung für die tiefste Stimme eines mehrstimmigen Satzes, Baßstimmeterm that designates the lowest voice of a polyphonic composition, the bass part
[s.XV]
Fr. Gafur. pract. 3, 11: Baritonans enim intelligitur pars seu processus gravior in compositione cantilenae, qui et contratenor gravis dicitur a ‚vari‘, quod est grave, v mutata in b, quasi graviorem cantans cantilenae partem. Cuius consyderationis hoc proponitur exemplar: (sequitur exemplum). In hoc exemplo prima semibrevis acuti contratenoris in tertiam supra tenorem constituta per decimam distat intensa a prima /Bd. 1, Sp. 211/ baritonantis et per sextam remissa est sub prima cantus: ab hac autem distat prima baritonantis per quintamdecimam in grave. ibid. al. sim. Fr. Gafur. pract. 3, 12: sive in tenore sive in cantu seu etiam in contratenore aut in baritonante. ibid. al. Fr. Gafur. pract. 3, 15: Vox autem baritonantis et acuti contratenoris pari invicem et ac reliquos pronuntiatione se transferant. Tenorem vero, quod cantum sustinet et a baritonante sustinetur, fundamentum relationis dicunt; namque ab acuto cantu et graviore baritonante circumscriptus est medium obtinens locum. ibid.: Caveat postremo cantilenae compositor tenorem aut baritonantem in cantilena per omnes notulas immobilem disponere. cf. ThLL s. v. barytonicus, barytonus
 
Artikelverweis 
basal Bezeichnung (semitischen Ursprungs?) für den vierzehnten Ton (O) im System A - Qterm (of semitic origin?) that designates the fourteenth pitch (O) in the system A - Q
[s.XI]
Compil. Casin. 1, 24 descr.: corda basal. cf. Farmer, Facts p. 31
 
Artikelverweis 
bassitudo -inis f. Tiefe, tiefer Bereich (eines Gesangs)lowness, the lower range (of a song) [opp.: altitudo]
[s.XIV]
Heinr. Eger 5 p. 59: si laetitia exprimenda sit singularis, ... nunc innuunt tarditatem, nunc vehementiam, nunc involutionem in multis notis, nunc expeditionem in pausis, nunc applaudunt, nunc arguunt, aliquando designant altitudinem, aliquando bassitudinem.
[s.XV]
Conr. Zab. chor. 3, 4: cum cantus supra notam inceptionis suae vel multum ascendit vel infra eandem multum descendit in quacumque sui parte, ut cum ad eundem altitudinis vel bassitudinis locum pervenitur, possit et ibi a multitudine personarum chori sine gravamine cantari.
 
Artikelverweis 
basso -are in die Tiefe führento move to a lower pitch [opp.: conscendere, scandere]
[s.XIV]
Ps.-Phil. lib. mus. p. 36a: Imparitas, que conscendit, bassatur (ed. bassantur) ad unum (sim. Vers. Imparitas p. 152 (p. 467b): Imparitas, quae novem scandit, bassatur ad unam. Bonav. Brix. 15, 16: inparitasque (ms. et ed.: ni paritasque) octo (sc. scandit), sub fine bassatur (ms. et ed.: bassat) ad unam).
 
Artikelverweis 
bassus -a, -um tief (in Bezug auf die Tonlage)low (with reference to range) [syn.: gravis; opp.: altus]
1 allgemeingeneral
[s.XIII]
Elias Sal. 30 p. 57b: cantare primam vocem, hoc est magis bassam. al. Hier. Mor. 25 p. 188, 17: voces grossae et bassae sunt pectoris, voces subtiles et altissimae sunt capitis. al.
[s.XIV]
Iac. Leod. spec. 2, 69, 10. Ioh. Boen mus. 3, 83: si minus semitonium restringitur per unam de ⋅b⋅ fa ⋅♮⋅ mi, sequitur ..., quod nota bassioris clavis acutius, et altioris gravius per unum comma decantentur. al. Goscalc. 1, 1 p. 36, 6: gravem, id est bassum. ibid. al. Trad. Holl. I p. 164: octo primae (sc. voces) dicuntur graves eo, quod cantum reddunt gravem et bassum (sim. Szydlov. 2 p. 13: quia cantum reddunt gravem, basum, obtusum et declinem). ibid. al. Anon. Carthus. p. 449b: septimo tono non competit regulariter tam bassum principium.
[s.XV]
Arn. Zwoll. p. 30: manu sinistra oportet tangere tenorem in 10 clavibus bassioribus solum. Anon. Monac. 1, 22: Tenor igitur sic diffinitur: est diversorum cantuum secundum modum et equipollenciam adinvicem concurrencium debita et regularis consonancia vocibus bassis et gravibus prolata ... Contratenor autem est diversorum cantuum ... consonancia vocibus bassis et mediocribus prolata. Conr. Zab. tract. BO 3: infra suum initium /Bd. 1, Sp. 212/ in bassiori loco. Paul. Paulir. 7, 2, 1 p. 59: tenorista bassiori voce et notis longioribus occurrens. Paul. Paulir. 7, 2, 1 p. 60: tenore descendente discantus ascendat et e converso autem, ut altum et bassum, acutum et grave sic se contemperent, ut nec elevacio depressionem (ms.; ed.: depressioni) obnubilet nec e converso. al. Conr. Zab. chor. 3, 1: mediocris cantus minus est onerosus personarum multitudini quam altior vel bassior. al. Anon. Tegerns. II p. 114. Nicol. Burt. 2, 4, 31. Guil. mon. 4 p. 29: supranus incipitur per unisonum, qui unisonus accipitur pro octava alta, et ex consequenti per tertias bassas, quae tertiae bassae volunt dicere sive representare sextas altas. Guil. mon. 6 p. 42: sextam bassam subtus tenorem. al. Mich. Keinsp. 8, 51: si (sc. cantus) basso vel infimo magis se oblectet neque quintam vel octavam re visat sursum, revera plagalem sive humilem iudicamus. al. Flor. Fax. 16 p. 87: tenorem vel contratenorem altero altiorem vel bassiorem componere poterimus. Anon. Couss. I p. 447a.
2 speziellspecific
a für die drei tiefsten Hexachordefor the three lowest hexachords
[s.XIV]
Iac. Leod. spec. 6, 64, 3: Vocat autem quidam bassam naturam cantum, qui oritur a ⋅C⋅ gravi, altam (ms.; ed.: alteram) vero naturam eum, qui incipit in ⋅c⋅ acuto.
[s.XV]
Bart. Ram. 2, 1, 2 p. 73: septem gammata faciunt iuxta septem hexachorda; et primum appellant ⋅♮⋅ bassum, secundum naturam bassam, tertium ⋅b⋅ molle bassum, quartum ⋅♮⋅ medianum, quintum naturam altam, sextum ⋅b⋅ molle altum et septimum ⋅♮⋅ altum.
b für die Töne der unteren Oktave im Zweioktavensystemfor the notes of the lower octave in a two-octave system
[s.XIV]
Aegid. Mur. p. 128b: stat in gamma bassa ; et tu potes eum mittere in gamma alta. Goscalc. 1, 1 p. 38, 8: finit in ⋅E⋅ lami basso. al. Trad. Pipudi p. 46: incipiendo in ⋅G⋅ solreut basso (ed.: balso) usque ad ⋅e⋅ lami altum.
c als Stimmlagenbezeichnung bei Tenor und Contratenoras term that designates the register of the tenor and contratenor
[s.XV]
Ioh. Tinct. contr. 2, 29, 3 exempl.: Contratenor altus. Contratenor bassus. Ioh. Tinct. inv. p. 33: tenoristarum et contratenoristarum alii sunt imi, hoc est vulgo bassi, et alii alti. ... Verum tenoriste et contratenoriste bassi denominantur, qui ad canendos tenores et contratenores bassos apti cognoscuntur, alti vero, qui ad altos. ibid. al. Guil. mon. 6 p. 38: In isto enim faulxbordon potest aliquotiens fieri contratenor bassus et altus. Guil. mon. 6 p. 39: in faulxbordon potest fieri contratenor bassus, et in gymel potest fieri contratenor bassus. ibid.: facies contratenorem bassum descendentem subtus tenorem per quintas et tertias bassas. al. Anon. Couss. I p. 447a: tenorem altum (ed.: altam) vel gravem vel bassum. ibid. al.
d für die Töne E - bfor the notes E - b
[s.XV]
Ioh. Tinct. exp. 2, 31: ⋅E⋅ lami, ⋅F⋅ faut et ⋅G⋅ solreut gravia, ⋅A⋅ lamire et ⋅b⋅fa⋅♮⋅ mi acuta dicuntur vulgariter bassa, ⋅E⋅ lami vero, ⋅F⋅ faut et ⋅G⋅ solreut acuta, ⋅a⋅ lamire et ⋅b⋅fa⋅♮⋅ mi superacuta vocantur alta, ut patet in sequenti figura (sequitur descr.).
subst. bassus -i m. ‚Baß‘ (Bezeichnung für die tiefste Stimme eines mehrstimmigen Satzes)‘bass' (term that designates the lowest voice of a polyphonic composition)
[s.XV]
Cant. pass. p. 132: concludendo concordat bassus cum tenore in sua octava et cum discanto in decimis. Guil. mon. 6 p. 42: Tenor - Bassus - Altus - Cantus.
adv. basse tief (in Bezug auf die Tonlage)at a low pitch, in a low register [opp.: alte]
[s.XIII]
Hier. Mor. 25 p. 188, 26: nec nimis basse, quod /Bd. 1, Sp. 213/ est ululare, nec nimis alte, quod est clamare, sed mediocriter, quod est cantare. Iac. Leod. spec. 4, 9, 3: Chorda enim intendi dicitur, cum percussa sont altius, remitti, cum bassius. al. Ioh. Tork. disc. p. 136: quando cantus incipit base et alte ascendit ... Si cantus incipiat alte et base descendit. Ioh. Boen mus. 3, 88: qualitercumque semitonium minus restringitur, quod nota clavis altioris bassius et bassioris altius debeant proferri. Heinr. Eger 6 p. 67: si alte incipiendus cantus sit vel basse vel medie. al. Cant. pass. p. 132: sic clamarunt in sanctissima eius passione, quia unus basse, alter alte, alter mediocre. Conr. Zab. tract. BO 3: qui praecentor fuerit, ... numquam aliquem cantum nimis alte vel nimis basse in gravamen sui et chori incipiat. ibid. al. Conr. Zab. chor. 3, 1: non nimis alte nec nimis basse cantare. al. v. contrabassus
 
Artikelverweis 
bastio -onis f. die oblique (schräge) Form einer Ligatur in der Mensuralnotationthe oblique form of a ligature in mensural notation
[s.XIV]
Mens. Omnis nota sic 2c, 2: Omnis nota in fine ligature descendendo iacens in quadro est longa, ut hic: . Iacens vero in bastione dicitur brevis, ut hic:    (exemplum secundum ex errore ut videtur). cf. LGerm s. v. bastum, bastonus