Wörterbuchnetz
Lexicon musicum Latinum medii aevi Bibliographische AngabenLogo badw
 
auctoralis bis augmentum (Bd. 1, Sp. 151 bis 158)
Abschnitt zurück Abschnitt vor
Artikelverweis auctoralis -e als Übersetzung von ‚authentus‘, ‚authenticus‘: übergeordnet, maßgeblich (in Bezug auf die 1., 3., 5. und 7. Kirchentonart) as translation of ‘authentus,’ ‘authenticus’: with precedence, authoritative (with reference to the first, third, fifth, and seventh modes) [syn.: magisterialis, antiquus, principalis, primus]
[s.IX]
Mod. Autenticus p. 50, 2: Autenticus autoralis et auctoritate plenus. Ton. Mett. p. 62: Autenticus vel autentus protus Grece, quod veraciter Latine auctoralis, id est magisterialis primus. ibid. al. Scol. ench. 1, 310: autentum dicimus auctoralem, plagin subiugalem seu lateralem. Comm. br. 27: Primus itaque tonus principalis apud cantores autentus protus, id est auctoralis primus vocatur. Comm. br. 29 - 64.
[s.X]
Mod. Volunt autem p. 80: Authenticus protus, id est antiquus sive auctoralis primus.
[s.XI]
Berno div. p. 18. Guido micr. 12, 8: acutus quisque modus diceretur autentus, id est auctoralis et princeps. Hermann. mus. p. 31 (p. 132a): quatuor autentici, id est auctorales. Aribo 39 p. 29: autentos vocantes auctorales et digniores. Lib. spec. 19 p. 48. Anon. Prag. 251. Ps.-Guido arithm. p. 57b: authenticus est, id est auctoralis sive magister. Compil. Paris. I p. 192. Ps.-Osbern. 23: autenti vocarentur, id est auctorales sive principales. Ps.-Osbern. 28. Ps.-Osbern. 106: Autenti ... irreprehensibiles manent, quia auctorales sunt et omnes voces quasi proprias auctoritate continent. Ioh. Cott. mus. 10, 34 - 36 (inde Conr. Zab. tract. AR 4 - AS 3).
[s.XII]
Udalsc. 5, 47. Udalsc. 7, 62. Guido Aug. p. 158a: Acuti autem dicuntur autenti, id est auctorales et primi. Anon. La Fage I 7, 7. Anon. Pannain p. 108.
[s.XIII]
Amerus 17, 2. Engelb. Adm. 4, 8: authenti et plagales, id est principales et secundarii sive auctorales et subiugales.
[s.XIV]
Iac. Leod. spec. 6, 5, 8. Heinr. Eger 5 p. 51: autentos vocabant, hoc est autorales, magistrales seu principales. Trad. Holl. I p. 177. Anon. Carthus. p. 436a.
[s.XV]
Iac. Theat. 11: Quod Greci dicunt autenticum nos maius et altum vel acutum /Bd. 1, Sp. 152/ vocamus, sive princeps vel auctoralis. Iac. Theat. 12. Ioh. Cicon. mus. 2, 5 p. 244, 5. Ioh. Cicon. mus. 2, 14 p. 280, 3: Igitur octo sunt modi tonorum, sicut octo sunt species diapason, per quos omnis cantilena discurrit. Ex quibus quatuor sunt auctorales et quatuor subiugales. Auctorales autem Greci autenticos vocant. Subiugales vero plagales nominant. Igitur autentus protus Grece Latine primus auctoralis dicitur. Nam ideo auctoralis eo, quod auctoritate sit plenus eqs. Ioh. Cicon. mus. 2, 21 p. 288, 25: De tono subiugali et auctorali quomodo differunt. Ioh. Cicon. mus. 4, 13 p. 378, 16. Ugol. Urb. 1, 49, 2. Bart. Ram. 1, 3, 2 p. 55: auctoralis sive magister.
 
Artikelverweis 
auctoratus -a, -um als Übersetzung von ‚authentus‘, ‚authenticus‘: übergeordnet, maßgeblich (in Bezug auf die 1., 3., 5. und 7. Kirchentonart) as translation of ‘authentus,’ ‘authenticus’: with precedence, authoritative (with reference to the first, third, fifth, and seventh modes)
[s.XI]
Berno mon. 8, 5: Authenticos enim Graeci magistros dicunt, quasi auctoratos, id est auctoritate praeditos, videlicet quorum auctoritas praecellit (sim. Berno prol. p. 68b (C33 p. 32) inde Frut. brev. 7 p. 52).
 
Artikelverweis 
auctoritas -atis f. als Übersetzung von ‚authentus‘, ‚authenticus‘: Haupt-, Grundtonart (Bezeichnung für den 1., 3., 5. und 7. Kirchenton mit dem regulären Ambitus von einer Oktave oberhalb und einem Ganzton unterhalb der Finalis) as translation of ‘authentus,’ ‘authenticus’: fundamental, or principal mode (term that designates the first, third, fifth, and seventh modes with the standard ambitus of an octave above the final and a tone below) [syn.: magister]
[s.IX]
Ton. Mett. p. 12: Autenticus protus, id est auctoritas prima. ibid. al. Ton. Mett. p. 62: Autenticus vel autentus protus Grece, quod veraciter Latine auctoralis, id est magisterialis primus vel auctoritas, id est magister primus. Aurelian. 8 p. 136: autentos Grece, Latine auctoritas, ideoque autentum auctoritate plenum dicimus. Alia mus. 181 p. 85: autentos protos, id est auctoritas prima. Alia mus. 183 p. 88 - 187 p. 93. Reg. Prum. 3, 5 - 8.
[s.XI-XII]
Ps.-Osbern. 33 - 36.
[s.XIII]
Hier. Mor. 20 p. 156, 24: nam authenticum Graece auctoritas dicitur Latine.
[s.XV]
Ioh. Cicon. mus. 2, 15 p. 282, 9: Hieronymus: Autentus protus, id est auctoritas prima eqs. Gob. Pers. p. 186b: quia Graeci dicunt authentum, quod sonat Latine autoritas. Ugol. Urb. 1, 49, 6: autenticos Graece, Latine auctoritas, quoniam ex eorum vi et auctoritate eorum plagales existunt.
 
Artikelverweis 
auctorizabilis -e als Übersetzung von ‚authentus‘: übergeordnet, maßgeblich (in Bezug auf die 1., 3., 5. und 7. Kirchentonart) as translation of ‘authentus’: with precedence, authoritative (with reference to the first, third, fifth, and seventh modes)
[s.XIII]
Anon. Lovan. p. 492b: quatuor sunt autenti, id est auctorisabiles et principales. Amerus 20, 6: autenti dicuntur ab autentin Grece, quod est auctorizabile, quia plus autentici sunt quam pares, quia plus ascendunt.
 
Artikelverweis 
auctorizatus -a, -um als Übersetzung von ‚authenticus‘: übergeordnet, maßgeblich (in Bezug auf die 1., 3., 5. und 7. Kirchentonart) as translation of ‘authenticus’: with precedence, authoritative (with reference to the first, third, fifth, and seventh modes)
[s.XIII-XIV]
Ioh. Groch. 227: authenticus protus, id est primus auctorizatus. ibid. al.
 
Artikelverweis 
aucupusta (acupusta) Neumenbezeichnung unbekannter /Bd. 1, Sp. 153/ Bedeutung term of undetermined meaning that designates a neume
[s.XI]
Neum. Accentus p. 195: Aucupusta . Neum. Prima p. 195: Acupusta .
 
Artikelverweis 
augeo, auxi, auctum, -ere A. ein Intervall vergrößern B. den Notenwert verlängern A. to expand an interval B. to lengthen a note value
A ein Intervall vergrößern to expand an interval
[s.XI]
Mot. Musica est p. 168: Nam si elevatio vel depositio facta sit per tonum vel per semitonium, potest augeri et fieri nunc per semiditonum, nunc per dytonum, nunc per diatessaron, nunc per diapente (inde Iac. Leod. spec. 6, 69, 36). Vers. Ars humanas p. 111b.
[s.XIV-XV]
Anon. Seay p. 33: per coniunctam minui vel augeri et ita fiet de tritono diapente.
B den Notenwert verlängern to lengthen a note value [opp.: minuere]
1 bei Einzelnoten single notes
a allgemein in general
[s.XIV]
Phil. Vitr. 15, 15: secundum modernos, sicut minima potest diminui, sic potest augeri. Unde sciendum est, quod, quando duae minimae inter duas semibreves vel breves ponuntur in medietate, secunda minima duas valet minimas. Phil. Vitr. 17, 9: Duplex longa vero quatuor (sc. valet tempora), nec potest augeri nec minui. Trad. Phil. I 62rG, 61: inveniuntur aliquotiens unice semibreves, breves vel longas sequentes, que tamen eas nec augent nec minuunt (sim. Ps.-Mur. arg. p. 106b. Trad. Mur. II p. 306a). Ioh. Mur. not. 2, 9, 17: figura per figuram non minuitur nec augetur. Ps.-Mur. arg. p. 106b: pausa non potest augeri nec minui, nec pausa non potest alterari (sim. Anon. Mediol. 5, 2). Iac. Leod. spec. 7, 39, 7. Ps.-Mur. motet. p. 85a: Possunt pause perfici vel imperfici? (ed.: imperfici.) Non pausa possit minui nec augeri. Ps.-Mur. motet. p. 85b: Pause possuntne (ed.: Pausa possunt ne) alterari? Non. Quare? Quia ita augerentur. Ioh. Boen ars append. 4, 24: Inveniuntur etiam tragme, que secundum antiquos ponebantur pro semibrevi altera, sed moderni eas cum aliis figuris secundum signa augent et minuunt modo sic et modo sic.
[s.XV]
Fr. Gafur. extr. 6, 7, 15. Adam Fuld. 1, 1: mensuralis vel figurativa (sc. musica) est, cuius figurae augeri vel minui possunt in signis iuxta formam et speciem (sim. Adam Fuld. 3, 1). Adam Fuld. 3, 11. Ant. Lucc. p. 423.
b durch Kaudierung nach unten by means of a downward stem
[s.XV]
Iac. Leod. spec. 7, 27, 1: sicut duplex longa per breves diminuitur, sic per caudas augetur. Goscalc. 2, 2 p. 128, 18: cauda deorsum tendens auget sibi (sc. semibrevi) medietatem; eciam sibi potest augere terciam partem. ibid. al.
[s.XV]
Prosd. exp. 61, 84: tantum precipue debeat augere cauda inferius tracta, quantum diminuit cauda superius tracta sibi correspondens. Prosd. exp. 61, 90 - 92. Prosd. exp. 66, 33.
c mit Hilfe eines Punktes (um die Hälfte seines ursprünglichen Wertes) by means of a dot (by half of its original value)
[s.XIV]
Ps.-Mur. motet. p. 92a: Punctus augmentationis qualis est? Est punctus, qui augmentat vel auget figuram vel notam, ad quam ponitur, altera parte.
[s.XV]
Guil. Dufay p. 387: illa dicitur alteratio, per quam valor notule ultra sui proprietatem mediante puncto augetur. Fr. Gafur. pract. 2, 12: notulam ipsam recto propriae quantitatis dimidio noscitur (sc. punctus perfectionis) augere. ibid. al.
2 in einem Kompositionsabschnitt oder einer Stimme (als spezielle Notationsart) in a section of a composition or in /Bd. 1, Sp. 154/ a vocal part (as a special type of notation)
[s.XV]
Guil. mon. 3 p. 27: Subdupla in omni prolatione medietatem auget, unde minima canitur pro semibrevi, semibrevis pro brevi, brevis pro longa, longa pro maxima. Fr. Gafur. pract. 4, 4 - 12. Fr. Gafur. pract. 4, 6: In hac proportione (sc. subsesqualtera) duae notulae aequivalent et commensurantur tribus sibi consimilibus ita, ut unaquaeque ipsarum duarum augeatur de dimidia propriae quantitatis parte.
 
Artikelverweis 
augmentatio -onis f. A. Vergrößerung eines Intervalls B. Verlängerung des Notenwertes C. Teilung eines Tempus in eine größere Anzahl von Notenwerten A. augmentation of an interval B. augmentation of a note value C. division of a tempus into a larger number of note values
A Vergrößerung eines Intervalls augmentation of an interval
[s.XI]
Comm. Guid. 92 p. 163: trium (sc. vocum) augmentatione.
[s.XII]
Anon. Pannain p. 416: positiones (sc. motus vocum) dividuntur secundum modum intensionis et remissionis, augmentationis et relaxationis ( LmL cf. col. 158, 14). ibid. al.
B Verlängerung des Notenwertes augmentation of a note value
1 bei Einzelnoten single notes
a allgemein in general
[s.XIV]
Tract. figur. 3 p. 74, 6: si brevis fuerit caudata a parte dextra superius vel inferius accipit augmentationem (inde Fr. Gafur. extr. 11, 14, 2). Tract. figur. 5 p. 82, 3: minime plene vel vacue aliquando per signum et aliquando per proprietatem suscipiunt diminutionem vel augmentationem sicut inferius patebit. Et hec est, que vocatur semiminima et due istarum valent unam minimam. ... Et ista adiuncta aliis figuris dat augmentationem taliter, quod diversimode potest discantari et hoc alio modo quam sit tenor. al.
[s.XV]
Prosd. exp. 66, 3: cum perfectione, id est cum aliquali augmentatione ultra suum comunem modum pronuntiandi. Prosd. exp. 68, 12: Quoniam productio brevis respectu productionis semibrevis potest dici quedam augmentatio et productio semibrevis respectu productionis brevis potest dici quedam diminutio. Prosd. ital. I p. 229b: causa, quare semiminime primi ordinis sunt minoris valoris quam semiminime secundi ordinis est hec, quia semiminime secundi ordinis habent reflexionem sue caude ad superius, ex qua reflexione aliquantam sumunt augumentationem (sim. Prosd. ital. II p. 37). Ugol. Urb. 3, 4-1, 7: Alteratio igitur notarum augmentationem significat. Ioh. Tinct. imp. 1, 3, 53. Fr. Gafur. extr. 11, 14, tit.: De augmentatione et diversitate figurarum. al. Guill. Pod. 7, 15: Alteratio ... est alicuius figure secundum proprium valorem in duplum augmentatio.
b mit Hilfe eines Punktes (um die Hälfte des ursprünglichen Wertes) by means of a dot (by half of the original note value) [syn.: perfectio]
[s.XV]
Anon. Couss. XII 8, 13: Per primum punctum intelligitur divisio; per secundum augmentatio seu perfectio. Ioh. Tinct. diff. 1: Augmentatio est ad aliquam notam dimidiae partis sui valoris proprii additio. Ioh. Tinct. diff. 14: Punctus est signum augmentationis aut divisionis aut perfectionis. Ioh. Tinct. punct. 5, 4: Si vero postponitur (sc. punctus) et divisionem et augmentationem (ed. augmentationis) et perfectionem significare potest.
2 in einem Kompositionsabschnitt oder einer Stimme (als spezielle Notationsart) in a section of a composition or in a vocal part (as a special type of notation)
[s.XV]
Prosd. exp. 94, 16: de ipsa augmentatione, in qua /Bd. 1, Sp. 155/ pro nota minori ponitur nota inmediate maior, et non de illa, in qua pro nota minori non ponitur nota inmediate maior, dicamus, quod in vera augmentatione pro semiminima ponitur minima, pro minima semibrevis, pro semibrevi brevis, pro brevi longa et pro longa maxima, taliter, quod pro perfecta ponatur perfecta et pro inperfecta ponatur inperfecta et pro recta ponatur recta et pro altera ponatur altera. Et sic dicamus, quod omnis nota perfecta sive recta sive altera augmentatur per additionem dupli ad ipsam, et omnis nota inperfecta sive recta sive altera augmentatur solum per ipsius duplationem. Item notandum, ... quod diminutio et augmentatio non solum fieri possunt isto modo iam recitato, sed possunt etiam fieri per additionem vel remotionem tercie vel quarte partis et sic ultra, et hoc secundum libitum ponentis. al. Prosd. mens. p. 225a: Sequitur capitulum de augmentatione. ... Sumitur namque primo augmentatio pro quacumque augmentatione, sive in pronuntiatione talis augmentationis ponatur valor note maioris pro valore note sibi immediate minoris, sive non, et sic non sumitur in proposito. Alio modo sumitur augmentatio solum pro augmentatione, in cuius pronuntiatione ponitur valor note maioris pro valore note sibi immediate minoris, et sic sumitur in proposito et diffinitur sic: augmentatio est pronuntiatio note minoris in valore note sibi immediate maioris, pro qua augmentatione sic secundo modo accepta notande sunt he regule. Prima est hec, quod in tali augmentatione semper ponitur nota maior pro nota sibi immediate minori eqs. Prosd. ital. I p. 247a (II p. 68): Augmentatio est positio note maioris pro nota minori sibi immediata. Causa autem necessitatis huius augmentationis et diminutionis fuit, ut super tenore aliquo brevi pluries diversimode repetito discantare possemus discantus notabilis longitudinis sine prolongatione figurationis ipsius tenoris. Et propter hoc multum errant moderni tam in arte Gallica quam in arte Italica, qui augmentatione et diminutione utuntur non solum in tenoribus pluries diversimode repetitis, sed etiam in tenoribus non pluries repetitis; et non solum etiam in tenoribus, sed etiam in discantibus, et hoc sine necessitate, cum ita bene possent suos cantus figurare in propriis figuris sine prolongatione figurationis ipsorum cantuum, sicut cum tali augmentatione vel diminutione eqs. al. Ugol. Urb. 3, pr. 2, 14: Cantus immensuratus est ille, cuius figurae modo, tempore et prolatione non variantur, nec in eis diminutio vel augmentatio ex figuris variatis comperitur. Ugol. Urb. 3, 10-4, 15: quia diminutio et augmentatio sunt opposita, quia altera notas diminuit, et altera augmentare debet, oppositis regulis ordinari dicuntur. In diminutione namque pro maxima ponitur longa, sed e contra in augmentatione pro longa ponitur maxima eqs. Anon. Monac. 3, 59: Variantur itaque notule musice mensuralis per augmentacionem, scilicet, quod ultra sui debitum et proprium valorem augmentantur, idest, plus valent. Quandoque enim duplantur, idest, <ultra> valorem debitum et proprium dicuntur cum duplici numero valoris ipsarum, sic scilicet, quod si nota est longa simplex valens duo tempora, tunc aliquando augmentatur, quod ulterius valet quatuor tempora. Vel si nota est brevis valens unum tempus, ex augmentacione interdum valet duo tempora. ... Possunt enim omnia talia notari expresse sine augmentacione, et igitur, si huiusmodi cantica occurrunt, que cum augmentacione dicerentur, videatur nisi quo modo aut ad qualem numerum ultra valorem proprium note in ipsis posite capiant augmentacionem. Bart. Ram. 3, 1, 3 p. 87. Adam Fuld. 3, 7: Tactus autem per figuras et signa in singulis musicae gradibus fieri habet; nihil enim aliud est, nisi debita et conveniens mensura modi, temporis et prolationis, secundumque horum diminutionem et augmentationem figurae notarum tanguntur, cuius priorem agnitionem signa indicare habent. /Bd. 1, Sp. 156/ cf. Wolf, Mensural-Notation, p. 146 sqq.; HMT
C Teilung eines Tempus in eine größere Anzahl von Notenwerten division of a tempus into a larger number of note values
[s.XIV]
Mens. Sciendum est 1, 2: Primo de valore proprio dictorum temporum videndum est, et postea de augmentatione demonstrabitur LmL (cf. col. 157, 54-65). v. punctus augmentationis
 
Artikelverweis 
augmento -avi, -atum, -are A. den Notenwert verlängern B. ein Tempus in eine größere Anzahl von Notenwerten aufteilen C. um einen Halbton erhöhen A. to lengthen a note value B. to divide a tempus into a greater number of note values C. to ascend one semitone
A den Notenwert verlängern to lengthen a note value [opp.: minuere, diminuere]
1 bei Einzelnoten single notes
a allgemein in general
[s.XIV]
Willelm. 3, 41: Propter plicam nec augmentatur nec minuatur tempus alicuius notae a tempore eiusdem non plicatae.
[s.XV]
Prosd. exp. 28, 16: quod licet minime et semiminime non possint perfici nec inperfici, possunt tamen diminui (mss.; ed.: diminuiri) et augmentari, et hoc per signa. Prosd. mens. p. 223b: figure sunt signa vocum, que bene possunt augmentari et diminui ad modum perfectionis et imperfectionis et alterationis. Prosd. ital. I p. 229b: aliquantulum augumentantur ultra valorem semiminimarum (sim. Prosd. ital. II p. 39). Adam Fuld. 3, 11: Caudata (sc. ligatura) in dextra ascendens et descendens augmentatur: omnes breves, ultimae longae.
b mit Hilfe eines Punktes (um die Hälfte seines ursprünglichen Wertes) by means of a dot (by half of its original note value)
[s.XIV]
Ioh. Mur. comp. 8, 2: [pausa non potest augmentari neque minui]. Ps.-Mur. motet. p. 92a: Punctus augmentationis qualis est? Est punctus, qui augmentat vel auget figuram vel notam, ad quam ponitur altera parte. Ps.-Mur. motet. p. 92b: Si punctus augmentationis ponatur ad longam, augmentat brevem. al. Goscalc. 3, 9 p. 180, 7: pausa non potest imperfici, augmentari nec alterari. Semibr. caud. p. 72. al.
[s.XV]
Prosd. exp. 51, 32: Item quia videre nescio cum qua ratione talis punctus plus augmentaret talem notam ad tercium quam ad magis vel minus quam ad tercium. Prosd. mens. p. 216b LmL (cf. col. 157, 17). Anon. Couss. XII 8, 4: punctus augmentationis figuram imperfectam de sui natura perficit, scilicet addendo sibi dimidietatem sui valoris seu augmentari facit. Guil. Dufay p. 387: Punctus alterationis est, qui additus cuique note eam augmentat de tertia parte. Ioh. Tinct. imp. 1, 3, 54: Impossibile est unam et eandem notam augmentari simul et imperfici. al. Ioh. Tinct. contr. 2, 26, 4: quando huiusmodi notam perfectam vel augmentatam duae minores syncopando praecedunt. al. Ioh. Tinct. punct. 3, 2: Punctus augmentationis est signum, quo notae dimidietate valoris proprii ostenduntur augmentari. al. Bart. Ram. 3, 1, 1 p. 78: ponitur punctus augmentans, dividens aut reducens. Guil. mon. 1 p. 16: Augmentationis (sc. punctus) est ille, qui augmentat figuram de tertia parte, ut puta maxima, quae valet duodecim semibreves, cum puncto valet octodecim. ibid. al.
c durch Kaudierung nach unten by means of a downward stem
[s.XV]
Prosd. exp. 61, 53: si alicui semibrevi non ligate addatur cauda inferius tracta, tunc talis cauda habet talem semibrevem augmentare. Quod patet, quia operari debet oppositam operationem operationi quam operatur cauda superius tracta. (sim. Prosd. mens. p. 217b). Prosd. exp. 61, /Bd. 1, Sp. 157/ 77: dico, quod cauda inferius tracta a parte dextra addita ipsi brevi augmentat ipsam brevem, quia trahit ipsam ad valorem longe et facit ipsam longam. Prosd. exp. 61, 80: omnis cauda in debito loco posita et ascendens addita alicui note per se existenti diminueret, et descendens augmentaret. al. Prosd. mens. p. 217b: ad tantum precipue augumentare debet cauda inferius tracta addita semibrevi non ligate, ad quam diminuit cauda sibi opposita superius tracta. Prosd. mens. p. 218a: cauda inferius tracta a latere semibrevi non ligateque addita (ed.: adelita), habet ipsam semibrevem augumentare ad subduplum, ad illud, ad quod augumentare habet cauda sibi similis recte inferius tracta ipsi semibrevi non ligateque addita. al. Prosd. ital. I p. 236b (sim. Prosd. ital. II p. 51).
d mit Hilfe eines evakuierten Punktes by means of a hollow dot
[s.XV]
Prosd. mens. p. 216b: Item volunt aliqui alii, quod punctus possit evacuari, sic quod si talis punctus evacuatus adderetur alicui note, talem notam augmentaret solum ad duas partes de tribus partibus, ad quas ipsam augmentaret, si plenus foret (cf. Wolf, Mensural-Notation p. 108, 312). Fr. Gafur. extr. 11, 14, 9: Item figure superius caudate et inferius cauda retorta quatuor ponuntur pro septem minimis, ut hic:    . Et si augmentantur per punctum vacuum, ut hic:        tunc iste quatuor valent novem, quia tantum valet punctus vacuus quantum semiminima (cf. Wolf, Mensural-Notation p. 292).
2 in einem Kompositionsabschnitt oder einer Stimme (als spezielle Notationsart) in a section of a composition or in a vocal part (as a special type of notation)
[s.XV]
Prosd. exp. 94, 14: sicut cantare possumus diminuendo ... ita cantare possumus augmentando. Prosd. exp. 94, 17: omnis nota perfecta sive recta sive altera augmentatur per additionem dupli ad ipsam, et omnis nota inperfecta sive recta sive altera augmentatur solum per ipsius duplationem. Prosd. mens. p. 225b: quicquid dictum est de figuris quantum ad ipsarum veram augmentationem, intelligere etiam habemus de ipsis pausis in ipsas vere augmentando. Ugol. Urb. 3, 10-4, 18: secundum cantoris libitum per signa, subscriptiones, canones et caudationes possunt poni et demonstrari diminuendo vel augmentando ad quartam vel quintam partem prout perfectio notarum vel imperfectio patitur. al. Anon. Monac. 3, 59: Variantur itaque notule musice mensuralis per augmentacionem, scilicet, quod ultra sui debitum et proprium valorem augmentantur, idest, plus valent. Anon. Monac. 3, 63: Possunt eciam notule augmentari sic, quod ultra debitum valorem dicuntur cum triplo vel quadruplici numero sui valoris, sed hoc solum est ad placitum componentis talia cantica. al. Guil. mon. 3 p. 23: <Subsexquialtera> in omni prolatione exigit, ut ponantur duae pro tribus, ita ut tertia pars sit augmentata, videlicet, maxima valet unam maximam cum dimidia, et longa valet unam longam cum dimidia, et sic de ceteris. al. Guill. Pod. 8, 1.
B ein Tempus in eine größere Anzahl von Notenwerten aufteilen to divide a tempus into a greater number of note values
[s.XIV]
Mens. Sciendum est 3a, 1: Unde si volumus augmentare in dictis temporibus, a tempore perfecto maioris prolationis incipiamus. Si supra predictum tempus volumus augmentare in proportione sexquitercia dividendo tempus in tres partes equales, appone tres breves vacuas, ut hic:    et unaquaque istarum brevium valet quatuor minimas diminutionis. Item si volumus augmentare in proportione dupla, appone decem et octo minimas vacuas. Mens. Sciendum est 3b, 1. al.
C um einen Halbton erhöhen to ascend a semitone /Bd. 1, Sp. 158/ [opp.: minuere]
[s.XV]
Bonav. Brix. 26, 3: Ita est de illis, qui sine arte canunt ... ignorantes notas minuendo vel augmentando secundum fantasiam suam et cantus ecclesiasticos lacerant et dissipant, sua caeca ignorantia putantes, quod neque ⋅b⋅ rotundum neque ⋅♮⋅⋅ quadratum aliquid operentur, ut stare possint alibi, nisi ubi ordinarie solent signari.
 
Artikelverweis 
augmentum -i n. 1. Vergrößerung eines Intervalls 2. Verlängerung des Notenwertes 1. augmentation of an interval 2. augmentation of a note value
1 Vergrößerung eines Intervalls augmentation of an interval [opp.: detrimentum, defectio, defectus, decrementum]
[s.XI]
Guido micr. 16, 19: hae positiones (sc. motus vocis) dirimi possunt secundum laxationis et acuminis, augmenti et detrimenti modorumque varias qualitates (sim. Guido micr. 16, 22. inde Comm. Guid. 97 p. 164. Mot. Omnis cantus p. 186: augmenti et detrimenti modorum varias qualitates, id est secundum qualitatem elevationis et depositionis, hoc est amplificationis vel diminutionis modorum, hoc est tonorum ... varias qualitates. LmL cf. col. 154, 19). M ot. Musica est p. 168: augmenti et detrimenti sunt varie qualitates. Nam si elevatio vel depositio facta sit per tonum vel per semitonium, potest augeri et fieri nunc per semiditonum, nunc per dytonum, nunc per diatessaron (inde Iac. Leod. spec. 6, 69, 36). Comm. Guid. 87 p. 163: Quod vero superius dixit (sc. Guido) unum motum ab alio plures vel pauciores habere voces, illam pluralitatem vel paucioritatem vocat hic augmentum, detrimentum. Comm. Guid. 89 - 90 p. 163. Vers. Ars humanas p. 111b: Huius motus sunt incertis determinati spatiis. / ... Heret autem his augmentum tale vel defectio; / per maiora ima petunt, per minora altiora. Vers. Ars humanas p. 112a: Tonus vero sono pleno sumpsit hoc vocabulum / nec augmentum, nec defectum recipit ullo modo.
[s.XIV]
Iac. Leod. spec. 1, 24, 11: Dicitur autem motus, proprie dictus, esse in triplici genere, scilicet in quantitate, in qualitate et in ubi: in quantitate, quantum ad motum augmenti et detrimenti. Iac. Leod. spec. 1, 24, 17: sex sunt species motus: Augmentum, diminutio, alteratio, locis mutatio, generatio et corruptio.
[s.XV]
Ioh. Cicon. mus. 4, 8 p. 370, 16 (sim. Ioh. Cicon. mus. 4, 13 p. 378, 5. Ioh. Cicon. 4, 13 p. 386, 14). Ugol. Urb. 1, 32, 3: minor sexta ... apotome indiget augumento. Ugol. Urb. 2, 34, 31: Numquam igitur pro perfecta exprimenda consonantia quacumque mi profertur contra fa, quia vel defectus in consonantia sequitur vel augmentum. Ugol. Urb. tr. mon. 9, 9: Sexta autem minor hoc maxime perfectionis indiget augmento, quo sine auditui non redditur amicabilis. Bart. Ram. 2, 1, 1 p. 63: Octava vero nec augmentum recipit nec decrementum, quin dissonet. ... Quinta vero, si augmentum vel decrementum recipiat semitonii, vel in sextae transit proprietatem vel in tritoni duritiem ac discrepantiam convertitur. Bart. Ram. 2, 1, 1 p. 64. Guill. Pod. 1, 15. Guill. Pod. 6, 3: Imperfecte vero sunt tertia, sexta, decima, tertiadecima, sub uno enim numero vocum, nunc augmentum in intervallorum distantia suscipiunt, nunc autem decrementum patiuntur. Guill. Pod. 6, 9 - 10.
2 Verlängerung des Notenwertes augmentation of a note value [opp.: decrementum, diminutio]
a bei Einzelnoten single notes
[s.XIV]
Ps.-Theodon. 2a p. 41: etiam dictae minimae recipiunt augmentum alterationis.
[s.XV]
Ugol. Urb. 3, 1, 40: in maximis augmento multiplicatis. Bart. Ram. 3, 1, 1 p. 78: modus ... correspondebit ex augmento minori prolationi ... ex divisione. Adam Fuld. 1, 1: Regulata (sc. musica) simplex vel plana est, cuius figurae nec augmentum nec /Bd. 1, Sp. 159/ decrementum patiuntur, ut fit in cantu Gregoriano. Adam Fuld. 3, 11: Caudata (sc. ligatura) in sinistra ascendens recipit augmentum, primae duae semibreves, aliae breves. Descendens non recipit augmentum, omnes sunt breves. ibid. al. Guill. Pod. 7, 15. Fr. Gafur. pract. 2, 12: Punctus autem appositus secundae brevi sub signo temporis imperfecti ipsi augmentum praestat dimidii propriae quantitatis. ibid. al.
b in einem Kompositionsabschnitt oder einer Stimme (als spezielle Notationsart) in a section of a composition or in a vocal part (as a special type of notation)
[s.XV]
Bart. Ram. 3, 1, 3 p. 87: [Circulus ad comparationem semicirculi augmentum indicat, sed ziphra 3 ad relationem ziphrae 2 diminutionem ducit]. Guill. Pod. 8, 1. Guill. Pod. 8, 2: Figurarum cantus mensurabilis triplex dumtaxat est contemplatio, aut enim secundum proprium valorem, aut secundum valoris diminutionem, aut secundum augmentum, de quibus intendimus, considerantur. Guill. Pod. 8, 16. Fr. Gafur. pract. 2, 14. Fr. Gafur. pract. 4, 4 - 12. Fr. Gafur. pract. 4, 6: In hac proportione (sc. subsesquitertia) tres notulae aequivalent et commensurantur quattuor sibi et nomine et quantitate consimilibus ita, ut singulaquaequae ipsarum trium tertiae partis propriae quantitatis suscipiat augumentum.