Wörterbuchnetz
Lexicon musicum Latinum medii aevi Bibliographische AngabenLogo badw
 
augmento bis authenticaliter (Bd. 1, Sp. 156 bis 160)
Abschnitt zurück Abschnitt vor
Artikelverweis augmento -avi, -atum, -are A. den Notenwert verlängern B. ein Tempus in eine größere Anzahl von Notenwerten aufteilen C. um einen Halbton erhöhenA. to lengthen a note value B. to divide a tempus into a greater number of note values C. to ascend one semitone
A den Notenwert verlängernto lengthen a note value [opp.: minuere, diminuere]
1 bei Einzelnotensingle notes
a allgemeinin general
[s.XIV]
Willelm. 3, 41: Propter plicam nec augmentatur nec minuatur tempus alicuius notae a tempore eiusdem non plicatae.
[s.XV]
Prosd. exp. 28, 16: quod licet minime et semiminime non possint perfici nec inperfici, possunt tamen diminui (mss.; ed.: diminuiri) et augmentari, et hoc per signa. Prosd. mens. p. 223b: figure sunt signa vocum, que bene possunt augmentari et diminui ad modum perfectionis et imperfectionis et alterationis. Prosd. ital. I p. 229b: aliquantulum augumentantur ultra valorem semiminimarum (sim. Prosd. ital. II p. 39). Adam Fuld. 3, 11: Caudata (sc. ligatura) in dextra ascendens et descendens augmentatur : omnes breves, ultimae longae.
b mit Hilfe eines Punktes (um die Hälfte seines ursprünglichen Wertes)by means of a dot (by half of its original note value)
[s.XIV]
Ioh. Mur. comp. 8, 2: [pausa non potest augmentari neque minui]. Ps.-Mur. motet. p. 92a: Punctus augmentationis qualis est? Est punctus, qui augmentat vel auget figuram vel notam, ad quam ponitur altera parte. Ps.-Mur. motet. p. 92b: Si punctus augmentationis ponatur ad longam, augmentat brevem. al. Goscalc. 3, 9 p. 180, 7: pausa non potest imperfici, augmentari nec alterari. Semibr. caud. p. 72. al.
[s.XV]
Prosd. exp. 51, 32: Item quia videre nescio cum qua ratione talis punctus plus augmentaret talem notam ad tercium quam ad magis vel minus quam ad tercium. Prosd. mens. p. 216b (cf. col. 157, 17). Anon. Couss. XII 8, 4: punctus augmentationis figuram imperfectam de sui natura perficit, scilicet addendo sibi dimidietatem sui valoris seu augmentari facit. Guil. Dufay p. 387: Punctus alterationis est, qui additus cuique note eam augmentat de tertia parte. Ioh. Tinct. imp. 1, 3, 54: Impossibile est unam et eandem notam augmentari simul et imperfici. al. Ioh. Tinct. contr. 2, 26, 4: quando huiusmodi notam perfectam vel augmentatam duae minores syncopando praecedunt. al. Ioh. Tinct. punct. 3, 2: Punctus augmentationis est signum, quo notae dimidietate valoris proprii ostenduntur augmentari. al. Bart. Ram. 3, 1, 1 p. 78: ponitur punctus augmentans, dividens aut reducens. Guil. mon. 1 p. 16: Augmentationis (sc. punctus) est ille, qui augmentat figuram de tertia parte, ut puta maxima, quae valet duodecim semibreves, cum puncto valet octodecim. ibid. al.
c durch Kaudierung nach untenby means of a downward stem
[s.XV]
Prosd. exp. 61, 53: si alicui semibrevi non ligate addatur cauda inferius tracta, tunc talis cauda habet talem semibrevem augmentare. Quod patet, quia operari debet oppositam operationem operationi quam operatur cauda superius tracta. (sim. Prosd. mens. p. 217b). Prosd. exp. 61, /Bd. 1, Sp. 157/ 77: dico, quod cauda inferius tracta a parte dextra addita ipsi brevi augmentat ipsam brevem, quia trahit ipsam ad valorem longe et facit ipsam longam. Prosd. exp. 61, 80: omnis cauda in debito loco posita et ascendens addita alicui note per se existenti diminueret, et descendens augmentaret. al. Prosd. mens. p. 217b: ad tantum precipue augumentare debet cauda inferius tracta addita semibrevi non ligate, ad quam diminuit cauda sibi opposita superius tracta. Prosd. mens. p. 218a: cauda inferius tracta a latere semibrevi non ligateque addita (ed.: adelita), habet ipsam semibrevem augumentare ad subduplum, ad illud, ad quod augumentare habet cauda sibi similis recte inferius tracta ipsi semibrevi non ligateque addita. al. Prosd. ital. I p. 236b (sim. Prosd. ital. II p. 51).
d mit Hilfe eines evakuierten Punktesby means of a hollow dot
[s.XV]
Prosd. mens. p. 216b: Item volunt aliqui alii, quod punctus possit evacuari, sic quod si talis punctus evacuatus adderetur alicui note, talem notam augmentaret solum ad duas partes de tribus partibus, ad quas ipsam augmentaret, si plenus foret (cf. Wolf, Mensural-Notation p. 108, 312). Fr. Gafur. extr. 11, 14, 9: Item figure superius caudate et inferius cauda retorta quatuor ponuntur pro septem minimis, ut hic:    . Et si augmentantur per punctum vacuum, ut hic:        tunc iste quatuor valent novem, quia tantum valet punctus vacuus quantum semiminima (cf. Wolf, Mensural-Notation p. 292).
2 in einem Kompositionsabschnitt oder einer Stimme (als spezielle Notationsart)in a section of a composition or in a vocal part (as a special type of notation)
[s.XV]
Prosd. exp. 94, 14: sicut cantare possumus diminuendo ... ita cantare possumus augmentando. Prosd. exp. 94, 17: omnis nota perfecta sive recta sive altera augmentatur per additionem dupli ad ipsam, et omnis nota inperfecta sive recta sive altera augmentatur solum per ipsius duplationem. Prosd. mens. p. 225b: quicquid dictum est de figuris quantum ad ipsarum veram augmentationem, intelligere etiam habemus de ipsis pausis in ipsas vere augmentando. Ugol. Urb. 3, 10-4, 18: secundum cantoris libitum per signa, subscriptiones, canones et caudationes possunt poni et demonstrari diminuendo vel augmentando ad quartam vel quintam partem prout perfectio notarum vel imperfectio patitur. al. Anon. Monac. 3, 59: Variantur itaque notule musice mensuralis per augmentacionem, scilicet, quod ultra sui debitum et proprium valorem augmentantur, idest, plus valent. Anon. Monac. 3, 63: Possunt eciam notule augmentari sic, quod ultra debitum valorem dicuntur cum triplo vel quadruplici numero sui valoris, sed hoc solum est ad placitum componentis talia cantica. al. Guil. mon. 3 p. 23: <Subsexquialtera> in omni prolatione exigit, ut ponantur duae pro tribus, ita ut tertia pars sit augmentata, videlicet, maxima valet unam maximam cum dimidia, et longa valet unam longam cum dimidia, et sic de ceteris. al. Guill. Pod. 8, 1.
B ein Tempus in eine größere Anzahl von Notenwerten aufteilento divide a tempus into a greater number of note values
[s.XIV]
Mens. Sciendum est 3a, 1: Unde si volumus augmentare in dictis temporibus, a tempore perfecto maioris prolationis incipiamus. Si supra predictum tempus volumus augmentare in proportione sexquitercia dividendo tempus in tres partes equales, appone tres breves vacuas, ut hic:    et unaquaque istarum brevium valet quatuor minimas diminutionis. Item si volumus augmentare in proportione dupla, appone decem et octo minimas vacuas. Mens. Sciendum est 3b, 1. al.
C um einen Halbton erhöhento ascend a semitone /Bd. 1, Sp. 158/ [opp.: minuere]
[s.XV]
Bonav. Brix. 26, 3: Ita est de illis, qui sine arte canunt ... ignorantes notas minuendo vel augmentando secundum fantasiam suam et cantus ecclesiasticos lacerant et dissipant, sua caeca ignorantia putantes, quod neque ⋅b⋅ rotundum neque ⋅♮⋅ ⋅ quadratum aliquid operentur, ut stare possint alibi, nisi ubi ordinarie solent signari.
 
Artikelverweis 
augmentum -i n. 1. Vergrößerung eines Intervalls 2. Verlängerung des Notenwertes1. augmentation of an interval 2. augmentation of a note value
1 Vergrößerung eines Intervallsaugmentation of an interval [opp.: detrimentum, defectio, defectus, decrementum]
[s.XI]
Guido micr. 16, 19: hae positiones (sc. motus vocis) dirimi possunt secundum laxationis et acuminis, augmenti et detrimenti modorumque varias qualitates (sim. Guido micr. 16, 22. inde Comm. Guid. 97 p. 164. Mot. Omnis cantus p. 186: augmenti et detrimenti modorum varias qualitates, id est secundum qualitatem elevationis et depositionis, hoc est amplificationis vel diminutionis modorum, hoc est tonorum ... varias qualitates. cf. col. 154, 19). M OT . Musica est p. 168: augmenti et detrimenti sunt varie qualitates. Nam si elevatio vel depositio facta sit per tonum vel per semitonium, potest augeri et fieri nunc per semiditonum, nunc per dytonum, nunc per diatessaron (inde Iac. Leod. spec. 6, 69, 36). Comm. Guid. 87 p. 163: Quod vero superius dixit (sc. Guido) unum motum ab alio plures vel pauciores habere voces, illam pluralitatem vel paucioritatem vocat hic augmentum, detrimentum. Comm. Guid. 89 - 90 p. 163. Vers. Ars humanas p. 111b: Huius motus sunt incertis determinati spatiis. / ... Heret autem his augmentum tale vel defectio; / per maiora ima petunt, per minora altiora. Vers. Ars humanas p. 112a: Tonus vero sono pleno sumpsit hoc vocabulum / nec augmentum, nec defectum recipit ullo modo.
[s.XIV]
Iac. Leod. spec. 1, 24, 11: Dicitur autem motus, proprie dictus, esse in triplici genere, scilicet in quantitate, in qualitate et in ubi: in quantitate, quantum ad motum augmenti et detrimenti. Iac. Leod. spec. 1, 24, 17: sex sunt species motus: Augmentum, diminutio, alteratio, locis mutatio, generatio et corruptio.
[s.XV]
Ioh. Cicon. mus. 4, 8 p. 370, 16 (sim. Ioh. Cicon. mus. 4, 13 p. 378, 5. Ioh. Cicon. 4, 13 p. 386, 14). Ugol. Urb. 1, 32, 3: minor sexta ... apotome indiget augumento. Ugol. Urb. 2, 34, 31: Numquam igitur pro perfecta exprimenda consonantia quacumque mi profertur contra fa, quia vel defectus in consonantia sequitur vel augmentum. Ugol. Urb. tr. mon. 9, 9: Sexta autem minor hoc maxime perfectionis indiget augmento, quo sine auditui non redditur amicabilis. Bart. Ram. 2, 1, 1 p. 63: Octava vero nec augmentum recipit nec decrementum, quin dissonet. ... Quinta vero, si augmentum vel decrementum recipiat semitonii, vel in sextae transit proprietatem vel in tritoni duritiem ac discrepantiam convertitur. Bart. Ram. 2, 1, 1 p. 64. Guill. Pod. 1, 15. Guill. Pod. 6, 3: Imperfecte vero sunt tertia, sexta, decima, tertiadecima, sub uno enim numero vocum, nunc augmentum in intervallorum distantia suscipiunt, nunc autem decrementum patiuntur. Guill. Pod. 6, 9 - 10.
2 Verlängerung des Notenwertesaugmentation of a note value [opp.: decrementum, diminutio]
a bei Einzelnotensingle notes
[s.XIV]
Ps.-Theodon. 2a p. 41: etiam dictae minimae recipiunt augmentum alterationis.
[s.XV]
Ugol. Urb. 3, 1, 40: in maximis augmento multiplicatis. Bart. Ram. 3, 1, 1 p. 78: modus ... correspondebit ex augmento minori prolationi ... ex divisione. Adam Fuld. 1, 1: Regulata (sc. musica) simplex vel plana est, cuius figurae nec augmentum nec /Bd. 1, Sp. 159/ decrementum patiuntur, ut fit in cantu Gregoriano. Adam Fuld. 3, 11: Caudata (sc. ligatura) in sinistra ascendens recipit augmentum, primae duae semibreves, aliae breves. Descendens non recipit augmentum, omnes sunt breves. ibid. al. Guill. Pod. 7, 15. Fr. Gafur. pract. 2, 12: Punctus autem appositus secundae brevi sub signo temporis imperfecti ipsi augmentum praestat dimidii propriae quantitatis. ibid. al.
b in einem Kompositionsabschnitt oder einer Stimme (als spezielle Notationsart)in a section of a composition or in a vocal part (as a special type of notation)
[s.XV]
Bart. Ram. 3, 1, 3 p. 87: [Circulus ad comparationem semicirculi augmentum indicat, sed ziphra 3 ad relationem ziphrae 2 diminutionem ducit]. Guill. Pod. 8, 1. Guill. Pod. 8, 2: Figurarum cantus mensurabilis triplex dumtaxat est contemplatio, aut enim secundum proprium valorem, aut secundum valoris diminutionem, aut secundum augmentum, de quibus intendimus, considerantur. Guill. Pod. 8, 16. Fr. Gafur. pract. 2, 14. Fr. Gafur. pract. 4, 4 - 12. Fr. Gafur. pract. 4, 6: In hac proportione (sc. subsesquitertia) tres notulae aequivalent et commensurantur quattuor sibi et nomine et quantitate consimilibus ita, ut singulaquaequae ipsarum trium tertiae partis propriae quantitatis suscipiat augumentum.
 
Artikelverweis 
aula -ae f. et aule, aulis, aulon, aulos (de αὐλός) 1. Flöte, Pfeife [2. irrtümlich: Saite]1. a blown pipe [2. erroneous: string]
1 Flöte, Pfeifea blown pipe [syn.: fistula, canna, cannula, tibia]
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 1, 34, 26: aulon : cannulae vel chordulae, quae resonant in organo. Gloss. Boeth. mus. 1, 34, 27: Auloedus dicitur, qui /Bd. 1, Sp. 160/ aulibus canit, i. fistulis. Nam aulis fistula dicitur, unde auloedus. Gloss. Boeth. mus. 1, 34, 28b: Aulis enim fistula dicitur. Gloss. Boeth. mus. 1, 34, 29: aoilis fistula aquatica. Gloss. Boeth. mus. 1, 34, 30: ex aula tibicen. Ioh. Scot. annot. 49, 10. Ioh. Scot. annot. 480, 3: aulis, id est fistula (inde Remig. Aut. 479, 22 sim. Remig. Aut. 493, 4) Remig. Aut. 49, 9: aulae autem dicuntur fistulae organales. Remig. Aut. 340, 16: Aulos fistula. Remig. Aut. 479, 11: Aule Grece, Latine canna vel fistula. Remig. Aut. 491, 13: aula fistula (cf. Ioh. Scot. annot. 491, 3). Remig. Aut. 493, 4: Hinc auledus, id est tibicen, qui aulis, id est fistulis, canit.
[s.XIII]
Hier. Mor. 2 p. 12, 10: aule Graece, quod est cannula vel tibia.  [2 irrtümlich: Saite — erroneous: string ]
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 1, 34, 26: aulon : cannulae vel chordulae, quae resonant in organo.
 
Artikelverweis 
aulifer Pfeifeninstrumentwind instrument with pipes
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 1, 34, 27, 2: Hinc [etiam] ydraula aquatica fistula,[et hinc idraula aulifer ].
 
Artikelverweis 
auloedus -i m. 1. Flötenspieler [2. irrtümlich: Instrumentenbauer]1. a piper, one who plays the aulos or tibia (a blown pipe) [2. erroneous: instrument builder]
1 Flötenspielera piper, one who plays the aulos or tibia (a blown pipe) [syn.: tibicen]
[s.VI]
Boeth. mus. 1, 34 p. 224, 17: corporales artifices non ex disciplina sed ex ipsis potius instrumentis cepere vocabula. Nam citharoedus ex cithara, auloedus ex tibia, ceterique suorum instrumentorum vocabulis nuncupantur (inde Lambertus p. 252a. Hier. Mor. pr. p. 3, 29. Guill. Pod. 3, 31: ut citharedus, tibicen, auledus, organista. ad loc.: Gloss. Boeth. mus. 1, 34, 24: ‚Auloedus‘ tibicen).
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 1, 34, 27: Aulodeus dicitur, qui aulibus canit, i. fistulis. Nam aulis fistula dicitur, unde auloedus. Gloss. Boeth. mus. 1, 34, 37: cytharedorum et auledorum. Remig. Aut. 479, 11: auledus tibicen, qui fistula canit (sim. Remig. Aut. 493, 4).  [2 irrtümlich: Instrumentenbauer — erroneous: instrument builder ]
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 1, 34, 25: ‚Auloedus‘ qui facit tuba<m>.
 
Artikelverweis 
authenticalis -e ‚authentisch‘, nach Art der authentischen Tonarten (als Bezeichnung für die 1. 3. 5. und 7. Kirchentonart mit hochliegendem Ambitus)‘authentic,' following the disposition of the authentic modes (as term for the first, third, fifth, and seventh modes with an ambitus lying above the final)
[s.XIII]
Lambertus p. 266a: antiphone sexti modi tam authenticales quam collaterales.
[s.XV]
Ioh. Legr. rit. 2, 1, 6, 6: quatuor tantummodo psalmorum intonationes, quas quoque nunc antiphonae tenent autenticales.
adv. authenticaliter ‚authentisch‘, nach Art der authentischen Tonarten (als Bezeichnung für die 1. 3. 5. und 7. Kirchentonart mit hochliegendem Ambitus)in an ‘authentic' manner, following the disposition of the authentic modes (as term for the first, third, fifth, and seventh modes with an ambitus lying above the final)
[s.XV]
Trad. March. p. 931: si sint aliqui cantus, qui ob eorum brevitatem nec ascendunt autenticaliter nec descendunt placaliter.