Wörterbuchnetz
Lexicon musicum Latinum medii aevi Bibliographische AngabenLogo badw
 
aspere bis astropha (Bd. 1, Sp. 146 bis 149)
Abschnitt zurück Abschnitt vor
Artikelverweis aspere 1. rauh, scharf, hart 2. mißtönend, dissonant1. in a harsh, piercing, or rough manner 2. dissonantly
1 rauh, scharf, hart (als Klangqualität)in a harsh, piercing, or rough manner (with reference to quality of sound) [syn.: sonorose, surde; opp.: molliter]
a für Melodien mit  quadratumwith reference to melodies with  quadratum
[s.XII]
Guido Aug. p. 152a: inventum (⋅b⋅ rotundum) propter auferendam asperitatem tritoni non tamen in quolibet cantu, sed ubi asperius sonat. Anon. La Fage I 13, 9: Ubi enim cantus asperius sonat, ⋅b⋅ rotundum in loco ⋅⋅ quadrati ad temperandum tritonum furtim interponitur. al.
b für Intervallspecieswith reference to species of intervals
[s.XIII-XIV]
Engelb. Adm. 4, 3: prima et quarta (sc. species diatessaron) habent semitonium in medio, et ideo suavius resonant, secunda habet semitonium in principio, quarta in fine, et ideo surdius sonant et asperius.
c als Charakterisierung des ‚hexachordum durum‘with reference to the sound characteristic of the hexachordum durum
[s.XIV]
Trad. Holl. I p. 170: Naturalis autem cantus, quoniam naturam utriusque praemissorum sapiens nec nimis aspere, nec nimis molliter sonans mediocriter progreditur (sim. Trad. Holl. III 2 p. 20).
d für Transpositionsskalen und Tonartenwith reference to the Greek and medieval modes
[s.XV]
Ugol. Urb. 1, 47, 15: Hypophrygius vero non tam aspere sonat. Ugol. Urb. 1, 94, 10: Levatur tertius (sc. tonus) aspere.
e zur Charakterisierung des  quadratumwith reference to the sound characteristic of  quadratum
[s.XV]
Trad. Holl. III 2 p. 21: cantus per ⋅h⋅ durum aspere (glossa: i. e. sonorose) cantatur sed per ⋅b⋅ molle molliter.
f zur Klangcharakterisierung der oberen Oktave (‚acutae‘)with reference to the sound characteristic of the upper octave (‚acutae‘)
[s.XV]
Trad. Holl. III 3 p. 24: alie octo dicuntur acute, (glossa: sc. ideo, quia accute et aspere in omni (ms.; ed.: omne) cantu debent proferri).
2 mißtönend, dissonant (bei Intervallen)dissonantly (with reference to intervals) [syn.: iniucunde, dissone, rauce, inconsone; opp.: dulciter]
[s.XIV]
Ioh. Mur. comp. 6, 4: [dissonantia per oppositum diffinitur, cum illa mixtura sonorum aspere pertulitur in auditum].
[s.XV]
Ugol. Urb. 2, 3, 22: duo soni, dum sibimet permiscentur, in voce secunda vel septima asperrime in iniucundissime feriunt auditum. al. Georg. Ans. 1, 128: dissone quidem et he quas ecmeles nominant, aspere item et rauce, nullos produnt concentus. Fr. Gafur. extr. 7, 1, 7: si voces discrepant a concordia et equalitate soni, tunc fiunt inconsone ac aspere auribus. Ioh. Tinct. contr. 1, 1, 5: Quaequidem mixtura aut dulciter auribus consonat, et sic est concordantia, /Bd. 1, Sp. 147/ aut aspere dissonat et tunc est discordantia.
 
Artikelverweis 
asperitas -atis f. 1. Rauheit, Schärfe, Härte 2. Dissonanz1. harshness, sharpness, hardness 2. dissonance
1 Rauheit, Schärfe, Härte (als Klangqualität)harshness, sharpness, hardness (as quality of sound) [syn.: durities; opp.: dulcedo]
a bei Transpositionsskalen und Tonartenwith reference to the Greek and medieval modes
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 1, 1, 311. Gloss. Boeth. mus. 1, 1, 312: Si fuerint (sc. modi) ad asperitatem, adficient mentem asperitate, si ad dulcedinem, adficient mentem dulcedine.
[s.XIII]
Mus. man. 31, 18: Semitonium, de quo praecipue totius musicae nascitur simphonia, quia tonorum rigorem temperat et asperitatem (sim. Mus. man. 18, 6. Hier. Mor. 12 p. 53, 3). Anon. Hailspr. 4 p. 69: In primo et secundo tono non inconvenienter admittitur ⋅b⋅ quoque propter asperitatem.
[s.XV]
Ugol. Urb. 1, 92, 2: Octavus tropus ... nec asperitate sui neminem contristari permittit nec sua blanditie facit lascivire.
b den Klang von Singstimme und Instrument betreffendwith reference to the sound of a voice or an instrument
[s.XII]
Theinr. Dov. 1, 6, 9: cum unisoni se habeant ad se secundum quantitatem, differant quoque a se planitie (ms.; ed.: planitiae) sonitus et asperitate.
[s.XIII-XIV]
Engelb. Adm. 3, 12: dulcius sonant et suavius delectant in superiori diapason cantando ascendentes, quam ad easdem voces in gravibus revertentes, quod difficultatem et asperitatem vocum cantantium indicaret.
[s.XV]
Ugol. Urb. 1, 1, 3: nulla diaphoniae disparitas, nulla duritiei asperitas. Ioh. Hoth. exc. p. 47: sonorum alius asper, alius lenis sive mollis dici potest, quoniam asperitas et lenitas eidem corpori accidere possunt ... Nam asperitas in sonis ab inaequalitate partium corporis percussi proficiscitur, lenitas vero ab eius aequalitate.
c in der Melodiewith reference to melody
[s.XIII-XIV]
Engelb. Adm. 3, 8: quia secundum Isidorum asperitas esset in cantu et indistinctio per frequentem casum et violentam elevationem multorum tonorum post invicem.
d zur Charakterisierung des  quadratumwith reference to the sound characeristic of  quadratum
[s.XIV]
Trad. Holl. I p. 172: ponitur ⋅b⋅ molle vel ⋅h⋅ quadrum, quae in se non possunt mutare, ut simili ratione ostendant ibi sine sillabarum mutatione vocem secundum asperitatem vel lenitatem per se variari.
[s.XV]
Ioh. Olom. 4 p. 12: Temperat enim ⋅b⋅ molle, dum necessitas aut commoditas accidit, ⋅♮⋅ duri duritiam modis in limitibus commutatis, ut sic delectabilis causaretur varietas, ne crebra cantus asperitas fastidium auditoribus generaretur. Ugol. Urb. 1, 14, 9: ⋅B⋅ mollis et ⋅⋅ quadri, quarum discordia ex asperitate mollitieque consurgit (sim. Ugol. Urb. 1, 16, 14. Ugol. Urb. 1, 17, 2). Ugol. Urb. 1, 160, 6: dura ⋅⋅ duri asperitas. Ugol. Urb. 1, 161, 16 - 1, 163, 9. Fr. Gafur. extr. 5, 5, 3. Fr. Gafur. extr. 5, 9, 4: fa ⋅b⋅ mollis et mi ⋅♮⋅ quadri proprietates mollitie et duritie sive asperitate ad invicem contrariantur. Fr. Gafur. extr. 5, 9, 5.
e bei Tongeschlechternwith reference to the melodic genera
[s.XV]
Erasm. Hor. p. 87a: secundum genus, quod chromaticum dicitur, scilicet genus declinans ab asperitate.
2 Dissonanzdissonance [syn.: durities, absurditas; opp.: dulcedo]
[s.XII]
Guido Aug. p. 152a: inventum (sc. ⋅b⋅ rotundum) propter auferendam asperitatem tritoni. Ton. Cist. p. 266b: non praetermittentes quandoque ⋅b⋅ rotundum pro asperitate tritoni (sim. Anon. Cist. I 10 p. 35. inde Ioh. Aegid. 12, 29).
[s.XIII]
Vers. Postquam pro 62: duriciem /Bd. 1, Sp. 148/ (glossa: id est asperitatem cantus) trytoni (glossa: scilicet ⋅b⋅ molle) maturet.
[s.XIV]
Ioh. Boen mus. 4, 42.
[s.XV]
Ugol. Urb. 1, 26, 2-3. Ugol. Urb. 1, 26, 4: tritoni asperitatem. Ugol. Urb. 1, 28, 5. Ugol. Urb. 1, 34, 3. Ugol. Urb. 1, 43, 2. Ugol. Urb. 1, 159, 9-20. Ugol. Urb. 2, 25, 19: non continue per consonantias imperfectas sive dissonantias absque alicuius perfectae consonantiae interpositione contrapunctemus, quia tunc non esset harmoniam componere, qua fulget musica, sed duritiem et asperitatem incurrere, quam respuit. Conr. Zab. tract. PP 10: licet in antiquis cantibus nunnumquam inveniatur (sc. tritonus), a modernis tamen propter asperitatem et absurditatem eius respuitur. Fr. Gafur. extr. 7, 8, 2-3. Fr. Gafur. extr. 7, 8, 3: tritoni asperitatem. Ioh. Tinct. contr. 1, 7, 6: omnis sexta ... apud antiquos discordantia reputabatur ... aurium mearum iudicio per se audita, hoc est sola, plus habet asperitatis quam dulcedinis. Ioh. Tinct. contr. 1, 7, 16. Ioh. Tinct. contr. 1, 10, 12. Ioh. Tinct. contr. 1, 12, 35: tertiaedecimae asperitatem. Ioh. Tinct. contr. 1, 17, 16. Ioh. Tinct. contr. 1, 17, 29: vicesimae asperitatem. Ioh. Tinct. contr. 2, 1, 7: Quemadmodum enim ex separatione duorum cordium ab uniformitate mutui consensus amaritudo inimicitiae oritur, ita ex duabus vocibus sibi invicem non consentientibus asperitas discordantiae producitur. Nicol. Burt. 1, 13, 81: tritoni asperitatem. Nicol. Burt. 1, 20, 100. Nicol. Burt. 3, 20, 165. Fr. Gafur. theor. 5, 5: ad delimandam asperitatem tritoni. Fr. Gafur. theor. 5, 6. Guill. Pod. 1, 15: in dissonantie manent asperitate. Fr. Gafur. pract. 1, 2. Fr. Gafur. pract. 1, 4: tritoniaeam ⋅b⋅ fa positione mollificet asperitatem. Fr. Gafur. pract. 3, 11.
 
Artikelverweis 
asperitudo -inis f. Dissonanzdissonance [opp.: suavitudo]
[s.XV]
Ioh. Tinct. contr. 1, 12, 10: omnis tertiadecima ... a veteribus musicis inter discordantias numerabatur. Et profecto eam per se positam plus asperitudinis quam suavitudinis inferre sensibus aures meae percipiunt.
 
Artikelverweis 
aspiratio -onis f. 1. Atemzug 2. das Atemholen, Einatmen 3. Hauchlaut1. a breath 2. (act of) taking a breath, breathing in 3. aspiration
1 Atemzuga breath [syn.: anhelitus]
[s.XIII]
Inst. patr. 10: Ammonemus itaque, ut una aspiratione sive uno anhelitu usque ad punctum rithmice vel metrice psallamus.
2 das Atemholen, Einatmen(act of) taking a breath, breathing in
[s.XIV]
Ioh. Mur. lib. p. 57b: Pausa dicitur vocum amissio seu aspiratio (inde Goscalc. 3, 9 p. 178, 12. Trad. Phil. III p. 10. Prosd. exp. 85, 2-8. Ugol. Urb. 3, 9-1, 2-6. Ugol. Urb. 3, 9-1, 11-21. Guil. Dufay p. 388. Nicol. Burt. 3, 6, 37. Diff. mus. 54) Anon. Mediol. 5, 1: pausa est aspiracio vocum. Anon. Couss. V p. 216, 17: quia propter aspirationes pause cantans ibi deciperetur.
[s.XV]
Prosd. mens. p. 223b: per ipsam pausationem nihil aliud nobis denotatur quam quedam privatio sive aspiratio vocis sive quoddam silentium. ibid. sim. Ugol. Urb. 3, 9-1, 10: dicitur pausa vocis aspiratio, quia quiescendo et pausando inspirat et expirat homo, ut post pausam melodiam voce significet. Anon. La Fage III p. 242: Quid est ochetus? Est aspiratio mensurata.
3 Hauchlautaspiration
[s.XV]
Conr. Zab. tract. BM 6: Item cavendum est valde, ne quis vocem suam cum aspiratione quadam sive etiam cum quadam violenta extorsione vel cum impetu emittat. Conr. Zab. chor. 6, 16: verba, quae cantantur, nullum h penitus habeant, quod haud dubium non est cantare satis urbaniter, /Bd. 1, Sp. 149/ sed nimis rusticaliter audemus dicere. ... Ab huiusmodi igitur aspirationibus cantum deturpantibus eiusque suavitatem auferentibus merito venit abstinendum. v. signum aspirationis
 
Artikelverweis 
aspiratum -i n. Hauchlautaspiration
[s.XV]
Anon. Tegerns. I p. 105: in cantu aspirata fieri non debent ha he hi ho hu.
 
Artikelverweis 
aspiro -avi, -atum, -are Atem holen, einatmento take a breath, breath in
[s.XV]
Anon. Tegerns. I p. 105: in silbis condependentibus aspiranda morula fieri non debet.
 
Artikelverweis 
assonantia -ae f. (de asonantia, absonantia ?) Dissonanzdissonance [opp.: consonantia]
[s.XIV-XV]
Contr. Quoniam hom. 1, 6: Et quia dis in multis sonat discordiam, ut patet <in> concordare et discordare, non quod discordia sonet in ista dictione (sc. ‚discantus‘) aliquod inconveniens, sed quandam differentiam erga cantum planum, quam consonanciam aut assonanciam dicimus vel perfectum et inperfectum, quod idem est. cf. Gümpel/Sachs, Vich 208 p. 104 sq.
 
Artikelverweis 
assono -ui, -are zusammenklingento harmonize
[s.XI]
Frut. brev. 10 p. 66: Intervalla novem dabit haec lex agnitionem / Primus habet limma, quo non vox strictior ulla / Assonat huic phthongus subiectum limma secundus.
[s.XV]
Ioh. Tinct. pr. 1, 6, 30: Quo fit, ut Pythagorici dicant Pythagoram concordantiam diapente ex emyolia, quom audiverit binos malleos, quorum primus sex aut octo ponderum, alter novem aut duodecim erat, assonantes nasci percepisse.
 
Artikelverweis 
assono -are (de asonare, absonare ?) nicht zusammenklingen, dissonierento sound dissonant (of simultaneous pitches) [opp.: consonare]
[s.XIV-XV]
Contr. Quoniam hom. 3, 1: De specierum divisione ne quid dubii vobis obnubiletur, eas in duobus partimur membris ut perfectum et inperfectum aut consonans et assonans. ... Dicuntur consonantes quasi consonum sonum reddentes, et assonantes quasi ab a, quod est sine, et sonus, quasi sine sono consono. cf. Gümpel/Sachs, Vich 208 p. 104 sq.
 
Artikelverweis 
asta v. LmL hasta
 
Artikelverweis astropha v. LmL apostropha