Wörterbuchnetz
Lexicon musicum Latinum medii aevi Bibliographische AngabenLogo badw
 
artifex bis asono (Bd. 1, Sp. 129 bis 143)
Abschnitt zurück Abschnitt vor
Artikelverweis artifex -icis m. 1. Instrumentenbauer 2. Instrumentenspieler, Instrumentalist 3. Komponist 1. instrument builder 2. performer on instruments, instrumentalist 3. composer
1 Instrumentenbauer instrument builder
[s.I a.Chr.]
Vitruv. 5, 4, 4: artifices, qui organa fabricant.
[s.XI-XII]
Quaest. mus. 1, 26 p. 70: artifex, qui cimbala formare et fundare debet (sim. Cymb. Arbitror 5, 13. Cymb. Quicumque vult 19, 10).
[s.XV]
Georg. Ans. 2, 119: Qua ergo ratione artifex hoc construet instrumentum (sc. monochordum)? Georg. Ans. 2, 120. Conr. Zab. tract. ZZ 4: sufficitque artificibus, qui aliunde clavichordia facere norunt. Conr. Zab. tract. ZZ 8: Sic satis patebit artificibus modus monochordum faciendi. Conr. Zab. tract. ↃↃ 3-5. Conr. Zab. mon. GG 1. Fist. Primae ergo 2I p. 85: paene omnes huius artis artifices hactenus in usu habuerunt duos aut tres fistularum ordines integros statuere.
2 Instrumentenspieler, Instrumentalist performer on instruments, instrumentalist
[s.VI]
Boeth. mus. 1, 34 p. 224, 15: corporales artifices non ex disciplina sed ex ipsis potius instrumentis cepere vocabula. Nam citharoedus ex cithara, auloedus ex tibia, ceterique suorum instrumentorum vocabulis nuncupantur (inde Aurelian. 7, 6. Reg. Prum. 18, 20. Lambertus p. 251b. Hier. Mor. pr. p. 3, 27. Quat. princ. 1, 3 p. 202a. Ps.-Theodon. pr. p. 29. Adam Fuld. 2, 6. Guill. Pod. 3, 31).
[s.XIII]
Anon. Emmeram. 6 p. 282, 32: mimos et alios artifices per suum artificium modulos exercentes. Ioh. Groch. /Bd. 1, Sp. 130/ 139: Bonus autem artifex in viella omnem cantum et cantilenam et omnem formam musicalem generaliter introducit. Ps.-Mur. summa 690: artifex quicumque per instrumentum bene dispositum propositi sui facilius potest obtinere effectum. Ps.-Mur. summa 1120: Sunt et alia chordalia, que solum auditu discernuntur; temperantur autem per consonantias diapason, diatessaron et diapente, et per diversas digitorum interpositiones artifices ipsorum formant sibi tonos et semitonos. Ps.-Mur. summa 1428: quidam artifices in instrumentis musicis locant semitonium inter ⋅G⋅solreut et ⋅F⋅faut, quidam inter ⋅G⋅solreut et ⋅a⋅lamire, et clavem istam clavem falsam appellant.
[s.XIV]
March. luc. 16, 1, 5: Musicus enim cognoscit virtutem et rationem proportionum musicalium et secundum hoc iudicat et non solum per sonum. Cantor vero est sicut instrumentum quoddam ipsius musici; in quo instrumento operatur, artifex.
[s.XV]
Georg. Ans. 1, 118: Sunt itaque vocis prime differentie ac precipue, quas inter discipline <...> (ed. om. lacunam) recipit artifex, grave et acutum. Gravatur autem vox ... Contra exacuitur quotiens factor vocis aut soni velocius aerem per eadem exagitat instrumenta, cui similes musicalium instrumentorum artifices efficiunt. Ioh. Tinct. inv. p. 45: rebecum (si sonitor artifex et expertus fuerit) modulos illis quam simillimos emittat. Guill. Pod. 1, 14: Ut enim pulsus cordis in pectore, ita pulsus chorde in cithara, quorum prior ille, iste vero posterior invenitur. Ille enim a natura nobis inest, hic autem ab artifice inquiritur.
3 Komponist composer
[s.XIII]
Lambertus p. 254a: Artifex autem est ille, qui practice format neumata et armonias, eorum accidentia secundum quod sunt, vel qui theorice docet hec omnia fieri secundum artem, que humanos possint movere affectus (inde Quat. princ. 1, 16 p. 205b). Anon. Emmeram. 3 p. 252, 13: Semibrevis pausa medium spatii tenet, ausa / nil dare plus credo contra quosdam (glossa: novos artifices subaudi (ed.: sive)) tamen edo. Ioh. Groch. 147: sonus determinatur per puncta et per formam artificialem, ei ab artifice attributam. Ioh. Groch. 196: Volens autem ista (sc. tripla, quadrupla, dupla) componere primo debet tenorem ordinare vel componere et ei modum et mensuram dare. ... Dico autem ‚ordinare‘, quoniam in motellis et organo tenor ex cantu antiquo est et prius composito, sed ab artifice per modum et rectam mensuram amplius determinatur. Et dico ‚componere‘, quoniam in conductibus tenor totaliter <de novo> fit et secundum voluntatem artificis modificatur et durat. Ioh. Groch. 288: In componendo partes praedictas (sc. invitatorium, „Venite“, hymnum etc.) debet artifex dictamen vel materiam ab alio, puta theologo vel legista, recipere, et post hoc formam ei debitam debet musicus applicare. Ps.-Mur. summa 224: artifex, qui est musicus, novi et regularis cantus inventor et eiusdem iudex et irregularis potest esse corrector.
[s.XIV]
March. pom. 30d, 2-5. March. pom. 30d, 8: artifex in caudando ipsam, quae est a parte finis, solum addit ei unam partem temporis de sex. March. pom. 30e, 16: illa, quae continet duas partes, indiget adiutorio (ed.: auditorio) artificis, hoc est signo artificiali, quod hic innuit, quod quidem hoc non habebat a natura. Ioh. Boen mus. 4, 39: concludo mothetum „Cum venerint“ in principio secundi modi sui sub correctione tanti sui artificis esse defectuosum. ... Pro excusatione tamen tanti artificis potest dici, quod debeat admitti, quia asperitas eius dulcibus circumstantiis est suffulta. Quat. princ. 1, 5 p. 202b. Quat. princ. 1, 16 p. 205b: Quis est artifex musicae.
[s.XV]
Gob. Pers. p. 181b: artificis cantus primum dic esse, secundum / naturale canit. Contr. Quoniam hom. 2, 1: Sequitur videre, quot sunt species contrapuncti, de quarum numero diversi locuti sunt diversa magistri, quoniam diversorum artificum diverse sunt considerationes. /Bd. 1, Sp. 131/
 
Artikelverweis 
ascendens Bezeichnung für eine aufsteigende Neume (Neumenzeichen unbekannt) term that designates an ascending neume (form of neume itself remains unknown)
[s.XI-XII]
Neum. Punctus p. 44: Virga. Claudicans. Ascendens. Pes. Abusi he sunt.
 
Artikelverweis 
ascendo -scendi, -scensum, -ere 1. aufsteigen (die Tonhöhe betreffend) 2. (mit dem Ton) hinaufgehen 3. (den Ton) in die Höhe führen 1. to ascend (in pitch) (as abstract concept) 2. to ascend (in pitch) (as subjective act) 3. to raise (the pitch) (as transitive act)
1 aufsteigen (die Tonhöhe betreffend) to ascend (in pitch) (as abstract concept) [syn.: elevari, intendi; opp.: descendere, gravare, deponi, remitti, inflecti]
a allgemein general
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 3, 3, 21: ascendendo, ut in monacordo videtur vel voce cantando. al.
[s.IX]
Mod. Autenticus p. 54, 10: AIANEAGIES. Parapter vero quartus contingit tonum octavum, sed non ascendit in altam vocem. Remig. Aut. 60, 7: tropi in altitudinem ascendunt per differentiam tonorum. Mus. ench. 5, 5: inferior quisque tonus non nisi ad quintum usque sonum a finali sono ascendit. Scol. ench. 1, 380: quodlibet simplex ac legitimum melos, non nisi ad quintum sonum a finali sono deponitur, nec nisi in nonum usque ascendit. Comm. br. 44: modulatio psalmi, quae ascendit usque deuterum tetracordi superioris. Hucbald. 38 (p. 116a): [Unusquisque tonus autentus a suo finali usque in nonum sonum ascendit ... Plagis autem usque in quartum descendens, usque ad quintum ascendit] (sim. Berno prol. p. 72a). Alia mus. 121 p. 160: melodia ascendendo mesen tangit. Alia mus. 140 p. 200: Unde fit, ut dorius ab ⋅o⋅ aut descendat in ⋅e⋅, aut ascendat in ⋅cc⋅ (inde Anon. Bernh. 2, 86). al.
[s.X]
Odo Aret. I p. 249b: Prima differentia inchoat in quarta chorda, quae vocatur scembs, et serenando ascendet in VIIIva. al. Odo Aret. II p. 107b. Anon. Bernh. 2, 51: Dorius habet melodiam a mese et descendit ad lycanos ypaton, ascendit vero ad paranete diezeumenon. al. Ps.-Odo mus. p. 271b: In quibus (sc. prolixioribus cantibus) tamen plusquam ab octava a fine non ascendi debet. al. Ps.-Odo dial. p. 258a: nullus cantus plus a suo fine quam ad octavam vocem debet ascendere. al. Ton. Boeth. mus. 4.
[s.XI]
Berno prol. p. 70b (H8 p. 34): [cuius modi sit (sc. cantus), ascendendo discernas] (sim. Berno mon. 11, 7. inde Frut. brev. 8 p. 59). al. Berno ton. p. 79b: Differentia prima, quae a finali quidem incipit, sed mox in quintum sonum ascendit. al. Berno div. p. 18. Adalb. 2, 2: duobus generibus cantuum, ascendentium scilicet et descendentium. Guido micr. 19, 19: ascendit organum. al. Guido ep. p. 50a. Berno mon. 10, 1. al. Hermann. mus. p. 40 (p. 136a): quatuor tropica sint quadrichorda et post graves aliud alio altius ascendat. al. Odor. Sen. p. 156. al. Willeh. Hirs. 27 (c. 26), tit.: In quot chordas ascendat vel descendat quisque troporum. al. Aribo 93 p. 10: Eadem intensio et remissio omnibus est illis tetrachordis, quae ascendunt, id est gravium, finalium, superiorum, excellentium. al. Comm. Guid. 9 p. 117: cum phthongi quilibet a naturali loco non moveantur seu superius seu inferius vocibus iungantur, quomodo descendere, deponi, remitti, inflecti ad inferiora, ascendere vero, elevari, intendi ad superiora dicantur (inde Anon. Lips. p. 156). al. Lib. spec. 34 p. 50. Ton. Aug. p. 84. al. Anon. Lips. p. 157: unusquisque de supradictis quatuor tonis graves et acutas ascendendo et descendendo obtineret cordas. al. Org. Mediol. rhythm. 73. Anon. Prag. 185. al. Cant. In defect. p. 88. Ps.-Guido epil. p. 39a. Ps.-Guido arithm. p. 57b. al. Anon. Venet. II 1. al. Mod. Protus finit p. 108: Plagis deuteri remittitur in parypate ipaton, sed ascendit ad /Bd. 1, Sp. 132/ paramese. al. Mod. Autent. prot. 3. al. Frut. brev. 8 p. 59: Secundus modus ... ascendit ad mesen ... remittitur autem ad proslambanomenon. al. Frut. ton. p. 136: antiphonae aut in prima vel secunda syllaba per quilismata ab ipso inceptionis loco, aut paulatim a prima per secundam in tertia per podatum ascendunt in locum quartum. al. Ps.-Osbern. 48. Anon. Wolf p. 197: Prima species diapason incipit in proslambanomenos et pertingit in mese ⋅a⋅, secunda in hypate hypaton et ascendit in paramese ⋅♮⋅. al. Quaest. mus. 1, 8 p. 17. al. Theog. Mett. p. 190a. al. Ioh. Cott. mus. 12, 2: Cursum modorum sive tonorum dicimus legem, qua sub certa regula coercentur, scilicet quantum quisque ascendere vel descendere, quantumque intendi ac remitti debeat (inde Conr. Zab. tract. AY 3). al.
[s.XII]
Trad. Guid. 7. al. Guido Aug. p. 158a. al. Ton. Gratianop. p. 12. al. Ton. Parkm. p. 107: Mutationes quoque cantando per sillabas ascendendo et descendendo facere pernoscant. Ton. Cist. p. 266b. al. Anon. Cist. I 45 p. 27. al. Anon. La Fage I 10, 7: Proprium est primi modi ... frequenter autem et hilariter ad quintam ascendere... Si secundi toni cantus vis facere, facias circa finem gravari et ad quintam ponderose ascendere. al. Theinr. Dov. 3, 10b, 3: Ascenditur namque (sc. sonus), cum corda decrescit et intensio crescit. al. Anon. Pannain p. 110. al. Ton. Nivern. 142v p. 122. al. Mut. Γma ut 6: La per ascensum invenitur, mi ascendendo et descendendo. al. Compil. Paris. II p. 75. al.
[s.XIII]
Anon. Lovan. p. 493a. al. Mus. man. 6, 10: ascendentes mutationes. al. Metrol. 24 p. 80: sequentia „Fulgens praeclara“, quae descendit et ascendit irregulariter. al. Ioh. Garl. plan. p. 160a: Nota quod omnis mutatio in ut vel in re vel in mi desinens, talis dicitur ascendens. al. Ioh. Garl. mens. append. 16, 12. Disc. pos. vulg. p. 191, 6: Sic autem ascendere et descendere debet discantus. al. Ioh. Aegid. 12, 24. al. Amerus 22, 9: dum cantus per manum ascenderit. Amerus 18, 11: quanto corde magis ascendunt a ⋅g⋅ Greco, tanto strictiores erunt. al. Elias Sal. 7 p. 24a. al. Lambertus p. 256b: omnis mutatio desinens in ut, re, mi dicitur ascendendo, quia plus habet ascendere quam descendere (inde Trad. Lamb. 2, 4, 10. Phil. Vitr. 10, 14. Quat. princ. 3, 9 p. 223b. Trad. Holl. I p. 171. Compil. Ticin. p. 22. Nicol. Cap. p. 315. Trad. Holl. II 99 p. 14 (p. 421a)). al. Trad. Lamb. 3, 6, 1. al. Disc. Quicumque III 8 p. 262. al. Franco Col. 11, 30: quando tenor ascendit, discantus descendat (inde Ps.-Franco comp. 3 p. 156b). al. Ps.-Franco comp. 1 p. 154a. al. Hier. Mor. 12 p. 49, 16. al. Anon. Ratisb. 2, 16. al. Petr. Cruc. 1, 18. al. Ps.-Thomas Aqu. II p. 37. al. Trad. Franc. I p. 30. al. Trad. Franc. V 1. Anon. Couss. IV p. 81, 10: si duplum ascendat, triplum descendit. al. Vers. Postquam pro 184: amplius haud scandit (glossa: id est ascendit), sed corruat (glossa: id est descendit). Vers. Postquam pro 271: levantur (glossa: ascendunt). al. Ioh. Groch. 250: Antiphona est cantus leviter ascendens et descendens. al. Ps.-Mur. summa 516. al. Engelb. Adm. 3, 13. al. Walt. Odingt. 5, 10, 28. al.
[s.XIV]
March. luc. 11, 2, 4. al. March. pom. 17, 1. al. Phil. Vitr. 12, 7. al. Ps.-Phil. lib. mus. p. 37b. al. Trad. Phil. I 61vD, 8. al. Ioh. Mur. spec. 2, 61. Iac. Leod. cons. 9. Iac. Leod. inton. 1, 16. al. Iac. Leod. comp. 2, 5, 39. al. Iac. Leod. spec. 1, 27, 5: ut non sit in potestate vocis humanae posse in infinitum ascendere seu etiam descendere. al. Hugo Spechtsh. 455. Petr. Palm. p. 507. al. Ioh. Mur. contr. p. 60a. Ioh. Tork. disc. p. 136. Summ. Guid. 174. al. Quat. princ. 3, 29 p. 232b. al. Anon. Michaelb. I p. 47. Goscalc. 1, 5 p. 74, 2: potest (sc. cantus toni autentici) sepe et hilariter ascendere et descendere per 5 voces vel 6. al. Heinr. Eger 2 p. 38. al. Trad. Holl. I p. 168. al. Compil. Ticin. p. 24. Trad. Pipudi p. /Bd. 1, Sp. 133/ 45. al. Anon. Mediol. 2, 4. al. Interv. Tonus div. p. 246, 2. Ars org. p. 100. al. Henr. Zel. p. 114a. al. Ps.-Mur. mod. p. 99b. al. Cart. plan. 6. al. Anon. Carthus. p. 436a. al. Phil. Andr. p. 116a. al. Gen. disc. Postquam 34. al. Anon. La Fage II p. 423. al. Anon. Seay p. 38: sexta et tredecima non ascendunt sicut tertia et decima. al. Anon. Monac. II 60. al. Anon. Vratisl. p. 331a. Nicol. Sen. p. 11.
[s.XV]
Orig. et eff. 15, 2. al. Ioh. Olom. 4 p. 12. al. Ioh. Cicon. mus. 2, 20 p. 288, 6. al. Prosd. exp. 72, 14: constitueret notam voci ascendenti assimilatam. Iac. Twing. p. 92, 14. al. Prosd. contr. 4, 4. al. Iac. Theat. 6. al. Nicol. Cap. p. 312. al. Nicol. Cos. p. 14. al. Gob. Pers. p. 190b. al. Ioh. Floess 71. al. Prosd. spec. p. 751: Ascendat enim tenor ab ut secundi ⋅G⋅ gravis ad re ⋅A⋅ acuti et cantor superior descendat. al. Ugol. Urb. 2, 25, 15: per arsyn, id est ascendente tenore. al. Phil. Cas. contr. 14. al. Tact. Prima est 14. Theod. Capr. p. 97. Tact. Concordanciarum p. 169, 33: Tactus ascendentes. al. Georg. Ans. 3, 64. al. Ps.-Guido corr. p. 52b. Anon. Philad. 68. al. Arn. Zwoll. p. 31. Ton. Subl. p. 55, 2. Tact. Reperi p. 45, 28. al. Trad. March. p. 931: cantus, qui ob eorum brevitatem nec ascendunt autenticaliter nec descendunt placaliter. al. Petr. Talh. p. 11. al. Trad. Holl. II 6 p. 40 (p. 430b) (sim. Trad. Holl. III 6 p. 46). al. Man. Guid. p. 150 (p. 466). al. Trad. Holl. III 7 p. 48: scandere (glossa: ascendere). al. Ioh. Legr. rit. 2, 3, 12, 32. al. Conr. Zab. tract. BO 3. al. Paul. Paulir. 7, 2, 1 p. 59. Conr. Zab. mon. Y 3. al. Ioh. Tinct. diff. 3. al. Conr. Zab. chor. 3, 4. al. Fr. Gafur. extr. 8, 3, 14: per arsim, id est ascendendo. al. Ioh. Tinct. nat. 1, 45. al. Ioh. Tinct. contr. 2, 32, 2. al. Ioh. Tinct. exp. 7, 11. al. Bart. Ram. 1, 1, 7 p. 21. al. Anon. Tegerns. II p. 114. Ioh. Hoth. contr. I 11. al. Ioh. Hoth. contr. II 6. al. Nicol. Burt. 2, 3, 25. al. Guil. mon. 9 p. 55. al. Diff. mus. 36. Bonav. Brix. 3, 7: musica ascendendo et descendendo constituitur. al. Adam Fuld. 2, 11. al. Lad. Zalk. A 33. al. Guill. Pod. 4, 9: Qualitas autem est certa ac definita ascendendi et descendendi lex, sive intensionis et remissionis, de qua dictum est, que circa grave et acutum versatur. al. Fr. Gafur. pract. 1, 4. al. Herb. Tr. 2, 6 p. 53. al. Mich. Keinsp. ton. 36. Flor. Fax. 13 p. 85. Erasm. Hor. p. 74b. al. Compend. mus. 52. al. Anon. Couss. I p. 444a. al. Reg. comp. p. 193. al. Anon. La Fage III p. 241. al. Szydlov. 3 p. 16. al. Ioh. Velle metr. 16. al. Anon. Tegerns. III p. 100. al. Org. Ambros. p. 5. al. Contr. Ad sc. artem p. 69b. al. Contr. Circa modum p. 29, 1. al. Contr. Consonantiae p. 410a. Contr. Est autem p. 366b. al. Contr. Et primo I 15 p. 139 (p. 463b). al. Contr. Et primo II 40 p. 144 (p. 465a). al. Contr. quarta quod p. 11b. al. Contr. Nota quod I p. 287. al. Contr. Nota quod II 6. al. Contr. Notandum est p. 46. Contr. Notandum quod p. 115b. Contr. Primo sciendum p. 291. Contr. Quatuor sunt p. 410b. Contr. Quoniam hom. 5, 6. al. Contr. Quoniam latens p. 288. Contr. Quot sunt conc. p. 72a. al. Contr. Septem s. conc. p. 141. Contr. Septem s. spec. p. 28b. Contr. Sex s. spec. I p. 306b. al. Contr. Si enim 52 p. 146 (p. 465b). Contr. Species plani 17. al. Contr. Volens igitur p. 382. Contr. Volentibus I p. 26b. al. Contr. Volentibus II 11. al. Contr. Volentibus III p. 12a. al. Mon. Prima corda I 57. al. Mon. Prima corda II 51. al. Mon. Si vis metiri I p. 194: eadem mensura ascendente in quartum locum semitonium facies (sim. Mon. Si vis metiri II p. 60). Fist. Cuprum pur. 16 p. 57.
b stufenweise stepwise: ascendere gradatim, per gradus, mediate, clausulatim, seriatim
[s.IX]
Mus. ench. 1, 22: continua multiplicatione sonorum /Bd. 1, Sp. 134/ infinitas texitur, et tamdiu quaternis quaterni eiusdem conditionis succedunt, donec vel ascendendo vel descendendo deficiant (sim. Inch. Uchub. 60). Alia mus. 72 p. 141: ad lichanos meson per singulas chordas ascendendo diapente intendit, rursusque ad trite diezeugmenon gravando remittit. al.
[s.X-XI]
Ton. Lugd. 1, 37: quae a parypate ypaton inchoant et gradatim super ascendunt. Ps.-Odo mus. p. 279b: cum a prima (sc. voce) incipitur, aut ad secundam et tertiam directe ascendit, aut prius ad tertiam ac deinde ad secundam venit. Guido ep. p. 47b. al. Willeh. Hirs. 21 (c. 20), 9. Aribo 2 p. 25. Ton. Aug. p. 98b: gradatim diatesseron ascendant (sc. antiphonae). Org. Mediol. rhythm. 90: Organum quasi per gradus ascendit ad decimam. Org. Mediol. rhythm. 131: cantus ascendit ⋅d⋅, salit semiditonum. al. Compil. Casin. 1, 5 p. 6: per quinque neumas in quinque cordis ascendit vel descendit per gradibus cordarum tonando. ibid.: neuma, que (ed.: qui) per quinque gradibus cordarum tonando ascendit vel descendit, serenimpha vocatur. Frut. brev. 13 p. 100: [Quartus (sc. tonus) inprimis gradatim ascendit, sed tandem de alto cadit] (sim. Ton. Vatic. 12, 6 p. 211. Amerus 9, 2. Anon. Ratisb. 8, 4, 11. Ton. Subl. p. 58, 4. Trad. Holl. II 63 p. 79 (p. 443a). Trad. Holl. III 9 p. 73. Bonav. Brix. 18, 27. Lad. Zalk. B 39. Szydlov. 13 p. 59). Ioh. Cott. ton. 25, 30: Differentia tertia recipit antiphonas quasdam ab hypatemeson ad tertiam vocem gradatim ascendentes, quasdam a parhypatemeson semitonio vel semiditono cadentes. al.
[s.XII]
Udalsc. 8, 86: Prima variatio est, ubi cantus a suo finali per dyapente orditur, et mox gradatim per dyatesseron ascendit. al. Guido Aug. p. 167a: fac cantum descendere per tonum et ascendere per duos tonos et semitonium, deinceps per tres tonos. Guido Aug. p. 170A386: Nulli enim nisi illi competit modo per tonum a finali deponi et inde (ed.: in modo) surgere per diatessaron deinde per duos tonos ascendere. al. Ton. Cist. p. 274b: D.: Quot differentias habet (sc. septimus tonus)? M.: Duas, alteram servientem principiis, quae in quinta fiunt, vel ad ipsam saliunt; alteram congruentem principiis, quae a finali per quosdam gradus ad quintam ascendunt. al. Anon. Cist. I 46 p. 27: per duos tonos directe ascendit. al. Ton. Vatic. 12, 3 p. 195: Differencia quarta incipit in ⋅F⋅ et gradatim ascendit. al.
[s.XIII]
Org. Vatic. p. 188. al. Mus. man. 50, 23: versus non saltibus auctenticis sed simplicibus et moderatis passibus ad sextam facit ascendere. Mus. man. 53, 12: vel simplicibus passubus vel saltibus moderatis ascendens. al. Ton. Franc. p. 120a: ascendens ad ⋅a⋅ acutum gradatim. al. Ioh. Aegid. 15, 26: Habet autem (sc. septimus tonus) duas differentias, alteram scilicet servientem principiis, quae in quinta fiunt, vel ad ipsam saliunt; alteram congruentem principiis, quae a finali per quosdam gradus ad quintam ascendunt. al. Amerus 2, 23: naturaliter ascendendo totum gamma per omnes rigas et spacia. Lambertus p. 254b: gradatim ascendere. Lambertus p. 263a: vel de fa saliat in la, vel de fa per sol ascendat in la. Lambertus p. 266b: non statim saliendo in diapente, sed melodiam ascendendo perficiente. al. Hier. Mor. 22 p. 161, 14. Anon. Ratisb. 8, 1, 9. Ps.-Thomas Aqu. II p. 35: huius (sc. semiditoni) species sunt quattuor: re fa et mi sol ascendendo; descendendo autem mi sol et fa re; gradatim autem ascendendo re mi, mi fa et mi fa, fa sol. al. Trad. Franc. V 8: Cum tres vel quatuor vel plures ascendunt unam post aliam. al. Ps.-Mur. summa 795. Engelb. Adm. 1, 8: per intensionem gradatam et immediatam ascendendo a gravibus et inferioribus per medias ad acutas et superiores. Engelb. Adm. 3, 8: ascendendo per gradus sine saltu. al.
[s.XIV]
Iac. Leod. spec. 6, 85, 6: quaedam (sc. antiphonae) immediate sic ascendunt vel descendunt, aliae mediate vel gradatim. al. Petr. Palm. p. 512: si cantus ascendat /Bd. 1, Sp. 135/ per voces sese immediate sequentes. Petr. Palm. p. 513: in tribus vocibus continue ascendentibus. al. Goscalc. 1, 1 p. 44, 15: quandocumque ab vel de sub ⋅F⋅faut ascenditur usque ad ⋅b⋅fa⋅♯⋅mi mediate vel immediate. al. (cf. LmL col. 136, 37) Heinr. Eger 5 p. 53. Trad. Holl. I p. 182: punctuatim in ⋅f⋅faut descendit, a quo rursus gradatim ascendens ad ⋅a⋅ minutum. al. Trad. Pipudi p. 45. Anon. Ellsworth 4 p. 224, 3. Anon. Seay p. 38: quando cantus planus facit magnum tractum gradatim seu magnam tarditatem ascendendo vel descendendo. Anon. Vratisl. p. 331a.
[s.XV]
Orig. et eff. 2, 2. Ioh. Olom. 4 p. 12: cum ab ⋅F⋅ gravi aut aliis gravibus non plane ascenditur in ⋅c⋅ acutum vel ultra, sed vice versa cantus per ⋅b⋅ acutum gradiens reflectitur in vel versus ⋅F⋅ grave. al. Iac. Twing. p. 118, 6: gradatim vel saltando ascendunt (sc. antiphonae). Iac. Twing. p. 120, 19: gradatim seu paulatim ascendentes. al. Iac. Theat. 40: ascendunt gradatim. al. Nicol. Cap. p. 325. al. Gob. Pers. p. 192b. Ugol. Urb. 1, 66, 8. al. Phil. Cas. contr. 20: si note tenoris ordinate vel gradatim ascendunt vel descendunt. Theod. Capr. p. 96. Tact. Concordanciarum p. 170, 22: ascenditur sine saltu. Tact. Concordanciarum p. 173, 30: quando aliquis tactus ascendit sive descendit clausulatim non per saltando ut sic ⋅c⋅d⋅e⋅. al. Tact. Reperi p. 44, 3: cum ascenditur sine saltu. al. Trad. Holl. II 81 p. 85 (p. 444b). al. Trad. Holl. III 9 p. 61. al. Ioh. Legr. rit. 2, 2, 3, 75. Conr. Zab. tract. M 6. Fr. Gafur. extr. 4, 4, 4. Bart. Ram. 1, 2, 8 p. 51: si cantus ascendat hoc modo ⋅f⋅g⋅a⋅♮⋅c⋅. al. Ioh. Hoth. contr. I 13: cantare discantum per gradum tam ascendendo quam descendendo, quando tenor movetur per saltum. al. Ioh. Hoth. contr. II 18. Guil. mon. 8 p. 53. Lad. Zalk. B 21. al. Fr. Gafur. pract. 1, 4. Erasm. Hor. p. 83a: ascendendo per septem litteras ordine alphabethi. Anon. Couss. I p. 446a. Org. Ambros. p. 5: quando cantus ascendit ut re mi fa sol. al. Contr. Est autem p. 367a. Contr. Et primo I 16 p. 139 (p. 463b). Contr. Primo sciendum p. 291. Contr. Sex s. spec. I p. 306b: ascendendo vel descendendo seriatim. al. Contr. Volentibus I p. 27a: dummodo cantus ascendat de gradu ad gradum. al. Contr. Volentibus II 16: per gradum ad gradum ascendentem. al.
c sprungweise by interval: ascendere directe, immediate, saltando, cum saltu, punctatim
[s.IX]
Scol. ench. 1, 102: Si enim ascendendo in sursum proxime post protum sonum metiatur tritus.
[s.XI]
Aribo 10 p. 37: quadripartitam monochordi distributionem, quae ascendendo primo constitutivo passu diatesseron, secundo diapente, tercio diapason constituit. Aribo 62 p. 53: potest (sc. motus commixtus) convinculari susum et iusum, et ditono et semiditono: sed ita, ut semiditonus iambicus ascendat, non descendat (inde Comm. Guid. 55 p. 168). al. Ton. Aug. p. 131b: non per diatesseron, sed per tonum et semiditonum ascendens. Org. Mediol. rhythm. 80: Si cantus tenebit ⋅D⋅, organum erit in ⋅a⋅. / Si ascendat in ⋅F⋅, cantus ibi fiat copula. Org. Mediol. rhythm. 102: Ascenditque ad ⋅F⋅ cantus postea ad octavam (sc. ⋅a⋅). al. Ioh. Cott. ton. 25, 1: post casum per diatesseron et tonum et semiditonum ordinatim ascendentes. al.
[s.XII]
Udalsc. 7, 74: Prima autem variatio est, quando cantus quidem per diapente ascendit et mox semiditono remittitur. al. Disc. Tres sunt 7 p. 238: si dittonus ascendit, semitonium descendit. al. Ton. Vatic. 12, 5 p. 205: ascendens simplici nota in ⋅a⋅ et de ⋅G⋅ in ⋅c⋅.
[s.XIII]
Org. Vatic. p. 187: Si cantus ascenderet 5 voces et organum incipiat in dupla, descendat organum 4 voces. al. Disc. Si cantus equ. 12 p. 244. al. Disc. Si cantus asc. 5. al. Anon. Lovan. p. 494b. al. Disc. Qualiscumque 6 p. 251. al. Disc. Quicumque II p. 325b. al. Disc. Ad brevem p. 12: /Bd. 1, Sp. 136/ Si ascendit (sc. cantus) tertiam, accipe octavam. al. Mus. man. 53, 4: per semiditonum et tonum ad superiorem quartam ascendere. Mus. man. 53, 12: vel simplicibus passubus vel saltibus moderatis ascendens. Disc. pos. vulg. p. 191, 27: in ditonum debet ascendere (sc. cantus). al. Ton. Franc. p. 119b: primus (sc. modus incipiendi) incipit in ⋅C⋅ gravi, id est nota unica non coniuncta, et ascendens ad ⋅D⋅ grave ascendit quintam sanam. Ton. Franc. p. 122a: ascendendo quintam de primo psaltu (i. e. saltu). al. Elias Sal. 4 p. 20a: nullus tonorum ... ascendit unico ictu nisi quinque punctos. ibid.: nec datur licentia sine medio ascendendi vel descendendi per naturam tonorum, nisi de quinque. Elias Sal. 18 p. 39a: primus punctus inciperet in ⋅F⋅ et directe ascenderet in ⋅a⋅ sine puncto mediante. al. Lambertus p. 264b: statim de mi in fa vel in sol ascendit. Disc. Quicumque III 10 p. 262. al. Hier. Mor. 22 p. 161, 21. Ps.-Thomas Aqu. II p. 35: huius (sc. semiditoni) species sunt quattuor: re fa et mi sol ascendendo; descendendo autem mi sol et fa re; gradatim autem ascendendo re mi, mi fa et mi fa, fa sol. Trad. Franc. I p. 22. al. Trad. Franc. V 4. al. Vers. Postquam pro 105: Ut sol cantabis, re la scandendo (glossa: id est ascendendo ut sol, re la). Vers. Postquam pro 261: Tertius octo novemque salit (glossa: et ascendit). al. Engelb. Adm. 2, 2: saltum uniuscuiusque vocis ad aliam ascendendo vel descendendo omissis aliquibus mediis. al.
[s.XIV]
Ps.-Phil. lib. mus. p. 38a. al. Iac. Leod. cons. 86: consonantiam diapason excedentem, qualiscumque fuerit, plana musica non recipit ita, quod aliquis in ea immediate ascendat ultra diapason vel descendat. al. Iac. Leod. spec. 2, 14, 10: qui aliquantum cantum planum ecclesiasticum immediate supra diapason utendo consonantiis, quae sequuntur diapason, ... ascendere facit vel descendere, peccat. Iac. Leod. spec. 6, 85, 6: quaedam (sc. antiphonae) immediate sic ascendunt vel descendunt, aliae mediate vel gradatim. Iac. Leod. spec. 6, 85, 14: antiphonae primi toni, quae incipientes in ⋅D⋅ gravi statim per semiditonum ascendunt. al. Petr. Palm. p. 509. al. Quat. princ. 4, 2, 31 p. 288b. al. Goscalc. 1, 1 p. 40, 14: mediate cum intermixtione aliarum vocum, sicut dicendo ut re mi, vel re mi fa ... Immediate de una voce in aliam simpliciter ascendendo vel descendendo absque intermixtione aliarum vocum. al. (cf. LmL col. 135, 2) Compil. Ticin. p. 23. al. Trad. Pipudi p. 46. Anon. Mediol. 2, 8. Paul. Flor. 9. al.
[s.XV]
Ioh. Olom. 7 p. 32. al. Iac. Twing. p. 116, 8: subito in ⋅c⋅solfaut ascendunt (sc. antiphonae). Iac. Twing. p. 124, 13: saltando multum ascendunt (sc. antiphonae). Iac. Twing. p. 130, 17: cito vel gradatim in ⋅d⋅lasolre (ed.: ⋅D⋅lasolre) ascendunt (sc. antiphonae). al. Iac. Theat. 42: ascendunt quartam. al. Nicol. Cap. p. 336. Ugol. Urb. 1, 66, 5: descendens ad ⋅C⋅ unico diatesseron intervallo ad ⋅F⋅ primum ascendit. Ugol. Urb. 1, 114, 24: principium in ⋅G⋅ habent, a quo sine medio ad ⋅C⋅ ascendunt. al. Phil. Cas. contr. 23. al. Theod. Capr. p. 97. Tact. Concordanciarum p. 171, 12: ascenditur cum saltu. al. Ps.-Guido corr. p. 54a. Tact. Reperi p. 44, 18: ascenditur vel descenditur cum saltu. Trad. Holl. II 1 p. 91 (p. 447a): habent (sc. psalmi breviores) incepcionem earum in ⋅F⋅faut ascendendo per ditonum punctuatim in ⋅a⋅lamire, et ab ⋅a⋅lamire iterum ascendendo per semiditonum punctuatim in <⋅c⋅>solfaut (ed.: solfaut). al. Trad. Holl. III 9 p. 69: per tonum et semidithonium in ⋅c⋅ acutam ascendendo vel per velocem ascensum in ⋅c⋅ acutam per dyateseron. al. Trad. Holl. IV 34. al. Ioh. Legr. rit. 2, 2, 3, 75: ⋅C⋅F⋅ autem vel ut fa tertia necnon diatessaron sepcies est, sed in uno tantum ascendens intervallo. al. Fr. Gafur. extr. 9, 5, 1. al. Ioh. Tinct. contr. 1, 3, 14: Tenore vero tres aut quatuor gradus ascendente. al. Bart. Ram. 2, 1, 2 p. 69: quintam /Bd. 1, Sp. 137/ ascendit. al. Anon. Tegerns. II p. 112. al. Ioh. Hoth. contr. I 22: debemus facere tertiam vel plures secundum quantitatem gradus ascendentis. Ioh. Hoth. contr. II 20. al. Nicol. Burt. 2, 3, 28. al. Lad. Zalk. A 64: Semitonium cum dyapente est saltus unius vocis in sextam imperfecte sonans. Et fit dupliciter scilicet ascendendo et descendendo. Lad. Zalk. B 52: per dyapente punctatim ascendendo. al. Fr. Gafur. pract. 3, 3: immediate ascendendo a ⋅⋅mi gravi ad ⋅F⋅faut. al. Flor. Fax. 14 p. 86. Erasm. Hor. p. 75a. Szydlov. 7 p. 29. al. Org. Ambros. p. 5. al. Contr. Circa modum p. 30, 4. al. Contr. Est autem p. 367a. al. Contr. Nota quod II 14. al. Contr. Quatuor sunt p. 410b. al. Contr. Quoniam hom. 5, 12. al. Contr. Volens igitur p. 383.
2 (mit dem Ton) hinaufgehen to ascend (in pitch) (as subjective act) [opp.: descendere]
a mit der Stimme with the voice
[s.XI]
Berno prol. p. 68b (C28 p. 32): [Si vero ab eadem mese per trite synemmenon et paranete synemmenon ascenderis]. Guido micr. 18, 40: opus est, cum plus se cantor intenderit, subsecutor ascendat. Guido ep. p. 50a: In plagis autem a finali voce ad quintam descendimus et ascendimus. Theog. Mett. p. 193b: Quinti (sc. toni) finalis est ⋅F⋅; inde ascendamus ad ⋅f⋅.
[s.XII]
Trad. Guid. 9: Quantumcumque vero cantor ascendat organum per diatesseron. Disc. Omnis homo I 9 p. 252: Pro semiditonum debemus reddere tonum sive ditonum asscendendo vel desscendendo. al.
[s.XIII]
Disc. Si cantus equ. 2 p. 244: Si cum cantu organum inceperis, ascendes V voces et in Va concordabis. al. Disc. Qualiscumque 1 p. 251: Qualiscumque cantor vult incipere organum, oportet, ut inveniat consonantiam, que dicitur pente, et de pente statim ascendat in consonantiam, que dicitur diapason. Disc. Quicumque II p. 326b: discantans debet incipere in diapente et ascendere duas notas. al. Disc. Omnis homo II 3 p. 253: debemus esse in dyapente et ascendere. al. Ioh. Garl. mens. append. 15, 4: quotiens ascendimus per tonos integros. al. Elias Sal. 2 p. 19a: quocumque modo cantor indigeat ⋅F⋅ sive ascendendo sive descendendo, ipsam humiliare oportet et ipsam mollificare. Ps.-Franco comp. 1 p. 154b. al. Trad. Franc. I p. 34: quando dicitur: ascende vel descende sic vel sic. al. Ps.-Mur. summa 1048. al.
[s.XIV]
Iac. Leod. spec. 2, 34, 2: Genus diatonicum ... est, cum quis ascendendo sive ad partem acutam procedendo cantat diatessaron per minus semitonium, per tonum et tonum. al. Petr. Palm. p. 510. al. Ioh. Boen ars 2, 23, 17. Ioh. Boen mus. 1, 108: si volumus ascendere ultra ⋅G⋅solreut ad altiores claves. al. Quat. princ. 3, 19 p. 229b: si quis huiusmodi cantum modulari vellet, aliquando enim aut nimia altitudo aut nimia obstabat remissio, quia si alte inciperetur, in tantum ascendebat, ut vox fere deficeret. al. Nicol. Sen. p. 11: quando tenor descendit et discantor est in quarta volens ascendere in octavam.
[s.XV]
Prosd. spec. p. 750. al. Ugol. Urb. 1, 9, 6. al. Tact. Concordanciarum p. 172, 9. al. Conr. Zab. tract. LL 7. Fr. Gafur. extr. 4, 4, 4. Ioh. Hoth. exc. p. 45. Guil. mon. 6 p. 35. Erasm. Hor. p. 84a.
b auf Instrumenten on instruments
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 2, 27, 14, 3: de gravi gradatim possumus ascendere usque ad acutam cordam. al.
[s.XI]
Aribo 28 p. 39: a gamma tribus passibus ascendas, ac in primi fine ⋅D⋅, secundi ⋅d⋅ constituas. al.
[s.XIII]
Hier. Mor. 28 p. 289, 29: non plus rubeba potest ascendere. al. Walt. Odingt. 5, 1, 19: monochordum non ascendat ulterius vel descendat.
[s.XIV]
March. luc. 2, 4, 23: in corporibus sonoribus, puta in fidibus, novenaria pars una aliter sonat quam novenaria pars alia, quia ista plus ascendit, /Bd. 1, Sp. 138/ quia minus continet de continuo.
[s.XV]
Bart. Ram. 1, 1, 7 p. 18: seriatim per alias litteras ascendens usque ad mesen vocem emittat (sc. monochordum percutiens). al.
3 (den Ton) in die Höhe führen to raise (the pitch) (as transitive act)
[s.XI]
Org. Mediol. rhythm. 66: Quotienscumque sursum copulare desideras, / quolibet modo dulciter voces veras ascendas.
[s.XV]
Flor. Fax. 14 p. 86: ascendemus vocem vel descendemus eandem vel tertiam vel quintam. Flor. Fax. 14 p. 87: regula nobis suadebit ... e quinta vocem vel unam vel quartam ascendi vel ibidem morari.
 
Artikelverweis 
ascensio (ascentio) -onis f. 1. das Ansteigen, das Emporgehen (die Tonhöhe betreffend) 2. Tonbereich oberhalb der Finalis 1. ascent, rise (in pitch) 2. register over that of the finals
1 das Ansteigen, das Emporgehen (die Tonhöhe betreffend) ascent, rise (in pitch) [opp.: descensio, remissio]
[s.IX]
Remig. Aut. 511, 6: ‚per agogen‘ id est sursum ductionem, vel per ascensionem in acumen.
[s.X-XI]
Ps.-Odo mus. p. 266a: illa descensio vel ascensio, hoc est ipsum intervallum, quod est a prima voce, ubi inscribitur ⋅A⋅ usque ad secundam, ubi inscribitur ⋅B⋅, tonus est primus. Ps.-Odo dial. p. 260a: in descensione vel ascensione potius saliendo quam gradiendo (inde Quaest. mus. 1, 19 p. 47. Ton. Gratianop. p. 25. Iac. Leod. spec. 6, 45, 8).
[s.XI]
Odor. Sen. p. 152: ascensio gravium et descensio acutarum. Aribo 45 p. 52: Idem quoque motus tantum fit ascensione (inde Comm. Guid. 41 p. 167). al. Comm. Guid. 47 p. 120: in sola diapente ab ⋅E⋅ in ⋅⋅ non est continua vel ascensio vel descensio per syllabas. al. Quaest. mus. 1, 19 p. 50. al. Ioh. Cott. mus. 1, 8: Per has itaque syllabas is, qui de musica scire affectat, cantiones aliquot cantare discat quousque ascensiones et descensiones multimodasque earum varietates plene ac lucide pernoscat ( Hier. Mor. 10 p. 46, 26. Ps.-Thomas Aqu. I p. 26. Conr. Zab. tract. P 1). Ioh. Cott. mus. 12, 3: cum cantus intenditur et remittitur, ascensio et descensio dici potest, quod in cursu modorum ascensionem et descensionem itemque intensionem ac remissionem vocemus (inde Anon. Pannain p. 111. Conr. Zab. tract. AY 4).
[s.XII]
Theinr. Dov. 3, 10b, 2. al.
[s.XIII]
Ioh. Garl. mens. append. 16, 14: mutando descensionem vel ascensionem nunc cum uno nunc cum reliquo. Lambertus p. 256b (inde Trad. Lamb. 2, 4, 11). Ps.-Thomas Aqu. II p. 32: alphabetum in directa ascensione vel in directa descensione habet duo dyapason et duo dyapente. al. Engelb. Adm. 1, 9: ascensiones et descensiones a vocibus in voces.
[s.XIV]
Phil. Vitr. 10, 15. Iac. Leod. spec. 6, 70, 2: arsis est motus cuiusdam intentionis et ascensionis in voce. al. Petr. Palm. p. 507. Ps.-Mur. interv. p. 309b. Quat. princ. 4, 2, 44 p. 295b: non est contradicendum tenorem pronuntianti et pulchras ascensiones et descensiones facienti. al. Heinr. Eger 4 p. 43: si mensuras notarum ipsarum et pausarum ascensionumque et descensionum proportiones didiceris. Ps.-Mur. prop. p. 97a. Compil. Ticin. p. 22. Compil. Lips. p. 137: mutationes sex sillabarum ... diligenter discat, quatenus per eas omnis armonie ascensiones atque descensiones recte continuare assuescat.
[s.XV]
Ioh. Olom. 4 p. 10. Iac. Twing. p. 100, 4. Conr. Zab. tract. Q 2. al. Conr. Zab. mon. I 4. Lad. Zalk. B 23: quod finales differentiae euouae cuilibet toni causantur ex primo puncto troporum et etiam principiorum cantuum saltu vel praecipitatione et etiam levi ascensionis vel descensionis deductione.
2 Tonbereich oberhalb der Finalis register over that of the finals [opp. descensio, remissio, depositio]
[s.X-XI]
Ton. Boeth. mus. 4: in ascensione differunt, quia /Bd. 1, Sp. 139/ hic (sc. primus tonus) ad octavam, iste (sc. secundus tonus) ad quintam ascendit cordam. Berno mon. 10, tit.: De ascensione vel remissione tonorum. Odor. Sen. p. 210: inicia et fines nec non ascenciones et descensiones differentiasque tonorum. Heinr. Aug. 91. Aribo 36 p. 15: Excellentes iure sunt principales, quae ita dominantur autentis, ut in ipsis sit ascensionis eorum finis (inde Quaest. mus. 1, 16 p. 37). Comm. Guid. 53 p. 104: Cum enim octo modi ... legitimos habeant cursus, authenti in ascensionibus, plagales in descensionibus legitimis. Frut. brev. 8 p. 63. Ioh. Cott. mus. 12, 5: Ergo ascensionem tonorum et descensionem vocamus certam ipsorum ascendendi et descendendi legem, id est quantum a finalibus suis ascendant sive descendant. Intensionem vero et remissionem tonorum dicimus certitudinem illam, per quanta vocum intervalla a finali suum quisque principium habere debeat (inde Anon. Pannain p. 111. Gob. Pers. p. 194a: Insuper notandum est, quod differentia est inter ascensionem et descensionem ex una parte et intensionem et remissionem ex alia parte. Ascensio et descensio tonorum est certa lex vel regula ascendendi a finali et descendendi infra finalem ... Conr. Zab. tract. AY 5). al.
[s.XII]
Compil. Paris. II p. 76: Assumunt autem authenti per licentiam in ascensione unam.
[s.XIII]
Elias Sal. 19 p. 40a: quod quasi in maiori sui parte transcenderet palmam et naturam ascensionis et solitum cursum tonorum in palma. Ioh. Groch. 291: per regulas tonorum inspiciendo ad initium, medium et finem et ad ascensionem et descensionem alicui tonorum appropriatam. Engelb. Adm. 3, 14: in cantu musico ... ista quatuor requirantur et attendantur, videlicet sua ascensio et descensio et inceptio ac terminatio ... Descensioni igitur deserviunt voces graves, ascensioni vero excellentes, inceptioni et terminationi voces superiores et finales. Engelb. Adm. 4, 24: ascensio et descensio in tono sunt magis principales partes ipsius, quia ibi magis percipitur ipsius toni modulatio. al. Walt. Odingt. 5, 8, 9 descr.: Termini ascentionum. Walt. Odingt. 5, 10, 28: cum cantus non ascendunt ad suam maximam ascentionem. al.
[s.XIV]
Iac. Leod. inton. 1, 5: Tonus est principii discretio ascensionisque ac descensionis cuiuslibet cantus regularis. Quat. princ. 3, 20 p. 229b: ut hic sumitur tonus, est certa limitatio cantus, sive qualitas cantus ascensionis et depositionis ac principii et finis. al. Heinr. Eger 5 p. 51: Mediaque debent habere toni certa, ut duo in uno convenientes finali ab ipso nec ascendendo nec descendendo certis currentes limitibus ab invicem differant, quod et antiqui ascensionem tonorum et descensionem vocabant. al. Anon. Carthus. p. 451a: Sed quia supra sermo sepe factus est de ascensione et descensione tonorum, ideo hic sciendum est, quod musici distinguunt inter istos terminos ascensio et descensio ex una parte, et intentio et remissio ex altera parte. Nam ipsi reputant hos terminos ascensio et descensio communiores tanquam cantui competentes. Sed aliis duobus terminis, scilicet intentio et remissio (ed.: intentione et remissione), utuntur contractius. Anon. La Fage II p. 423: Tonus mixtus placalis est ille, qui ascendit ultra sextam vocem, tangens ascensionem <sui authentici> (coni. Bernhard).
[s.XV]
Ioh. Cicon. mus. 2, 28 p. 296, 8. Nicol. Burt. 1, 24, 147: De ascensione parvularum antiphonarum vel cantuum. al. Bonav. Brix. 22, 8.
 
Artikelverweis 
ascensivus -a, -um aufsteigend (die Tonhöhe betreffend) rising (in pitch)
[s.XII]
Theinr. Dov. 3, 9a, 2: eas species, quas in ascensivis (ms.; ed.: ascensinis) ordinibus simplicium vel in societatibus compositarum vidisti primas, in descensivis (ms.; ed.: descensinis) videbis fieri postremas. Theinr. Dov. 3, 9a, 4: ascensivis (ms.; ed.: ascensinis). Theinr. Dov. 3, 9a, 5: /Bd. 1, Sp. 140/ ascensivo (ms.; ed.: ascensino).
[s.XIII]
Ioh. Garl. plan. p. 167b: in cantu ascensivo.
[s.XIV]
Summ. Guid. comm. 2, 26: ultimus vero autentus, scilicet septimus, inter omnes tonos maxime ascensivus est eo, quod ipse omnium supremus est. Summ. Guid. comm. 2, 27: primus autentus ea ratione, quoniam est autentus, ascensivus est et acutorum appetitivus. Summ. Guid. comm. 4, 54. Heinr. Eger 5 p. 54: quia septimus est ascensivus et secundus gravium appetens <clavium>, idem non competit eis ambitus. v. LmL dissonantia ascensiva
 
Artikelverweis ascensus -us m. 1. das Ansteigen, das Emporgehen (die Tonhöhe betreffend) 2. Tonbereich oberhalb der Finalis 3. oberer Grenzton eines Tonbereichs 1. ascent, rise (in pitch) 2. register over that of the finals 3. the upper note defining an ambitus
1 das Ansteigen, das Emporgehen (die Tonhöhe betreffend) ascent, rise (in pitch) [syn.: intensio; opp.: descensus]
[s.V]
Mart. Cap. 2, 181: Hinc festinatur ascensus, et usque in Veneris circulum hemitonio transvolatur. al.
[s.IX]
Remig. Aut. 72, 18.
[s.IX]
Inch. Uchub. 151: in ascensu et descensu ad quintum usque sonum.
[s.X-XI]
Ton. Lugd. pr. 38: nec ab inferioribus ad superiores (sc. voces) sine hac (sc. mese) facilis patet ascensus. Anon. Bernh. 1, 39: in ascensu cordarum continuo vel discreto. Berno ton. p. 82b: post ascensum in diapente. Hermann. mus. p. 47 (p. 140a): flatus vero duas habet partes, id est arsin et thesin, hoc est elevationem et depositionem (ed.: dispositionem); sed a meliori, id est elevatione vel ascensu neuma dicitur. al. Aribo 94 p. 10: ascensus est semitonio, ditono, descensus ditono, semitonio. al. Ton. Aug. p. 135a: continuato ascensu. al. Vocab. mus. p. 406: Tensibilia sunt chordarum fila sub arte religata, quae admodum plectro percussa, item in ascensu vel descensu, in gravitate vel acumine delectabiliter sonum reddunt. Frut. ton. p. 161. al.
[s.XII]
Ton. Nivern. 144r p. 123: faciendo semitonum in ascensum. Mut. Γma ut 4: ut mutatur in fa per descensum et dicitur utfa, fa in ut per ascensum et dicitur faut. al.
[s.XIII]
Org. Vatic. p. 186. Disc. Ad brevem p. 12: cantus quilibet vel est in ascensu vel est in descensu. al. Mus. man. 17, 5. Metrol. 51 p. 73: Tonus est quaedam vox bene et regulariter sonans, ita, ut habeat naturaliter ascensum et descensum, ut inter ⋅Γ⋅ et ⋅A⋅re. Ioh. Garl. mens. append. 15, 6. al. Ioh. Aegid. 8, 2. al. Amerus 5, 13. al. Elias Sal. 4 p. 20a: qui novum cantum edit et quinarium ascensum vel descensum facit sine medio alicuius puncti. Elias Sal. 22 p. 46a: faciens gradatim ascensum. al. Lambertus p. 254b: gradatim ad ⋅G⋅ pareret ascensus. al. Trad. Lamb. 3, 4a, 2. Ps.-Franco comp. 1 p. 155a: Ad ascensum unius, existens in diapason, descende duas et fac diapente. al. Hier. Mor. 25 p. 184, 33. Anon. Ratisb. 3, 3: Secundus modus, qui semitonium dicitur, est ascensus vel descensus a mi ad fa et nusquam alibi. al. Trad. Franc. I p. 34. al. Anon. Couss. IV p. 62, 3. Vers. Postquam pro 215: si fieret ascensus vel descensus tritono cantante. Ioh. Groch. 121: Ductia vero est cantilena levis et velox in ascensu et descensu. Ps.-Mur. summa 1156: ... pro diapason A capitale. Et hec signa intervallorum, dum punctis carebant, signabant ascensum. al. Engelb. Adm. 3, 8: IIII sunt mutationes principales ipsarum vocum in ascensu et descensu gradato. Engelb. Adm. 3, 9: Qualiter in musicis vocibus fiat ascensus et descensus per saltum. al.
[s.XIV]
March. luc. 2, 6, 3. al. March. pom. 17, 3. al. Ps.-Phil. lib. mus. p. 36a. al. Ioh. Mur. spec. 2, 116. Iac. Leod. cons. 10. Iac. Leod. inton. 1, 39. Iac. Leod. spec. 6, 69, 1: Nonne ascensus et descensus quidam motus sunt? Iac. Leod. spec. 6, 85, 39: antiphonae incipientes in ⋅ /Bd. 1, Sp. 141/ C⋅, in ⋅D⋅ vel in ⋅F⋅ gravibus, quae in suo principio gravem vel moderatum habent ascensum vel descensum. al. Ioh. Boen ars 2, 22, 3: intervalla, id est descensus et ascensus. Ioh. Boen mus. 2, 24. al. Quat. princ. 3, 51 p. 248a: cum ascensus fuerit a gravibus scalariter. al. Anon. Michaelb. I p. 48. Anon. Michaelb. II p. 49. Goscalc. 1, 2 p. 48, 16. al. Heinr. Eger 5 p. 49. Trad. Holl. I p. 186. al. Interv. Tonus div. p. 242, 3. Henr. Zel. p. 114a. Cart. plan. 28: ascensus proprius tocius palme. Compil. Lips. p. 130. al. Anon. Vratisl. p. 331a. Nicol. Sen. p. 11: pro uno ascensu tenoris debet fieri descensus tertius discantoris. ibid. al. Paul. Flor. 9.
[s.XV]
Ioh. Olom. 7 p. 37: Sciendum autem dicti modi musicales tripliciter considerantur, scilicet per probationem, operationem et intermediationem. Probatio fit, quando in cantu gradatim capitur ascensus vel descensus per voces ordinatas. Operatio fit, quando capitur ascensus vel descensus de una distantia ad aliam seu ab uno limite ad alium. Intermediatio vero, quando in cantu consideratur ascensus vel descensus per voces extremas aliis modis mediantibus. al. Prosd. contr. 5, 4: si sit in ascensu ⋅b⋅ rotundum sive molle ascensum diminuit et ⋅⋅ quadrum ipsum augmentat. al. Gob. Pers. p. 181a. al. Prosd. spec. p. 751. al. Ugol. Urb. 1, 114, 23: Aliquando ab ascensu seu intensione ad ⋅C⋅ remittitur diatesseron ad ⋅G⋅. al. Tact. Prima est 15. Theod. Capr. p. 97. al. Tact. Concordanciarum p. 172, 7: de ascensu sine saltu. al. Anon. Philad. 46. al. Tact. Reperi p. 44, 17. Petr. Talh. p. 11. Trad. Holl. II 7 p. 18 (p. 422b). al. Trad. Holl. III 5 p. 33: intensio, id est ascensus, remissio, id est descensus. Trad. Holl. III 9 p. 69: per velocem ascensum in ⋅c⋅ acutam. Trad. Holl. III 9 p. 72: per gradatum ascensum. al. Ioh. Legr. rit. 2, 3, 3, 24. Tact. Sequitur p. 56. Conr. Zab. tract. M 4: nam in monochordo ... has sex voces earumque ascensum et descensum discere convenit. al. Conr. Zab. mon. Y 4: absonum ascensum vel descensum. al. Conr. Zab. chor. intr. 11. Fr. Gafur. extr. 6, 11, 8. al. Ioh. Tinct. nat. 8, 10. Ioh. Tinct. contr. 1, 3, 15. al. Ioh. Tinct. exp. 7, 15. Bart. Ram. 1, 2, 7 p. 43: cantus in ascensu... vult vocem fortificari et in descensu molle fieri. al. Anon. Tegerns. II p. 113. al. Ioh. Hoth. dial. p. 71: ascensus per gradum. Nicol. Burt. 2, 3, 30. Guil. mon. 5 p. 31. al. Bonav. Brix. 10, 11: mi in ascensu et in descensu est leviter proferendum; in ascensu acuitur et in descensu deprimitur. al. Adam Fuld. 2, 13. al. Lad. Zalk. B 23: saltu (ascensu) vel praecipitatione (descensu). al. Guill. Pod. 4, 21. al. Fr. Gafur. pract. 1, 4. Mich. Keinsp. 7, 27. Flor. Fax. 13 p. 85. Erasm. Hor. p. 74a. al. Compend. mus. 102. al. Anon. La Fage III p. 246. Szydlov. 5 p. 19: per intenssionem hic intelligitur ascenssus seu elevacio, quod Grece dicitur arsis. al. Contr. Cum notum p. 61b (sim. Contr. Septem s. spec. p. 29a). Contr. Quoniam hom. 5, 16. al. Contr. Sex s. spec. I p. 307a. Contr. Species plani 51. al. Contr. Volens igitur p. 383. Contr. Volentibus I p. 27b (sim. Contr. Volentibus II 26. Contr. Volentibus III p. 13a-b).
2 Tonbereich oberhalb der Finalis register over that of the finals [syn.: elevatio; opp.: descensus]
[s.X-XI]
Anon. Bernh. 2, 54: Ypophrigius habet descensum ad ypate ypaton, ascensum ad paramese habens finalem semper in ypate meson. Berno prol. p. 71b (H33 p. 35): [in pluribus interdum pro ascensu, maxime vero pro descensu fit saepe dubietas, utrum authento an plagi eorum tribuatur proprietas]. Berno prol. p. 76a: cum in omnibus subiugalibus tonis ascensus usque in diapente et ultra suppetat. Berno div. p. 18: authentici vel principales dicuntur, cum eorum sonus sit altior, ascensus superior. al. Oliva p. 294: A quibus /Bd. 1, Sp. 142/ quidem finalibus usque in earum octavas IIII troporum principalium paratur ascensus, et in quintas quidem percurvatur (ed.: per curvatur) descensus. Reliquorum vero IIIIor ab eisdem finalibus ex utraque parte sive ascensus sive descensus quintarum determinatione comprimitur. Vers. Maiores tropos p. 295. Aribo 35 p. 29: cum omnem suum ascensum descensumve non potuisset implere. al. Ton. Aug. p. 90: ex prescripta ascensus et descensus lege. al. Anon. Lips. p. 157: in ascensu et descensu cuiusque toni. Cant. In defect. p. 88. Ps.-Guido arithm. p. 58a. al. Theophil. 3, 82 p. 146. Frut. brev. 8 p. 58: Quid moderni sentiant de ascensu troporum. al. Quaest. mus. 1, 11 p. 21. al. Ioh. Cott. mus. 12, 23.
[s.XII]
Trad. Guid. 7: autenticorum cantuum ascensus et descensus a finali voce comprobatur. Guido Aug. p. 176b: duplex necessaria est consideratio progressionis videlicet et compositionis. Progressio consideratur secundum elevationem et depositionem. Compositio secundum levitates et gravitates descensuum et ascensuum. al. Ton. Cist. p. 267b: prolixiorem dedimus ascensum quibusdam antiphonis. Anon. Cist. I 31 p. 26: apud quas (sc. finales) nimirum illum ascensum et descensum naturaliter invenies. al. Anon. La Fage I 9, 29. al. Compil. Paris. II p. 76.
[s.XIII]
Anon. Lovan. p. 493b. al. Ioh. Garl. plan. p. 167b. Amerus 11, 32: Antiphone vero processionales, comuniones prout cuiuscumque toni sunt, mutare debent ascensum et descensum. al. Elias Sal. 28 p. 55b: requirit pluralitatem linearum secundum exigentiam ascensus sui. al. Lambertus p. 261b. Anon. Ratisb. 2, 8. al. Petr. Cruc. 1, 13: aliqui tonorum, qui non possunt in finalibus litteris finiri propter suum ascensum vel propter sua principa, tunc finiuntur in istis (sc. affinalibus). Vers. Postquam pro 276: Principium, medium, finem diiudicat atque / ascensum videat. al. Ioh. Groch. 237: Invitatorium est cantus ex pluribus concordantiis compositus, habens ascensum et descensum iuxta aliquem tonum. al. Engelb. Adm. 4, 25: propter unicam elevationem extra naturalem ascensum secundi toni. al. Walt. Odingt. 5, 17, 2: voces initiales in singulis tonis et communes ascensus et descensus, non casuales vel irregulares. Walt. Odingt. 6, 12, 6: consideretur ascensus vel descensus a finali.
[s.XIV]
March. luc. 11, 2, 32: mixtus vero plagalis dicitur ille (sc. tonus), qui supra sextam a suo fine ascendit, sui auctentici tangens ascensum, vel aliquid de ascensu. al. Ps.-Phil. lib. mus. p. 36a. Iac. Leod. inton. 1, 25. Iac. Leod. comp. 2, 5, 3. al. Iac. Leod. spec. 6, 40, 14: videmus, qualiter cantus per principia, per distinctiones, per ascensum vel descensum, quantum ad totum suum decursum, moderatus sit. al. Quat. princ. 3, 29 p. 232b. al. Anon. Michaelb. I p. 44. Trad. Holl. I p. 185: Nam responsorium tale aut moderatum habet discursum ascensus et descensus. al. Anon. Carthus. p. 435a: gradus ambitus, id est gradus ascensus et descensus ipsius cantus (sim. p. 438a). Anon. Carthus. p. 438a: duplex est ascensus et descensus in cantu, scilicet regularis et graciosus, id est licentialiter permissus. Anon. Carthus. p. 451a: Unde primo termino, scilicet intentione utuntur ad significandum ascensum principii. al.
[s.XV]
Ioh. Olom. 8 p. 40. al. Iac. Theat. 29. al. Nicol. Cap. p. 317. al. Ugol. Urb. 1, 48, 4. al. Georg. Ans. 3, 61: Licet autem horum cantuum initium assumere a voce gravi et acuta quavis, infra tamen terminum ascensus et super finalem efferre tamen ad acutum non super octavum aut nonum vel decimum a finali. al. Anon. Philad. 75. al. Ton. Subl. p. 54, 6. al. Trad. March. p. 927: Sed propter inconvenienciam ascensus et descensus in ipsis modis cadentem, subcessores magistri alios IIII invenerunt ad hoc, ut VIII adtribuerentur ascensus alioquin descensus. al. Trad. Holl. II 5 p. 40 (p. 430b). al. Man. Guid. p. 150 (p. 467). Trad. Holl. III 7 p. 47: de cursu /Bd. 1, Sp. 143/ (glossa: ascensu vel descensu) tonorum. Trad. Holl. III 7 p. 48: in ascensu (glossa: in elevatione) (ed.: in elevatio). al. Ioh. Tinct. diff. 1: Ambitus est toni debitus ascensus et descensus. al. Fr. Gafur. extr. 8, 8, 2. al. Ioh. Tinct. nat. 20, 2: Quantum ad medium tonorum in primis notandum est ipsum medium dici ambitum, qui nihil aliud est quam toni debitus aut possibilis ascensus et descensus. al. Guil. mon. 9 p. 54. al. Bonav. Brix. 15, 37. al. Fr. Gafur. pract. 1, 7. Mich. Keinsp. 8, 6. Compend. mus. 141. al. Reg. comp. p. 193. Anon. La Fage III p. 248. al. Szydlov. 9 p. 41: ambitum, hoc est ascenssum vel descenssum regularem cuiuslibet toni. al. Anon. Tegerns. III p. 99. al.
3 oberer Grenzton eines Tonbereichs the upper note defining an ambitus
[s.XI]
Hermann. mus. p. 25 (p. 128b): primum et quartum (sc. tetrachordum) sibi in extremitatibus opposita, alterum necessario gravissimum melodiae descensum, alterum altissimum ascensum... continet (inde Anon. Wolf p. 216. Quaest. mus. 1, 7 p. 17). Hermann. mus. p. 38 (p. 135) descr.: Extremitas acutissima, in qua altissimus ascensus. al. Willeh. Hirs. 28 (c. 27), 7: in singulorum troporum prima principali (sc. chorda) gravissimus descensus, in secunda melodiae exitus, in tertia principalium differentiarum, in quarta summus ascensus. Ps.-Guido arithm. p. 59b: Item (ms.; ed.: Littera) superius ⋅d⋅ altissimus est proti ascensus. al.
[s.XIII-XIV]
Engelb. Adm. 4, 28: Si itaque illae voces essent positae in excellentibus, ab ipsis supra non esset locus ascensui. ibid. al. March. luc. 11, 4, 112: cum talis cantus vellet ascendere ad suum perfectum ascensum, qui est ⋅e⋅ acutum (inde Anon. La Fage III p. 245).
[s.XV]
Ugol. Urb. 1, 63, 3: difficilis inter ascensus et descensus extrema videbatur distantia. Georg. Ans. 3, 68: in ⋅e⋅ ad acutum eius (sc. modi) ascensus.
 
Artikelverweis 
asel Bezeichnung (semitischen Ursprungs?) für den achten Ton (H) im System A - Q term (of semitic origins?) that designates the eighth pitch (H) in the system A - Q
[s.X]
Odo Aret. I p. 250a: Quinta igitur differentia sumitur tonus parmenus et authentus tritus, vox vero excelsa, metrum vero parypate meson, organum cuphos, symphonia varietas triti, chorda vero asel et scemata ⋅d⋅. Quinta vero imitatur ad octava chorda, quae vocatur asel et ascendens ad undecima, quae dicitur sucgesse, et descendens in sexta, quae dicitur neth, et repausa in scemata ⋅F⋅. Odo Aret. I p. 250b: Sexta ergo exoritur a sexta chorda, quae dicitur neth, et ascendit usque ad octavam, quae nominatur asel, et descendit usque in tertiam, quae dicitur re.
[s.XI]
Compil. Casin. 1, 24 descr.: corda asel. cf. Farmer, Facts p. 31
 
Artikelverweis 
[asma] ex errore ed. pro schisma (ms.: cisma) Ps.-Mur. interv. p. 310a-b.
 
Artikelverweis 
asonantia v. LmL assonantia
 
Artikelverweis asono v. LmL assono