Wörterbuchnetz
Lexicon musicum Latinum medii aevi Bibliographische AngabenLogo badw
 
bis harmonicus (Bd. 2, Sp. 162 bis 175)
Abschnitt zurück Abschnitt vor
Artikelverweis H, h, HH 1. Markierungspunkt in Mensuren 2. Tonbuchstabe 3. Ausführungshinweis (littera significativa, ‚Romanusbuchstabe‘) 4. Kennbuchstabe für die fünfte Psalmtondifferenz einer jeden Kirchentonart 5. Kennbuchstabe für die achte Kirchentonart 1. letter that designates a specific point in measurements 2. letter that designates a note 3. direction for performance (littera significativa‚ ‘Romanian letter’) 4. letter that identifies the fifth difference (differentia) in each mode 5. letter that identifies the eigth mode
1 Markierungspunkt in Mensuren letter that designates a specific point in measurements
a im System A - LL (H für die hypate meson und HH für die paranete hyperboleon chromaticos) in the system A - LL (H for the hypate meson and HH for the paranete hyperboleon chromaticos)
[s.VI]
Boeth. mus. 4, 6 p. 322, 10: HH paranete hyperboleon chromaticos. Boeth. mus. 4, 10 p. 330, 13: sit H hypate meson diatessaron ad mesen continens consonantiam. Boeth. mus. 4, 11 p. 334 descr. al.
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 4, 16, 36, 7.
[s.XIV]
Iac. Leod. spec. 5, 35, 2. Iac. Leod. spec. 5, 36 descr. al. cf. LmL 2 b col. 163, 43
b im System: AˢB C DˢE F G HˢI K LˢM N O (für die paramese) in the system: AˢB C DˢE F G HˢI K LˢM N O (for the paramese)
[s.VI]
Boeth. mus. 4, 14 p. 338, 6: Sit A hypate hypaton, B parhypate hypaton, C hypaton lichanos, D hypate meson, E parhypate meson, F lichanos meson, G mese, H paramese, I trite diezeugmenon, K paranete diezeugmenon, L nete diezeugmenon, M trite hyperboleon, N paranete hyperboleon, O nete hyperboleon. al.
c im System: A B CˢD E F GˢH I KˢL M N OˢP (Z) in the system: A B CˢD E F GˢH I KˢL M N OˢP (Z)
[s.VI]
Boeth. mus. 4, 17 p. 347, 20 descr.: Sit bis diapason consonantia haec: A B C D E F G H I K L M N O P (inde Guido Aug. 211 descr. Hier. Mor. 20 p. 155, 14. Comm. Boeth. II p. 308, 2. Guill. Pod. 4, 2. Guill. Pod. 5, 7). al.
[s.IX]
Scol. ench. 3, 535: Tollam huius dimidium spacii, veluti ab H in Z, et pulsa medietas diapason resonat ad totum. al. Hucbald. 27: per tonum, tonum et semitonium, rursus tres tonos continuos et semitonium usque ad octo voces scandatur, /Bd. 2, Sp. 163/ et ab ipsa rursus octava incipiendo ordo superior per eosdem similiter metiatur gradus ad hunc modum. A t B t C s D t E t F t G s H t I t K s L t M t N t O s P.
[s.XIV]
Iac. Leod. spec. 6, 14, 1. al. Comm. Boeth. II p. 308, 6-9. Mon. Hoc mon. p. 204, 4. cf. Browne, System
d im System: A BˢC D E FˢG H I KˢL M N OˢP Q R S in the system: A BˢC D E FˢG H I KˢL M N OˢP Q R S Mon. Prima corda I 3: Prima corda notabitur per A. Divide totum A per medium et habebis octavam cordam H. Divide A usque ad H per medium et habebis D. al. Mon. Prima corda II 2. al.
e im System: A BˢC D EˢF G Hˢ/(Z,SM)ˢIˢK L MˢN O P (für die mese) in the system: A BˢC D EˢF G Hˢ/(Z,SM)ˢIˢK L MˢN O P (for the mese)
[s.XI]
Ps.-Berno mon. 12, 2 descr.: H mese, medium. al. Quaest. mus. 1, 24 p. 66. Mon. Designata p. 70, 3. al. Mon. Mon. compos. I p. 68, 25. al. Mon. Partire totum p. 49, 4. al. Mon. Prius dividenda 12-13. Mon. Si vis metiri I p. 8, 7. Mon. Totam tabulam p. 11, 2. al. Cymb. Omne instr. 3, 4. al.
f im System: AˢB C DˢE F Gˢh (= trite synemmenon) ˢH (= paramese) ˢK L MˢN X O in the system: AˢB C DˢE F Gˢh (= trite synemmenon) ˢH (= paramese) ˢK L MˢN X O
[s.XIV]
Iac. Leod. spec. 6, 2, 5 sqq. (cf. Boeth. mus. 4, 14 p. 338, 6). Iac. Leod. spec. 6, 3, 18 descr. al.
g im System: A B CˢD E FˢSˢG (A H) in the system: A B CˢD E FˢSˢG (A H) Cymb. Quicumque vult 19, 7-8. Cymb. Si volueris 1, 5. al.
2 Tonbuchstabe letter that designates a note
a im System: A BˢC D EˢF G H (ˢ Q = trite synemmenon) I (= paramese) ˢK L MˢN O P (für die mese) in the system: A BˢC D EˢF G H (ˢ Q = trite synemmenon) I (= paramese) ˢK L MˢN O P (for the mese)
[s.IX]
Scol. ench. 2, 16: si ab ⋅H⋅ deponatur in ⋅A⋅ vel ab ⋅H⋅ levetur in ⋅P⋅ (inde Compil. Paris. I p. 192). Scol. ench. 2 descr. 1 (v. app. crit.).
[s.XI]
Odor. Sen. p. 152: ⋅H⋅ Mese, id est media inter graves et acutas. Odor. Sen. p. 213 sqq.
[s.XIV]
Anon. Meyer 12, 3-5. al.
[s.XV]
Adam Fuld. 2, 9 descr. Mon. Mensurus p. 66, 3. cf. LmL 1 e col. 163, 13 cf. Browne, System
b im System: a bˢc e hˢi m o xˢy cc ddˢff nn ii (für die hypate meson) in the system: a bˢc e hˢi m o xˢy cc ddˢff nn ii (for the hypate meson) (cf. Boeth. mus. 4, 6)
[s.IX-X]
Alia mus. p. 180 descr.: ⋅H⋅ hypate meson. Alia mus. 41 p. 183: Quarta differentia est in ⋅H⋅, quae habet unum locum in se: „Inclinans se Iesus“ (inde Anon. Bernh. 1, 53). Alia mus. 140 p. 200: similiter phrygius ab ⋅x⋅ aut descendat in ⋅h⋅ aut ascendat in ⋅dd⋅ (inde Anon. Bernh. 2, 86). al.
[s.X-XI]
Anon. Bernh. 2, 105. al. cf. Santosuosso, Notations p. 56 sqq.
c im System: F g (= B rotundum)ˢGˢA B CˢD E FˢG H (= trite synemmenon) G (= paramese)ˢA B CˢD E F in the system: F g (= B rotundum)ˢGˢA B CˢD E FˢG H (= trite synemmenon) G (= paramese)ˢA B CˢD E F
[s.IX-X]
Mon. Si mon. Boetii p. 33, 15: primam vocem repperies tetracordi, quod dicitur sinemenon, quam ⋅H⋅ littera notabis.
[s.XII]
Theinr. Dov. 3, 5 p. 234 descr.
d im System: A BˢC D EˢF G H IˢK L M (= trite synemmenon) N (= nete synemmenon)ˢO P Q in the system: A BˢC D EˢF G H IˢK L M (= trite synemmenon) N (= nete synemmenon)ˢO P Q
[s.XI]
Compil. Casin. 1, 24 descr.: ⋅H⋅ - corda asel - simphonia theminia - metrum mese - vox dulcisona.
e im System: A BˢC D EˢF G HˢI K L (H-L = tetrach. /Bd. 2, Sp. 164/ synemm.) MˢN O P (M-P = tetrach. diezeugm.)ˢQ R S (für die mese) in the system: A BˢC D EˢF G HˢI K L (H-L = tetrach. synemm.) MˢN O P (M-P = tetrach. diezeugm.)ˢQ R S (for the mese)
[s.XI]
Ps.-Berno mon. 4, 2: ⋅H⋅ mese.
f im System: A B CˢD E F GˢH I KˢL M N OˢP in the system: A B CˢD E F GˢH I KˢL M N OˢP
[s.XI]
Anon. Prag. 181: ⋅A⋅t⋅B⋅t⋅C⋅s⋅D⋅t⋅E⋅t⋅F⋅t⋅G⋅s⋅H⋅t⋅I⋅t⋅K⋅. al. cf. LmL 1 c col. 162, 57
g im System: Γ aˢyˢbˢc dˢsˢeˢfˢrˢg hˢiˢkˢl m nˢo p in the system: Γ aˢyˢbˢc dˢsˢeˢfˢrˢg hˢiˢkˢl m nˢo p
[s.XII]
Theinr. Dov. 3, 5 p. 234 descr. Theinr. Dov. 3, 6 p. 238, 11.
h im System: Γ A BˢC D EˢF G H IˢK L (I-M = tetrach. synemm.) MˢN O P (M-P = tetrach. diezeugm.) QˢR S in the system: Γ A BˢC D EˢF G H IˢK L (I-M = tetrach. synemm.) MˢN O P (M-P = tetrach. diezeugm.) QˢR S
[s.XIII-XIV]
Walt. Odingt. 3, 4, 16: Superaddatur ⋅M⋅ sui medietas fietque ⋅H⋅ cum ⋅M⋅ sonans diapente. al.
i im System: a bˢc d eˢf g hˢiˢkˢl m nˢo p qˢrˢs in the system: a bˢc d eˢf g hˢiˢkˢl m nˢo p qˢrˢs
[s.XIV]
Anon. Meyer 11, 13.
j im System: a bˢc d eˢf g hˢiˢ♮ˢk l mˢn o p (q) in the system: a bˢc d eˢf g hˢiˢ♮ˢk l mˢn o p (q)
[s.XV]
Bart. Ram. 1, 1, 2 p. 5 descr. Bart. Ram. 1, 2, 5 p. 36 descr. Bart. Ram. 2, 1, 1 p. 67: Sit tenor ⋅h⋅g⋅f⋅, organum ⋅k⋅♮⋅k⋅. al. Ioh. Hoth. exc. p. 21 descr. al.
3 Ausführungshinweis (für eine Aspiration?) (littera significativa, ‚Romanusbuchstabe‘) direction for performance (indicating an aspiration?) (littera significativa, Romanian letter)
[s.IX-X]
Notk. Balb. p. 69: H, ut tantum in scriptura aspirat, ita et in nota idipsum habitat (sim. Frut. brev. 14 p. 103. Anon. Wolf p. 205. Quaest. mus. 1, 23 p. 63. Compil. Lips. p. 132). Trad. Notk. p. 40: H rarum pandit hiatum.
[s.XI-XII]
Quaest. mus. 1, 23 p. 63: ex suprascriptis omnibus has tantum in nostris antiphonariis frequentari repperimus: a c e h i m s t.
4 Kennbuchstabe für die fünfte Psalmtondifferenz einer jeden Kirchentonart letter that identifies the fifth difference (differentia or ‘saeculorum amen’ formula for a psalm tone) in each mode
[s.XI]
Frut. ton. p. 121: Differentia quinta sicut et superiores in „saeculorum amen“ diatessaron spatio distat a finali, tono autem inferius cum ipsis exordium sumit canendi. „Saeculorum amen“. Parhypate meson. F a h. Frut. ton. p. 137: Sequentium antiphonarum cantus sexto a finali loco contra auctoritatem artis incipit, ubi et „saeculorum amen“ finit. Quas quidam differentia distinguunt ita: „Saeculorum amen“. Trite diezeugmenon. C i h. Frut. ton. p. 145: Differentia quinta ... G o h (ed.: k).
5 Kennbuchstabe für die achte Kirchentonart in der Reihe A B C D E F G H letter that identifies the eighth mode in the series A B C D E F G H
[s.XIV]
Heinr. Eger 5 p. 49: H matronalis garrit gaudetque morosus, / iste senum fertur, nam leniter graditur.
 
Artikelverweis 
harmonia -ae f. (ἁρμονία) I. Bezeichnung für das enharmonische Tongeschlecht II. zusammenpassende (wohlklingende) (Ton-)Verbindung; Wohlklang, klangliche Schönheit; Harmonie III. Konsonanz IV. Harmonik V. Musik(stück), Gesang, Melodie VI. ? Bezeichnung für den Ganz- oder Halbton VII. mehrstimmiger (konsonanter) Satz I. term that designates the enharmonic genus II. fitting (euphonic) combination (of pitches); euphony, sonorous beauty; harmony III. consonance IV. harmonics V. music (a piece of), vocal music, /Bd. 2, Sp. 165/ melody VI. ? term that designates the tone or the semitone VII. polyphonic (consonant) composition
I Bezeichnung für das enharmonische Tongeschlecht term that designates the enharmonic genus
[s.I a.Chr.]
Vitruv. 5, 4, 3: Genera vero sunt modulationum tria: primum, quod Graeci nominant αρμονιαν, secundum χρωμα, tertium διατονον. Est autem harmoniae modulatio ab arte concepta, et ea re cantio eius maxime gravem et egregiam habet auctoritatem. ... In his tribus generibus dissimiles sunt tetrachordorum dispositiones, quod harmonia [tetrachordorum] et tonos et dihesis habet binas. al.
[s.III]
Fragm. Cens. 12, 1.
[s.V]
Mart. Cap. 9, 955: Genera modulandi sunt tria: ἁρμονία, χρῶμα, διάτονον. Et harmonia quidem dicitur, quod pluribus spatiis et angustioribus separatur. al.
[s.VI]
Boeth. mus. 1, 1 p. 184, 4 (inde Hier. Mor. 8 p. 38, 6. Iac. Leod. spec. 1, 18, 3. cf. Bower, Boethius p. 5 adn. 19). Boeth. mus. 1, 15 p. 200, 26: dicendum videtur, quot generibus omnis cantilena texatur ... Sunt autem haec: diatonum, chroma, armonia (ad loc.: Gloss. Boeth. mus. 1, 15, 14-16b).
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 1, 23, 26.
[s.XI]
Oliva 68.
[s.XV]
Ugol. Urb. 5, 41, 5: Diatonum et diatonicum idem sunt, chroma et chromaticum idem, similiter enarmonium atque enarmonicum sive harmonia et harmonicum idem sunt (cf. Gloss. Boeth. mus. 1, 15, 16b). Anon. La Fage III p. 244.
II zusammenpassende (wohlklingende) (Ton-)Verbindung; Wohlklang, klangliche Schönheit; Harmonie fitting (euphonic) combination (of pitches); euphony, sonorous beauty; harmony
A Definition
[s.IV]
Macrob. 1, 6, 38 (inde Comm. Boeth. II p. 128, 6).
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 1, 15, 16a, 3.
[s.IX]
Gloss. Mart. Cap. 11/7, 5-6: ‚armoniam‘ adunationem vocis. al. Ioh. Scot. annot. 10, 22: Armonia interpretatur adunatio dissimilium videlicet vocum ratis proportionibus coniunctarum. Remig. Aut. 494, 20: Armonia est consonantia et coadunatio vocum. al. Mus. ench. 9, 3: Armonia est diversarum vocum apta coadunatio (inde Inch. Uchub. 1. Comm. Boeth. II p. 186, 30. Ioh. Cicon. mus. 1, 66 p. 218, 11-12. Fr. Gafur. extr. 7, 1, 10. Fr. Gafur. op. 2, 4. Fr. Gafur. theor. 2, 3, 7).
[s.XII]
Ton. Vatic. 12, 1 p. 190: Armonia autem interpretatur ... adunatio vocum.
[s.XIV]
March. luc. 5, 5, 3: Ex diffinitionibus supradictis colligere possumus, quod euphonia, armonia, simphonia et consonantia unum quodammodo sint (inde Ioh. Cicon. mus. 1, 67 p. 220, 9-10. Fr. Gafur. extr. 7, 1, 13). al. Comm. Boeth. II p. 148, 5.
[s.XV]
Nicol. Cap. p. 311. Ugol. Urb. 5, 41, 5. Petr. Talh. p. 2: Item dicit Hugo: Armonia dicitur ab ‚a‘ et ‚monos‘, quod est ‚unum‘, quia ad unum tendunt omnes voces, id est ad unam concordiam. Nam in omni melodia exiguntur plures voces sive soni, et hi concordes ... Sed ubi vocum plurimarum det diversarum concors unio, ibi est armoniae proportio et modulatio sive dulcis symphoniae apprensio. Ioh. Tinct. diff. 10: Armonia est amenitas quedam ex convenienti sono causata. Ioh. Tinct. diff. 118: Euphonia idem est quod armonia. Nicol. Burt. 1, 10, 60-61. Fr. Gafur. theor. 2, 3, 8: Plato autem in secundo de legibus, ut Marsilius Ficinus interpretatus est: harmoniam esse ordinem in ipsa vocum per acutum et grave contemperantia ponit, quam nos concentum dicere solemus.
B Gebrauch usage
1 mit Bezug auf die Sphärenharmonie with reference to the harmony of the spheres
[s.I a.Chr.]
Vitruv. 6, 1, 6: videtur mundi conceptio tota ... consonantissime per solis temperaturam ad harmoniam esse conposita.
[s.IV]
Macrob. 1, 19, 22: de harmonia caeli. /Bd. 2, Sp. 166/ Macrob. 2, 1, 24: harmoniae caelestis. Fav. Eul. 25, 1: quia non quatuor circulis, sed octo ... harmonia mundana compacta est, non diapason, sed disdiapason symphonia concinit. al.
[s.VI]
Cassiod. var. 2, 40, 15. Cassiod. inst. 2, 5, 9: Caelum ipsum ... dicitur sub armoniae dulcedine revolvi (inde Isid. etym. 3, 17, 1: ... sub harmoniae modulatione revolvi. Lambertus p. 253b. Hier. Mor. 7 p. 26, 16. Ps.-Thomas Aqu. I 53. Iac. Leod. spec. 1, 5, 7. Quat. princ. 1, 18. Comm. Boeth. II p. 10, 15. Anon. Grac. p. 18. Compil. Erlang. p. 25. Ioh. Cicon. mus. pr. p. 42, 12. Trad. Holl. I p. 158. Trad. Holl. V 3b, 2. Trad. Holl. V 3b, 19. Fr. Gafur. extr. exord. 27. Fr. Gafur. extr. 6, 5, 3. Fr. Gafur. op. 1, 2. Nicol. Burt. 1, 3, 14. Lad. Zalk. A 13. Fr. Gafur. theor. 1, 2, 13).
[s.VII]
Isid. etym. 3, 17, 1: Nam et ipse mundus quadam harmonia sonorum fertur esse conpositus (inde Ioh. Aegid. 4, 4. Lambertus p. 253a. Hier. Mor. 7 p. 26, 15. Anon. Hailspr. pr. p. 63. Ps.-Thomas Aqu. I 53. Iac. Leod. spec. 1, 5, 7. Iac. Leod. spec. 1, 11, 4. Quat. princ. 1, 18. Comm. Boeth. II p. 10, 14. Comm. Boeth. II p. 28, 14. Anon. Grac. p. 18. Compil. Erlang. p. 25. Ioh. Cicon. mus. pr. p. 42, 12. Trad. Holl. I p. 158. Trad. Holl. V 3b, 19. Fr. Gafur. extr. exord. 27. Fr. Gafur. extr. 6, 5, 3. Fr. Gafur. op. 1, 2. Nicol. Burt. 1, 3, 14. Fr. Gafur. theor. 1, 2, 13. ad loc.: Iac. Leod. spec. 1, 5, 7). Isid. etym. 8, 11, 82: Fistulam septem calamorum gestat propter harmoniam caeli, in qua septem sunt soni et septem discrimina vocum (inde Guill. Pod. 1, 22).
[s.IX]
Gloss. Mart. Cap. 27/12, 20: Totius mundi armoniam VIII ptongis constare manifestum est: VII quippe planetarum motibus atque ipsa sphera ultima (sim. Gloss. Mart. Cap. 27/12, 23. inde Remig. Aut. 19, 11). al. Ioh. Scot. annot. 19, 12: Phisica docet planetarum singulos motus singulas voces gignere, ex quibus veluti diversis organi fistulis omnium symphoniarum certis rationibus armonia coaptatur. Ioh. Scot. annot. 371, 6: ‚Totius armoniae‘: id est diapason, nam sex toni sunt integri in armonia caelesti, id est unus a terra ad lunam ... a Saturno ad speram caelestem (inde Remig. Aut. 371, 6). al. Remig. Aut. 490, 10: Septem enim planetis perficitur omnis armonia caelestis. al. Aurelian. 8, 28: astrorum motus ... dicunt dulcissimam cantus armoniam, id est consonantiam, efficere (sim. Aurelian. 8 p. 137. inde Comm. Boeth. II p. 28, 23. Ioh. Cicon. mus. 1, 47 p. 178, 5). al. Alia mus. 154 p. 95. Reg. Prum. 5, 58. al.
[s.XI]
Ps.-Odo mus. p. 265a. (?) Berno prol. ep. 4. (?) Adalb. 3, 15: dixerunt philosophi superiora corpora suis motibus sonum reddere et, quod maius est, musicam harmoniam efficere. al. Willeh. Hirs. 2 (c. 1), 1. (?) Ioh. Cott. mus. 4, 1 (inde Hier. Mor. 9 p. 41, 18. sim. Trad. Guid. pr.).
[s.XIII]
Comm. Boeth. I 1, 20 p. 58. al. Ioh. Aegid. 3, 5. Anon. Emmeram. pr. p. 76, 14: ad instar caelestis armoniae, quae in tribus consonantiis consistit. Hier. Mor. 7 p. 26, 28: ex motu earum (sc. stellarum) accidit quaedam harmonia, id est sonus harmonizatus. al. Ioh. Groch. 66. Ps.-Mur. summa 406. Engelb. Adm. 1, 2, 4. Walt. Odingt. 1, 1, 12. al.
[s.XIV]
Iac. Leod. spec. 1, 13, 4: Voluit igitur Philosophus ex motu corporum coelestium harmoniam non causari sonoram. al. Quat. princ. 1, 18: Astrologi dicunt novem esse sonos, qui celestem armoniam faciunt. ... Dicunt enim terram, quia non movetur, nullum sonum in celesti armonia facere (inde Comm. Boeth. II p. 38, 7). Ioh. Boen mus. 2, 11. Comm. Boeth. II p. 36, 15: celestis armonia partim fit in aere, partim in ethere. Comm. Boeth. II p. 186, 37: armonia, id est communis cantus celi. al. Compil. Erlang. p. 25: sol quadam dulcissima armonia surgere dicitur.
[s.XV]
Ioh. Cicon. mus. 1, 1 p. 54, 17. al. Ugol. Urb. 4, pr. 2. al. Georg. Ans. 1, 153. al. Anon. Couss. XII 1, 16. Fr. Gafur. op. 1, 1 (sim. Fr. Gafur. theor. /Bd. 2, Sp. 167/ 1, 1, 67). Nicol. Burt. 1, 2, 9. Adam Fuld. 1, 7. Fr. Gafur. theor. 1, 2, 6. al. Herb. Tr. 1, pr. p. 17. Erasm. Hor. p. 72a.
2 mit Bezug auf ein Tonsystem with reference to a tonal system
[s.IV]
Fav. Eul. 14, 3: Musici vero septem vocum discrimina duobus tetracordis pro rata portione modulatis efficiunt una corda communi, quae utriusque concentum harmoniae modificatione componat. al.
[s.V]
Mart. Cap. 7, 736: Totius harmoniae toni sunt sex, id est quinque toni et duo hemitonia (ad loc.: Remig. Aut. 371, 6. Ioh. Cicon. mus. 3, 15 p. 354, 24). Boeth. mus. 1, 5 p. 193, 1: Superpartiens vero ab armoniae concinentia separatur (inde Comm. Boeth. II p. 242, 20. Ioh. Cicon. prop. 22 p. 438, 15. Fr. Gafur. op. 3, 5. Fr. Gafur. theor. 3, 4, 8. Guill. Pod. 3, 12. Guill. Pod. 3, 17. sim. Cassiod. var. 2, 40, 2. Comm. Boeth. II p. 352, 30).
[s.IX]
Gloss. Mart. Cap. 959/369, 15-6. (?) Ioh. Scot. annot. 498, 10: elementum totius armoniae diatessaron est. Mus. ench. 12, 3: tetracordo veluti elemento armonia contexatur. Scol. ench. 1, 31. (?)
[s.X]
Inch. Uchub. 321.
[s.XI]
Hermann. mus. p. 24 (p. 128a). Willeh. Hirs. 9 (c. 8), 4. al. Anon. Prag. 304. (?)
[s.XIII]
Hier. Mor. 13 p. 56, 24: tetrachordum est harmonia sonorum quatuor discretorum. al.
[s.XIV]
Ioh. Boen mus. 2, 8: tonus non dividitur in partes equales stante armonia.
[s.XV]
Bart. Ram. 1, 1, 4 p. 11: ut Boetii doctrinam imitaretur (sc. Guido), quae per tetrachorda totam dividit harmoniam (sim. Bart. Ram. 1, 1, 3 p. 7). Georg. Ans. 3, 7: Magistri cantabilis harmonie distinxerunt voces in graves, acutas et superacutas et posuerunt differentias gravium vocum septem et acutarum totidem, superacutarum vero quinque tantum; et in harum numero gravium quidem et acutarum conveniunt cum harmonia instrumentali. al. Ioh. Legr. rit. 1, 3, 8, 5: necesse est, septem etiam habere posse varias bisdiapason constitutiones nec plus nec minus. Prima quarum erit ⋅A⋅♮⋅C⋅D⋅E⋅F⋅G⋅A⋅♮⋅C⋅D⋅E⋅F⋅G⋅A⋅, quae cantus magnos in se recipit harum litterarum formulam paulo plus, paulo minus adimplentes nec umquam ab illarum armonia quomodo discrepantes. al. Guil. Dufay p. 388. Fr. Gafur. extr. 7, 8, 2: Latini enim musici ... eam tam iniocundam duritiem in dulcem suavitatem b mollis armonia mediante mutarunt. cf. Bower, Boethius p. 5 adn. 19
3 mit Bezug auf die Konsonanz with reference to consonance
[s.IX]
Ioh. Scot. annot. 46, 4. Remig. Aut. 495, 1. Gloss. Boeth. ar. 489. al.
[s.XI]
Vers. Ars humanas p. 110b. (?)
[s.XIII]
Ioh. Groch. 21: Consonantiam autem dico, quando duo soni vel plures simul uniti et in uno tempore unam perfectam harmoniam reddunt. al.
[s.XIV]
March. luc. 1, 2, 4. Ioh. Mur. spec. 1, 24. al. Iac. Leod. cons. 3: Est enim concordia duorum sonorum diversorum vel plurium in eodem tempore prolatorum se compatientium harmonia uniformiter suaviterque veniens ad auditum (sim. Iac. Leod. spec. 4, 32, 1. Heinr. Eger 4 p. 42). al. Iac. Leod. spec. 5, 3, 7. al.
[s.XV]
Ugol. Urb. 1, 41, 12: diapason, quae ... maioritate et continentia atque harmonia inter consonantias obtinet principatum. al. Anon. Carthus. theor. 2, 7. Ioh. Legr. rit. 1, 2, 12, 2. Bart. Ram. 3, 2, 1 p. 94. Adam Fuld. 4, pr. Guill. Pod. 6, 1. Fr. Gafur. gloss. 9, 3. Gloss. Ioh. Mur. spec. 4, 6.
4 mit Bezug auf das enharmonische Tongeschlecht with reference to the enharmonic genus
[s.X]
Interv. Quid sit tonus 7: Enarmonica (sc. melodia) totam possidet armoniam et sui dignitate alias praecellit. Lect. Guid. p. 45: enarmonicum unice servans harmoniam, idest concinentiam.
[s.XI]
Ps.-Berno mon. pr. 2, 9: Enharmonium /Bd. 2, Sp. 168/ autem ... nomen accepit ab harmonia (inde Frut. brev. 11 p. 86. Quaest. mus. 1, 25 p. 68).
[s.XIII-XIV]
Ps.-Mur. summa 486: cantum huiusmodi enharmonicum appellabant eo, quod extra diatonici cantus harmoniam positus et cantorem et auditorem fatigat et ledit. Ioh. Boen ars 2, 21, 16: ergo Boetius hunc cantum enarmonicum dicabat quasi extra omnem armoniam et incompositum eo, quod durus dytonus duas solummodo cordas obtinuit et molle semitonium cordas tres.
[s.XV]
Ioh. Hoth. exc. p. 55. Guill. Pod. 2, 6: Tertium vero genus et ultimum ab ‚ena‘ Grece, quod est ‚unum‘ Latine, et armonia enarmonicum dictum est (sim. Guill. Pod. ench. 14 p. 376).
5 mit Bezug auf den mehrstimmigen Satz with reference to polyphonic composition
[s.X-XI]
Org. Paris. 102: Auditu quoque ... organum magis vel minus rectum discernitur, quia naturaliter magis delectat, quod magis naturali armonia coadunatum est. Guido micr. 18, 37.
[s.XIII]
Disc. Quicumque III 3 p. 261: Sciat igitur, qui quintat, quod sola quinta non sufficit ad quintandum vel ad cantuum armoniam. Ioh. Groch. 143: Punctus autem est ordinata aggregatio concordantiarum harmoniam facientium ascendendo et descendendo.
[s.XV]
Petr. Talh. p. 2: Haec autem musica, de qua intendimus, potest dici strumentalis, quia ex ea vocibus et sonis strumentorum fit armonia... proveniens ex proportione debita in diversis vocibus, flatibus, pulsibus et sonis. Nicol. Burt. 1, 30, 200 (inde Bonav. Brix. 28, 54). al. Bart. Ram. 2, 1, 2 p. 71. Mich. Keinsp. 2, 4. Flor. Fax. 15 p. 87. Guill. Pod. 6, 7: Quanto enim contrapuncti species propinquius collocantur, tanto earum armonia suavior meliorque redditur. Fr. Gafur. pract. 3, 11. al.
6 mit Bezug auf die Charakteristik der Kirchentonarten with reference to the character of the modes
[s.XI]
Guido reg. 105: saepe enim, si non semper, eadem antiphona / diversis cantatur sonis nec mutat armoniam.
[s.XII]
Trad. Guid. 7. Ton. Gratianop. p. 47. (?)
[s.XIII]
Mus. man. 50, 21: Sextus autem tonus omnium plagalium primatum tenens in armonia. al. Ioh. Aegid. 2, 12.
[s.XIV]
Guido Dion. 2, 6, 16: multa sunt responsoria, que ex isto (sc. sexto) tono et quinto mixta videntur et valde pulcram continent armoniam. Heinr. Eger 5 p. 48. (?)
[s.XV]
Ugol. Urb. 1, 47, 10: Hunc etenim dorium tropum Dores prae omnibus sunt diligentes eo, quod dulcisona fulgeat harmonia. Sed hypodorius eo, quod sub dorio sit, dulcis prae omnibus et amabilis est. ... ob cuius ingentem harmoniae dulcedinem quidam sponsalem seu spondeum appellant (sim. Ugol. Urb. 1, 66, 2). al. Petr. Talh. p. 21: non habendo aspectum ad tonorum armonias nec ad sententiam litterarum ... Et secundum tonorum armonias dum cantum componere volueris, recurras ad armonias suprascriptas. al. Anon. Carthus. nat. 8, 24: quilibet tonus ex conditione naturali sue simphoniae seu armonie humanum intellectum ad aliquem specialem allicit affectum, quia alius per suam armoniam humane menti leticiam ingerit, alius vero ad furorem et fortitudinem trahit.
7 allgemein general
[s.V]
Fulgent. 3, 10 p. 78, 17: in musicis vero aliud est armonia ptongorum, sistematum et diastematum, aliud effectus tonorum virtusque verborum (inde Gloss. Boeth. mus. 4, 3, 22, 3).
[s.IX]
Remig. Aut. 482, 3.
[s.X]
Inch. Uchub. 135. (?)
[s.XI]
Anon. Gerbert 2.
[s.XII]
Anon. Pannain p. 115. (?)
[s.XIII]
Mus. man. 11, 7. Ioh. Aegid. 2, 40: <de> appetitu piscium et specialiter delphinorum ad melodicas harmonias. al. Anon. Emmeram. 1 p. 96, 18. Anon. Hailspr. pr. p. 63: omnis armonia sonorum est sonora. al. August. min. 30: musica est armonia vocum dissimilium ad unum finem inter se redacta concordia tendentium (cf. Boeth. /Bd. 2, Sp. 169/ mus. 1, 3 p. 191, 3). Ioh. Groch. 127: Versus vero in cantu coronato est, qui ex pluribus punctis et concordantiis ad se invicem harmoniam facientibus efficitur.
[s.XIV]
March. luc. 5, 4, 1. March. pom. 1, 2. Guido Dion. 1, 1, 82. al. Ioh. Mur. comp. 6, 4 (inde Petr. Talh. p. 5). Petr. Palm. p. 506: harmoniam suavissimam Deo etiam hominibus acceptabilem. Ioh. Vetul. 3, 2: tempus, prout spectat ad musicum, non est tempus, sed id, quod agitur in tempore, videlicet harmonia cantus et vocum melodia, quae per tempus mensuratur. Comm. Boeth. II p. 108, 5. al.
[s.XV]
Ioh. Cicon. mus. 1, 66 p. 218, 11. Prosd. contr. 4, 2. al. Wencesl. Prach. 274. Ugol. Urb. 1, 1, 11. al. Georg. Ans. 3, 254. Trad. Holl. II 2 p. 1 (p. 416a): ut cantus ad divinum officium a sanctis patribus institutum debita depromat harmonia (sim. Anon. Couss. XII 1, 28. Trad. Holl. V 3a, 10. Lad. Zalk. A 12). Paul. Paulir. 7, 3, 1 p. 16: Dulce melos dicibile, quod dulcissimam facit armoniam suo tinitu. Ioh. Legr. tac. p. 409b. Ioh. Tinct. eff. 11, 4. Fr. Gafur. extr. 5, 7, 5. (?) Adam Fuld. 1, 7. al. Fr. Gafur. theor. 1, 1, 55. al. Fr. Gafur. pract. 3, 2. al. Herb. Tr. 2, 3 p. 49.
III Konsonanz consonance
A Definition
[s.III]
Fragm. Cens. 11, 2: harmonia est consonantia.
[s.IV]
Macrob. 1, 6, 38: harmonia..., id est apta et consonans convenientia (inde Comm. Boeth. II p. 128, 6).
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 2, 14, 12, 1: Armonia Grecus sermo est et dicitur suavis modulatio cum consonantia plurimarum vocum. Unius siquidem vox non proprie armonia dicitur.
[s.IX]
Remig. Aut. 494, 20: Armonia est consonantia et coadunatio vocum. Scol. ench. 2, 155: Armonia putatur concordabilis inaequalium vocum commixtio, musica ipsius concordationis ratio (inde Nicol. Burt. 1, 10, 61. sim. Bart. Ram. 1, 1, 1 p. 3).
[s.XI-XII]
Theog. Mett. 19, 1 (p. 190a): Armonia est consona vocum modulatio vel coaptatio: nam ‚armon‘ dicitur ‚apto‘. Simphonia sonorum consonantia.
[s.XIII-XIV]
Walt. Odingt. 2, 3, 11: Consonantia, symphonia et harmonia idem sunt in his. Suntque acuti gravisque mixtura suaviter uniformiterque auribus accidens, cuius contrarium sunt diaphonia et dissonantia (inde Comm. Boeth. II p. 186, 16. cf. Boeth. mus. 1, 8 p. 195, 6). March. luc. 5, 4, 4: Phylosophus: Armonia est ratio numerorum in acuto et gravi (inde Anon. Couss. XII 1, 3. Fr. Gafur. extr. 7, 1, 11. Fr. Gafur. op. 2, 4. Ioh. Hoth. exc. p. 30).
[s.XV]
Ioh. Hoth. exc. p. 30.
B Gebrauch usage
[s.V]
Mart. Cap. 7, 737 (ad loc.: Remig. Aut. 372, 8). al.
[s.VI]
Cassiod. var. 2, 40, 6: quandam harmoniam doctissima inquisitione collegit (sc. humana sollertia), quae diapason nominatur.
[s.IX]
Ioh. Scot. annot. 10, 22: diapason armoniam, quae in simplicibus simphoniis maxima est. al. Scol. ench. 2, 154.
[s.X-XI]
Anon. Bernh. 1, 38: armonia, quae vocatur diapente (sim. Anon. Bernh. 2, 104).
[s.XI-XII]
Quaest. mus. 1, 18 p. 40 (inde Iac. Leod. spec. 6, 42, 8).
[s.XIII]
Ioh. Aegid. 4, 5. Anon. Emmeram. pr. p. 66, 9. Hier. Mor. 7 p. 30, 13. al. August. min. BV 107. Ioh. Groch. 38: prima harmonia quasi mater, quae diapason ab antiquis dicta est (inde Guido Dion. 1, 1, 312). al. Walt. Odingt. 2, 10, 30.
[s.XIV]
Ioh. Mur. spec. 1, 38: Qui (sc. malleus) autem 12, ad eum, qui 9, in proportione sesquitertia harmoniam emittebat. Qui vero 8 ad 6, eandem canebat symphoniam. Ioh. Mur. spec. 1, 44: Iam tres harmonias perfectas esse sonantes (inde Iac. Leod. spec. 7, 7, 5. Thom. Bad. p. 82. Trad. Holl. IV 19. Compos. Natura 2, 4. Fr. Gafur. gloss. 10, 1. ad loc.: Iac. Leod. spec. 7, 7, 5-6: ... vocat ibi diatessaron perfectam harmoniam). Ioh. Mur. spec. /Bd. 2, Sp. 170/ 1, 57: predictae tres harmoniae dicuntur perfectae consonantiae (inde Thom. Bad. p. 80). Ioh. Mur. spec. 2, 4: Harmoniae primae et perfectae simplices dicuntur diapason, diapente, diatessaron. al. Iac. Leod. spec. 1, 19, 3. al. Anon. Ellsworth 2 p. 188, 4: Sed iste proporciones sic se habent, ut ex eis tres armonias oriri videamus, videlicet dyapason, proporcio dupla, dyapenthe, sesquialtera, dyatessaron, proporcio sesquitercia. al.
[s.XV]
Georg. Ans. 1, 153. Ugol. Urb. 1, 31, 2 (inde Fr. Gafur. extr. 7, 11, 2). al. Thom. Bad. p. 82 (cf. Ioh. Mur. spec. 1, 51). Ioh. Keck 4 p. 326b. Anon. Carthus. theor. 14, 4: semiditonus, ditonus, semitonium cum diapente et semiditonus cum dyapente, que sunt armonie et species composite. Ioh. Legr. rit. 1, 2, 11, 23. Ioh. Legr. tac. p. 412b. Compos. Natura 1, 16: Omne carmen debet omnes suas voces in perfectis armoniis incipere ac finire. Compos. Natura 2, 8: armonie sive consonancie sunt 3a, 5a, 6a, 8, 10, 12, 13, 15, 17. Compos. Natura 2, 28: Due armonie imperfecte eedem secundum speciem possunt se immediate sequi, scilicet due vel plures tercie vel sexte vel decime. Compos. Natura 4, 13: Discantus potest poni infra tenorem in eisdem armoniis omnibus, in quibus potest supra tenorem poni. al. Fr. Gafur. op. 2, 8. al. Bart. Ram. 1, 1, pr. p. 3. Nicol. Burt. 1, 14, 84. al. Fr. Gafur. theor. 5, 8, 15. Guill. Pod. 3, 3. Fr. Gafur. pract. 3, 2. Adam Fuld. 4, 4. al. Fr. Gafur. gloss. 1, 7. al. Mon. Esto linea p. 144, 3.
IV Harmonik (als mathematische Disziplin) harmonics (as mathematical discipline)
[s.IV]
Macrob. 1, 19, 20: Ptolemaeus in libris tribus, quos de harmonia composuit (sim. Comm. Boeth. II p. 204, 1).
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 2, 14, 12, 4: Armonia est facultas differentiae acutorum et gravium sonorum sensu ac ratione perpensa (sim. Anon. Pannain p. 106. Comm. Boeth. II p. 190, 27. Guill. Pod. 1, 6) (cf. Boeth. mus. 5, 2 p. 352, 4: Armonica est facultas ...).
[s.XI]
Ps.-Theodon. pr. p. 29. (?)
[s.XIII-XIV]
Ioh. Groch. 13: Ait enim (sc. Boetius) in libro suo de harmonia musicali, quod Pythagoras principia musicae adinvenit. Iac. Leod. comp. 1, 5, 6: Cum non unisonarum, inquit (sc. Boethius), aliae sunt continuae, aliae vero disgregatae, continuae ab harmoniae disciplina separantur, disgregatae vero harmoniae subiciuntur disciplinae.
[s.XV]
Bart. Ram. 1, 2, 1 p. 25. Guill. Pod. 1, 6: Libro enim de intelligentiis dicitur, omne mathematicum quadripartita divisione constare videtur: arithmetica scilicet, geometria, armonia et astronomia. Guill. Pod. 3, 2: superius dicte facultates quattuor, id est arithmetica, geometria, armonia et astronomia, mathematice scientie ... appellantur. Guill. Pod. 3, 4: Hec autem ... in quattuor partes, scilicet arithmeticam, geometriam, armoniam et astronomiam ... manifeste dividitur, unde et quadriviales appellate sunt. Harum autem quedam sunt pure mathematice, ut arithmetica et geometria, quedam vero partim mathematice (ed.: mathematica) partimque phisice, ut armonia et astronomia, que eam ob rem medie appellantur. al. Fr. Gafur. pract. 3, 2: Quod quidem harmonicae medietatis proprium est, ut in harmonia instrumentali mathematice declarabo. al. v. LmL harmonica
V Musik(stück), Gesang, Melodie (a piece of) music, vocal music, melody
A unspezifisch unspecific
[s.V]
Mart. Cap. 1, 11.
[s.VI]
Boeth. mus. 5, 6 p. 356, 25: Quae voces armoniae sint aptae.
[s.IX]
Gloss. Mart. Cap. 936/360, 8 (sim. Remig. Aut. 499, 7). al. Remig. Aut. 533, 8. al.
[s.XI-XII]
Quaest. mus. 1, 14 p. 27 (inde Iac. Leod. spec. 6, 21, 7. sim. Quaest. mus. 1, 14 p. 34. Iac. Leod. spec. 6, 20, 7). Trad. Guid. pr.: Harmonia siquidem /Bd. 2, Sp. 171/ ex septem vocibus et octava eadem totidemque constat consonantiis, quae et in instrumentis et in humana sunt voce consimiles.
[s.XIII]
Lambertus p. 253a (inde Quat. princ. 1, 13). (?) Hier. Mor. 5 p. 22, 9. al.
[s.XIII-XIV]
Engelb. Adm. 4, 3, 6. al. Comm. Boeth. II p. 96, 18: ‚et armoniam‘, id est modulacionem. al. Anon. Ellsworth 5 p. 234, 1. al. (?)
[s.XV]
Ioh. Cicon. mus. 1, 1 p. 54, 21: Quamquam armoniam terrenam queras, ... tamen ne obliviscaris querere a Deo armoniam illam celestem, que tanto est ista suavior, quanto celum terra videtur esse excelsius. Ugol. Urb. 5, 43, 4. Georg. Ans. 1, 17: hec harmonia nostra mundana, quam ultra nullam putabam, adeo sensum auditus oblectat, ut animam capere videatur et mentem. al. Ioh. Keck pr. p. 320a. Eg. Carl. rit. 118: Dicit nempe Plato utique theologus 3o libro in Timaeo ...: Armonia vero, id est modulatio. Eg. Carl. rit. 119: glosa marginalis ait: Non propter delectationem inventa est armonia, sed propter morum concordiam. Petr. Talh. p. 3: Ars musicalis sive armonia. al. Ioh. Legr. rit. 1, 2, 11, 31. al. (?) Fr. Gafur. op. 1, 1: Timotheus ... animos hominum et vehementi accendebat armonia rursusque molli ac placida placabat (sim. Nicol. Burt. 1, 11, 62. Fr. Gafur. theor. 1, 1, 26). al. Bart. Ram. 1, 1, 1 p. 3: Harmoniam atque musicam idem esse multi credunt. Nicol. Burt. 1, 2, 11. Ioh. Tinct. inv. p. 28. Fr. Gafur. theor. 5, 5, 3. al. Fr. Gafur. pract. 1, 1. Herb. Tr. 2, 8 p. 56.
B bezogen auf die vokale Ausführung with reference to vocal performance
1 Definition
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 1, 15, 11: Armonia est modulatio vocis et concordantia plurimorum sonorum (cf. Isid. etym. 3, 20, 2: Harmonica est ...) (sim. Vocab. mus. p. 138. Vocab. mus. p. 141. Anon. Emmeram. 2 p. 224, 18. Comm. Boeth. II p. 186, 18-20. Ioh. Cicon. mus. 1, 66 p. 218, 13. Nicol. Burt. 1, 10, 61). Gloss. Boeth. mus. 2, 14, 11: ‚Armo‘ Grece ‚aduno‘, inde ‚armonia‘ ‚continuata vox‘ dicitur.
[s.XIII-XIV]
Walt. Odingt. 5, 1, 5: Harmonia est inflexio vocis a voce.
[s.XV]
Ioh. Cicon. mus. 1, 66 p. 220, 1: Item: Armonia est dulcis melodia vel dulcis cantilena. Iac. Theat. 37: De armonia. <Magister:> Dic mihi, quid est armonia. Discipulus: Id est melodia. <Magister:> Et melodia, quid est? Discipulus: Id est cantus. Ioh. Tinct. diff. 155: Melodia idem est quod armonia. Melos idem est quod armonia. Melum idem est quod cantus. Fr. Gafur. theor. 1, 4, 2: Dicta autem est harmonica ab harmonia: quasi ... convenienter vocis modulatione producta.
2 Gebrauch usage
a allgemein general
[s.VII]
Isid. etym. 3, 20, 7: Est enim (sc. tonus) harmoniae differentia et quantitas, quae in vocis accentu vel tenore consistit (inde Gloss. Boeth. mus. 2, 14, 12, 3. Aurelian. 5, 9. Mod. Volunt autem p. 80. Hier. Mor. 4 p. 17, 18. Quat. princ. 3, 14. Quat. princ. 3, 20. Anon. Carthus. pract. 15, 52. Adam Fuld. 4, 7. sim. Bart. Ram. 1, 1, 3 p. 8. cf. Cassiod. inst. 2, 5, 8).
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 2, 14, 14.
[s.IX]
Aurelian. 13, 42 p. 148. al. Scol. ench. 1, 16: Δ: Hi soni qui sunt? M: Sonos hic ptongos dicimus, id est voculas in canore concordes, quae sunt armoniae elementum. Etenim sicut loquela litteris, ita constat ptongis armonia. Scol. ench. 1, 44: Δ: Quomodo his quattuor tantum armonia ac non potius sonorum constat multitudine? M: Videlicet innumerabiles sunt cantilenarum soni. Sed quaternis et quaternis eiusdem conditionis in levando et deponendo sese consequentibus sonorum pluralitas adcrescit.
[s.X]
Cant. Quid est cant. c. 483. Ps.-Odo mus. p. 269b. al.
[s.XI]
Berno prol. 1, 1: per quas (sc. XV chordas) totius armoniae vis rata connexione /Bd. 2, Sp. 172/ decurrit, si tamen synemenon non desit (inde Amerus 23, 5. Iac. Leod. spec. 6, 22, 1). Berno prol. 1, 9 (sim. Ioh. Cicon. mus. 1, 60 p. 210, 20). Guido micr. 4, 14: Habes itaque sex vocum consonantias, id est tonum, semitonium, ... In nullo enim cantu aliis modis vox voci coniungitur vel intendendo vel remittendo. Cumque tam paucis clausulis tota harmonia formetur, utillimum est altae eas memoriae commendare (inde Metrol. 38 p. 71. Metrol. 69 p. 75. Iac. Leod. spec. 5, 24, 9. ad loc.: Comm. Guid. 83 p. 107: ‚tota harmonia‘, id est totus cantus). Guido micr. 15, 3: quemadmodum in metris sunt litterae et syllabae, partes et pedes ac versus, ita in harmonia sunt phtongi, id est soni, quorum unus, duo vel tres aptantur in syllabas (inde Metrol. 45 p. 83. ad loc.: Comm. Guid. 87 p. 147). Trad. Guid. II p. 89: In hac armonia deprehendes quattuor elevationes vocis tertiae vel septimae ⋅C⋅G⋅ (sequitur exemplum). In hoc melo videbis quattuor depositiones vocis tertiae ... (sequitur exemplum). Hermann. mod. p. 150: Ter terni sunt modi, quibus omnis cantilena contexitur, scilicet unisonus, ... Cumque tam paucis clausulis tota harmonia formetur, utilissimum est, eas alte memoriae commendare nec prius ab huiusmodi studiis quiescere, donec vocum intervallis agnitis harmoniae totius facillime queat comprehendere notitiam (inde Frut. brev. 10 p. 72. Mus. man. 38, 1. Amerus 7, 1. Hier. Mor. 14 p. 62, 10. Iac. Leod. cons. 1. Iac. Leod. spec. 2, 14, 4. Compil. Lips. p. 136. Anon. Carthus. pract. 15, 52. Trad. Holl. II 69 p. 27 (p. 426a). Trad. Holl. III 5 p. 40-41. Lad. Zalk. A 71. Szydlov. 7 p. 33. sim. Trad. Hermann. I p. 108) (cf. Guido micr. 4, 14). Comm. Guid. 90 p. 107: Huic (sc. musicae) sunt duae species, melodia scilicet, quae modulatio vel harmonia vel cantus dicitur, et consonantia, quae symphonia dicitur. Comm. Guid. 95 p. 147: Plures vero dictiones sunt in qualibet harmonia. al. Vers. Ars est intr. 10. Vers. Ars humanas p. 110a. al. Frut. brev. 11 p. 87. Ioh. Cott. mus. 16, 13: musicus ... audita qualibet harmonia statim, cuius toni sit, agnoscit (inde Compil. Lips. p. 132. sim. Szydlov. 14 p. 70). al.
[s.XIII]
Amerus 1, 1. Lambertus p. 254a: Artifex autem est ille, qui practice format neumata et armonias... Practice vero (sc. officium) est armonias componere secundum artem. ... Et hoc quantum ad planam musicam (inde Quat. princ. 1, 16-17). ibid. al. Hier. Mor. 11 p. 48, 2: cantandi harmonia cum eisdem (sc. clavibus) aperitur. al. Walt. Odingt. 5, 4, 26.
[s.XIV]
Guido Dion. 1, 4, 4: videndum est de proprietate et effectu seu virtute ipsorum (sc. tonorum), quomodo scilicet armonie seu melodie vel etiam consonantie musicales ... audientium mentes et animos habent disponere. al. Iac. Leod. spec. 7, 5, 11 (cf. Guido micr. 10, 5). al. Compil. Lips. p. 137.
[s.XV]
Georg. Ans. 3, 1: de harmonia cantabili. al. Ioh. Keck pr. p. 321a. Trad. Holl. I p. 160. al. Trad. Holl. II 17 p. 3 (p. 417a): Musica ... est ars armoniae rite canendi ad honorem Dei finaliter adinventa (sim. Trad. Holl. V 4b, 13. Lad. Zalk. A 19). (?) Trad. Holl. II 49 p. 8 (p. 418b) (sim. Lad. Zalk. A 51). al. Ioh. Legr. rit. 2, 1, 6, 16. al. Trad. Holl. V 4b, 8 (sim. Lad. Zalk. A 18). Fr. Gafur. op. 5, 6. Lad. Zalk. A 56 (cf. Trad. Holl. II 4 p. 18 (p. 422b)). al. Guill. Pod. 1, 10: sonum pro voce atque armoniam pro melodia et econtra multi accipiant. al. Fr. Gafur. pract. 1, 15. Herb. Tr. 1, 9 p. 37. Erasm. Hor. p. 72b: Vocalis vero armonia, quae et sonorosa dicit potest, quia sonum a voce pronuntiat. Contr. Quoniam hom. pr. 3.
b im Hinblick auf die Kirchentonarten with respect to the modes
[s.IX]
Aurelian. 18, 23: Hi ergo octo toni cum omnibus suis varietatibus omnem armoniae regunt suavitatem. Mus. ench. 1, 41: Horum etiam quattuor sonorum virtus octo modorum /Bd. 2, Sp. 173/ potestatem creat ... Horum sociali diversitate tota adunatur armonia (inde Inch. Uchub. 69).
[s.XI]
Guido reg. 125. Willeh. Hirs. 4 (c. 3), 9. al.
[s.XII]
Ton. Vatic. 12, 1 p. 190: Dividitur eciam (sc. musica) in simphoniam et armoniam. ... Armonia alia protus, alia deuterus, alia tritus, alia tetrardus.
[s.XIII]
Mus. man. 45, 12: naturalis armoniae congrua progressio plus <debet> intendi quam remitti. Amerus 11, 34: Septimus (sc. modus) armoniam tenet hanc. Octavus et istam (cum melodia). al. Hier. Mor. 23 p. 168, 23: Harmonia vero tonorum imparium secundum communes regulas de ipsis tonis prius datas extendit se ad X notas, secundum autem regulas mixtas ad XII notas ut plurimum se extendit. Similiter et harmonia tonorum parium secundum regulas quidem communes extendit se ad IX notas, secundum autem mixtas regulas similiter ad notas IX ut plurimum se extendit.
[s.XIV]
Guido Dion. 1, 4, 378: Armonia vero septimi toni. Iac. Leod. spec. 6, 60, 1: Melodia autem, quae modulatio, harmonia vel cantus dicitur, distinguitur in protum, deuterum, tritum et tetrardum. al. Anon. Ellsworth 3 p. 190, 2: armonia... ecclesiastica in quatuor litteris fines suos disponit.
[s.XV]
Petr. Talh. p. 13. al. Bart. Ram. 1, 2, 8 p. 51 (sim. Bart. Ram. 1, 2, 7 p. 48. Bart. Ram. 1, 3, 1 p. 52). Guill. Pod. 4, 19: Omnium autem armoniarum frigia plus ceteris distrahit et quasi extra se ponit. al.
C bezogen auf die instrumentale Ausführung with reference to instrumental performance
[s.XI]
Vocab. mus. p. 138: Armonia est, cum fistulae organi per ordinem copulatae legitime tenent gratiam cantilenae, cordarumque aptum servat ordo concordia.
[s.XIII]
Ioh. Aegid. 17, 49: Harmonia est rythmica et canora melodia ex pulsu et percussione nervorum et tinnitu metallorum generata. Et huic harmoniae diversa subserviunt instrumenta, ut tympanum, cymbalum, lyra, cithara, psalterium atque sistrum (cf. Isid. etym. 3, 19 et 3, 22).
[s.XV]
Ioh. Tinct. nat. 1, 29: differentias harmoniarum, cum de fistulis et organis, tum de cytharis et aliis instrumentis loquens, ipse philosophus assignat. al. Nicol. Burt. 1, 10, 60-61.
VI ? Bezeichnung für den Ganz- oder Halbton ? term that designates the tone or the semitone
[s.V]
Fulgent. 3, 9 p. 75, 17: Cithara enim simfoniarum gradus habet quinque ... prima enim simphonia diapason ... secunda simphonia diapente ... tertia simphonia diatessaron ... quarta simphonia dicitur tonus, quod aput arithmeticos epocdous nuncupatur, aput nos V ad IV; et quoniam ultra arithmeticus ordo progredi non patitur propter novenarium limitem, quia decimus alterius ordinis primus gradus est, contingit ergo, ut habeat quintam simphoniam, quae armonia nuncupatur, id est VIII ad IX.
VII mehrstimmiger (konsonanter) Satz polyphonic (consonant) composition
[s.XI]
Vocab. mus. p. 138. (?)
[s.XIII]
Lambertus p. 281a: nunc autem dicendum est de quadam armonia resecata, que ... hokectus vulgariter appellatur. al. Anon. Emmeram. 2 p. 224, 17: Quae quidem hoquetatio a nobis et aliis anthonomasice nuncupari poterit armonia. al.
[s.XIV]
March. pom. 44, 1: nunc restat videre, qualiter ipsae notae cum accidentibus suis ad invicem connectantur, ut ex eis consurgat diversimoda et rationabilis armonia, quae discantus proprie nominatur. al. March. comp. 6, 1 (inde Fr. Gafur. extr. 12, 17, 1). Iac. Leod. spec. 7, 9, 10: aliqui nimis hoketant, nimis voces suas in consonantiis frangunt ... harmonia utuntur a natura remota. Triplex enim ... est harmonia: quaedam a natura remota, quando quis nimis lascive cantat vel discantat ... alia naturalis, quae harmoniali mediocritate ducitur, et haec in ecclesia Dei habetur authentica ... tertia planissima, si cantus organo respondeat. Heinr. Eger 4 p. 43: pulcherrimas /Bd. 2, Sp. 174/ faciunt harmonias, motetos scilicet et rondellos. ibid. al. Comm. Boeth. II p. 186, 35: armonia secundum Catholicon sic diffinitur: Armonia, inquit, est dulcoracio et consonancia plurimorum cantuum. ... Et videtur armonia esse compositum ex ‚ad‘ - sed secundum aliquos mutatur d in r - et ‚monas‘, quod est ‚unum‘; ubi omnes consonancie ad unum tendunt.
[s.XV]
Ugol. Urb. 1, 1, 12: harmonia..., quae est dulcis cantuum consonantia in diversis vocibus, pulsibus sive sonis ex debita proportione proveniens (inde Petr. Talh. p. 2). Ugol. Urb. 2, 25, 19: non continue per consonantias imperfectas sive dissonantias absque alicuius perfectae consonantiae interpositione contrapunctemus, quia tunc non esset harmoniam componere. Paul. Paulir. 7, 2, 1 p. 61: Rotulum est cantus mensuralis per dupplum aut triplum cantabilis sine tenore, in quo cantantes ponunt tres choros secundum proporcionatam armoniam. Nicol. Burt. 1, 10, 61: Est ergo harmonia... modulatio vocis et concordia plurium sonorum, quod in cantu figurato latissime patet, maxime, dum cantus triplici concordia vel quadruplici cantamus. Similiter in ceteris instrumentis artificialibus hoc idem iudicium. Nam cum haec duplici tantum nervo vel chorda tanguntur atque pulsantur ita, quod unus ad altiora tendens, alius vero ad ima descendens, tunc proprie non est harmonia, sed consonantia vel dissonantia compassibilis. Cum vero multiplici chordarum tactu pulsantur, tunc fit ea, quae dicitur harmonia (cf. Gloss. Boeth. mus. 1, 15, 11; cf. Isid. etym. 3, 20, 2). Fr. Gafur. gloss. 10, 2: Harmonia est congregatio plurium consonantiarum ad unum, id est unionem, tendentium.
harmonia simplex - harmonia multiplex Bezeichnung für den einstimmigen Choral - Bezeichnung für die Mehrstimmigkeit term that designates monophonic chant - term that designates polyphony
[s.XIII-XIV]
Walt. Odingt. pr. 14: Quinta de harmonia simplici, id est de plano cantu. Sexta et ultima de harmonia multiplici, id est de organo et eius speciebus (sim. Walt. Odingt. 5, 1, 1. Walt. Odingt. 6, 1, 2). Walt. Odingt. 5, 1, 6: Harmonia est inflexio vocis a voce. Est autem simplex seu multiplex harmonia. Quam planum cantum voco, solius est vocis, modo impressae, modo elevatae, modulatio. Multiplex harmonia est plurium (ms. et ed.: plurimum) vocum dissimilium, ut gravis cum acuta concussio, quam diaphoniam dico, quae communiter organum appelatur. al. ex errore pro harmonica: Vocab. mus. p. 141. Ioh. Cicon. mus. 1, 3 p. 58, 17 (cf. Isid. etym. 3, 19). cf. Hüschen, Harmoniebegriff v. LmL melodia harmoniarum
 
Artikelverweis harmonialis -e angemessen, harmonisch appropriate, harmonious
[s.XIV]
Iac. Leod. spec. 7, 9, 12: Triplex enim ... est harmonia: quaedam a natura remota, quando quis nimis lascive cantat vel discantat ... alia naturalis, quae harmoniali mediocritate ducitur, et haec in ecclesia Dei habetur authentica ... tertia planissima, si cantus organo respondeat.
adv. harmonialiter 1. ‚harmonisch‘, auf vollkommene Weise zusammenpassend 2. musikalisch 1. ‘harmoniously’, in an entirely fitting manner 2. musically
1 ‚harmonisch‘, auf vollkommene Weise zusammenpassend ‘harmoniously’, in an entirely fitting manner
[s.XIII-XIV]
Ioh. Groch. 182: Motetus vero est cantus ex pluribus compositus habens plura dictamina vel multimodam discretionem syllabarum utrobique harmonialiter consonans. ... Sed dico ‚utrobique harmonialiter consonans‘ eo, quod quilibet debet cum alio consonare secundum aliquam perfectarum consonantiarum, puta secundum diatessaron vel diapente vel diapason. /Bd. 2, Sp. 175/
2 musikalisch musically
[s.XV]
Adam Fuld. 3, 2: Figura est species agnitionem notarum faciens, per quam omnis proportio harmonialiter exprimi habet. (?)
 
Artikelverweis 
harmonicalis -e musikalisch, die Musik betreffend musical, with reference to music
[s.XIII]
Quat. princ. 4, 1, 9: Sciendum est tamen, quod modus armonicalis duplex est, videlicet plani cantus et mensurabilis. Planus vero cantus octo habet modos ... Modus autem cantus mensurabilis est representacio soni longis brevibusque temporibus mensurati.
[s.XV]
Adam Fuld. 2, 7. Adam Fuld. 3, 13: Quique sonos scire cupies vere harmonicales.
 
Artikelverweis 
harmonicus -a, -um

 

H
 1 Markierungspunkt in Mensuren letter that designates a specific point in measurements
 a im System A - LL (H für die hypate meson und HH für die paranete hyperboleon chromaticos) in the system A - LL (H for the hypate meson and HH for the paranete hyperboleon chromaticos)
 b im System: AˢB C DˢE F G HˢI K LˢM N O (für die paramese) in the system: AˢB C DˢE F G HˢI K LˢM N O (for the paramese)
 c im System: A B CˢD E F GˢH I KˢL M N OˢP (Z) in the system: A B CˢD E F GˢH I KˢL M N OˢP (Z)
 d im System: A BˢC D E FˢG H I KˢL M N OˢP Q R S in the system: A BˢC D E FˢG H I KˢL M N OˢP Q R S
 e im System: A BˢC D EˢF G/(Z,SM)ˢIˢK L MˢN O P (für die mese) in the system: A BˢC D EˢF G/(Z,SM)ˢIˢK L MˢN O P (for the mese)
 f im System: AˢB C DˢE F Gˢh (= trite synemmenon) ˢH (= paramese) ˢK L MˢN X O in the system: AˢB C DˢE F Gˢh (= trite synemmenon) ˢH (= paramese) ˢK L MˢN X O
 g im System: A B CˢD E FˢSˢG (A H) in the system: A B CˢD E FˢSˢG (A H)
 2 Tonbuchstabe letter that designates a note
 a im System: A BˢC D EˢF G H Q = trite synemmenon) I (= paramese) ˢK L MˢN O P (für die mese) in the system: A BˢC D EˢF G H Q = trite synemmenon) I (= paramese) ˢK L
 b im System: a bˢc e hˢi m o xˢy cc ddˢff nn ii (für die hypate meson) in the system: a bˢc e hˢi m o xˢy cc ddˢff nn ii (for the hypate meson) (cf. Boeth. mus. 4, 6)
 c im System: F g (= B rotundum)ˢGˢA B CˢD E FˢG H (= trite synemmenon) G (= paramese)ˢA B CˢD E F in the system: F g (= B rotundum)ˢGˢA B CˢD E FˢG H (= trite synemmenon) G (= paramese)ˢA B CˢD
 d im System: A BˢC D EˢF G H IˢK L M (= trite synemmenon) N (= nete synemmenon)ˢO P Q in the system: A BˢC D EˢF G H IˢK L M (= trite synemmenon) N (= nete synemmenon)ˢO P Q
 e im System: A BˢC D EˢF G HˢI K L (H-L = tetrach. synemm.) MˢN O P (M-P = tetrach. diezeugm.)ˢQ R S (für die mese) in the system: A BˢC D EˢF
 f im System: A B CˢD E F GˢH I KˢL M N OˢP in the system: A B CˢD E F GˢH I KˢL M N OˢP
 g im System: Γ aˢyˢbˢc dˢsˢeˢfˢrˢg hˢiˢkˢl m nˢo p in the system: Γ aˢyˢbˢc dˢsˢeˢfˢrˢg hˢiˢkˢl m nˢo p
 h im System: Γ A BˢC D EˢF G H IˢK L (I-M = tetrach. synemm.) MˢN O P (M-P = tetrach. diezeugm.) QˢR S in the system: Γ A BˢC D EˢF G H IˢK L (I-
 i im System: a bˢc d eˢf g hˢiˢkˢl m nˢo p qˢrˢs in the system: a bˢc d eˢf g hˢiˢkˢl m nˢo p qˢrˢs
 j im System: a bˢc d eˢf g hˢiˢ♮ˢk l mˢn o p (q) in the system: a bˢc d eˢf g hˢiˢ♮ˢk l mˢn o p (q)
 3 Ausführungshinweis (für eine Aspiration?) (littera significativa, ‚Romanusbuchstabe‘) direction for performance (indicating an aspiration?) (littera significativa, Romanian letter)
 4 Kennbuchstabe für die fünfte Psalmtondifferenz einer jeden Kirchentonart letter that identifies the fifth difference (differentia or ‘saeculorum amen’ formula for a psalm tone) in each mode
 5 Kennbuchstabe für die achte Kirchentonart in der Reihe A B C D E F G H letter that identifies the eighth mode in the series A B C D E F G H
 
harmonia
 I Bezeichnung für das enharmonische Tongeschlecht term that designates the enharmonic genus
 II zusammenpassende (wohlklingende) (Ton-)Verbindung; Wohlklang, klangliche Schönheit; Harmonie fitting (euphonic) combination (of pitches); euphony, sonorous beauty; harmony
 A Definition
 B Gebrauch usage
 1 mit Bezug auf die Sphärenharmonie with reference to the harmony of the spheres
 2 mit Bezug auf ein Tonsystem with reference to a tonal system
 3 mit Bezug auf die Konsonanz with reference to consonance
 4 mit Bezug auf das enharmonische Tongeschlecht with reference to the enharmonic genus
 5 mit Bezug auf den mehrstimmigen Satz with reference to polyphonic composition
 6 mit Bezug auf die Charakteristik der Kirchentonarten with reference to the character of the modes
 7 allgemein general
 III Konsonanz consonance
 A Definition
 B Gebrauch usage
 IV Harmonik (als mathematische Disziplin) harmonics (as mathematical discipline)
 V Musik(stück), Gesang, Melodie (a piece of) music, vocal music, melody
 A unspezifisch unspecific
 B bezogen auf die vokale Ausführung with reference to vocal performance
 1 Definition
 2 Gebrauch usage
 a allgemein general
 b im Hinblick auf die Kirchentonarten with respect to the modes
 C bezogen auf die instrumentale Ausführung with reference to instrumental performance
 VI ? Bezeichnung für den Ganz- oder Halbton ? term that designates the tone or the semitone
 VII mehrstimmiger (konsonanter) Satz polyphonic (consonant) composition
 
harmonialiter
 1 ‚harmonisch‘, auf vollkommene Weise zusammenpassend ‘harmoniously’, in an entirely fitting manner
 2 musikalisch musically