Wörterbuchnetz
Lexicon musicum Latinum medii aevi Bibliographische AngabenLogo badw
 
antiphonarius bis aposita (Bd. 1, Sp. 110 bis 113)
Abschnitt zurück Abschnitt vor
Artikelverweis antiphonarius -i m. et antiphonarium -i n. Antiphonar, Antiphonale (liturgisches Buch mit Antiphonen und anderen Chorgesängen für das Stundengebet oder auch für die Messe) antiphoner, antiphonal, antiphonary (liturgical book that contains the antiphons and other choral chants sung at the services of the Divine office, occasionally chants for Mass as well)
[s.IX]
Aurelian. 13, 30: in prolixitate totius antiphonarii. Aurelian. 18, 23. Aurelian. 15, 1 p. 149: Recta canendi species ibidem inest, tale quid in multis antiphonarii invenies locis, unde illud introitus „Deus in adiutorium meum intende“. Reg. Prum. 1, 2: arripui antiphonarium, et eum a principio usque in finem per ordinem diligenter revolvens, antiphonas, quas in illo adnotatas repperi, propriis, ut reor, distribui tonis.
[s.X-XI]
Ps.-Odo mus. p. 275a (inde Nicol. Burt. 1, 28, 180. Bonav. Brix. 28, 45). Ps.-Odo mus. p. 276a: Et sicut multae et diversae sententiae ad volumen usque concrescunt: ita multae et diversae cantilenae antiphonarium cumulatae perficiunt. Ps.-Odo mus. p. 278a: antiphonarium beatissimi Gregorii. Ps.-Odo mus. p. 280a: /Bd. 1, Sp. 111/ ut eum, qui antiphonarium per monochordi litteras notare debet, qualiter eas distribuat, doceremus. Ps.-Odo dial. p. 261b: per multa iam tempora antiphonaria emendata non sunt: non est ergo mirum, si in multis locis falsitas inveniatur (inde Iac. Theat. 3. Iac. Theat. 16). Ps.-Odo prol. 5: antiphonarium sancti Gregorii diligentissime ... investigavi. Ps.-Odo prol. 9: tamquam utilibus notis totum antiphonarium cum tonorum formulis describeretur. Guido prol. 32: tam multa sint antiphonaria, quam multi sunt per singulas ecclesias magistri. Vulgoque iam dicitur antiphonarium non Gregorii, sed Leonis aut Alberti, aut cuiuscumque alterius. Guido prol. 37: Quoniam vero haec omnia mala et multa alia eorum culpa eveniunt, qui antiphonaria faciunt, valde moneo et contestor, ne aliquis amplius praesumat antiphonarium neumare, nisi qui secundum subiectas regulas bene potest et sapit ipsam artem perficere. Guido prol. 40: hoc antiphonarium notare disposui, ut per eum leviter aliquis sensatus et studiosus cantum discat. Guido prol. 48: quia in toto antiphonario et in omni cantu quantaecumque lineae vel spatia unam eandemque habent litteram vel eundem colorem, ita per omnia similiter sonant. Guido reg. interp. 7. Guido reg. 238. Guido ep. p. 44a: quomodo per nostra antiphonaria inauditos pueri cognoscerent cantus. ibid. al. Guido ep. p. 44b. Guido ep. p. 50b. Aribo 28 p. 49: in antiquioribus antiphonariis utrisque c. t. m. reperimus persaepe, quae celeritatem, tarditatem, mediocritatem innuunt (inde Quaest. mus. 1, 23 p. 63). Lib. spec. 69 p. 54: in quinque vocalium litteris neumare antiphonaria cum omni fiducia poteris. Ton. Aug. p. 93b: propter sex antiphonas, que in antiquioribus, vel propter undecim, que in modernis secuntur in antiphonariis melodie. Ioh. Cott. mus. 21, 41: antiphonarium et graduale. Ioh. Cott. mus. 23, 28.
[s.XII]
Guido Aug. p. 186b: nec in gradali nec in antiphonario. Ton. Cist. p. 277b: prohibente sancto Cisterciensi capitulo, nec in Guidonis antiphonario quidquam mutari iam liceat. Anon. Cist. I 19 p. 24 - 22 p. 25. Anon. Cist. I 85 p. 32. Anon. Cist. I 55 p. 40 - 58 p. 40. Anon. Cist. I 60 p. 40: sume Remense antiphonarium et confer illud Belvacensi vel Ambianensi seu Suessionensi antiphonario, quod quasi ad ianuam habet; si identitatem inveneris, age Deo gratias. Anon. Cist. I 61 p. 40 - 63 p. 40. Anon. Cist. II c. 1151A: notatores antiphonariorum.
[s.XIII]
Mus. man. 8, 9. Mus. man. 46, 21. Mus. man. 49, 25. Mus. man. 50, 30. Mus. man. 52, 9: apud saeculares vel etiam quarumlibet aliarum religionum antiphonarios. Mus. man. 53, 3 - 59, 13 passim. Amerus 11, 1: de antiphonario curie Romane. Anon. Couss. IV p. 23, 18. Anon. Couss. IV p. 46, 7:magister Leoninus, secundum quod dicebatur, fuit optimus organista, qui fecit magnum librum organi de gradali et antifonario pro servitio divino multiplicando. Ioh. Groch. 232: gradualem et antiphonarium et alios libros ecclesiasticales.
[s.XIV]
Iac. Leod. spec. 6, 41, 20. Iac. Leod. spec. 6, 69, 27: exempla multa reperiri possunt in libris de cantu, antiphonariis et gradualibus. Iac. Leod. spec. 6, 70, 11. Iac. Leod. spec. 6, 85, 32. Iac. Leod. spec. 6, 87, 1 (? ex errore pro antiphonis). Aegid. Mur. p. 124a: accipe tenorem alicuius antiphone vel responsorii vel alterius cantus de antiphonario. Aegid. Mur. p. 128b. Summ. Guid. ton. 34. Heinr. Eger 5 p. 66.
[s.XV]
Iac. Twing. p. 92, 5: antiphonarii et alii libri cantuales. Iac. Theat. 36: Et si solus licteris notare quis vellet antiphonarium ad discendum pueris, optimum esset. Ugol. Urb. 1, 93, 5. Ugol. Urb. 2, 26, 11: formam et modum contrapuncti in tota musicali manu sive in toto antiphonario sine ambiguitate acquirimus (?). Ioh. Legr. rit. 2, 2, 1, 18 (sim. Nicol. Burt. 1, 13, 77). Ioh. Legr. rit. 2, 2, 3, 56. Ioh. Tinct. nat. 19, 10. Ioh. Tinct. nat. /Bd. 1, Sp. 112/ 35, 8. Nicol. Burt. 1, 25, 149. Bonav. Brix. 21, 11. Guill. Pod. 5, 2: Beatus igitur Gregorius quicquid in ecclesia Dei per horas nocte dieque modulandum erat, mirabiliter confecit ... antiphonarium nimis utiliter compilavit. Fr. Gafur. pract. 1, 14. ex errore ed. pro antiphonarum: Ton. Aug. p. 136b. Ugol. Urb. 1, 94, 7.
 
Artikelverweis 
antiphonus -a, -um gleichklingend equal-sounding [syn.: homophonus]
[s.XV]
Fr. Gafur. pract. 3, 1: Verum sonos, qui solum auribus conveniunt, Briennius emeles, idest concinnos, vocat. Symphonos vero, qui iam similitudinis participes sunt, sed qui iidem videntur, homophonos vel antiphonos. Boetius autem ... eos, qui iidem videntur in multiplicitate consistentes aequisonos nominavit. Horum quidem omnium posteritas ipsa in contrapuncti arte distinctionem ita deduxit, ut antiphonas seu aequisonas voces perfectas dixerit contrapuncti species.
 
Artikelverweis 
antiphrasis -in f. Umkehrung (im Kanon) inversion (in a canon)
[s.XV]
Bart. Ram. 3, 1, 4 p. 91: Mutatur etiam canone modus procedendi, ut tantum, quantum vox debebat elevari, deprimatur, ut fecit Busnois: „Antiphrasis tenorizat ὑπό, dum ἐπί phthongizat“, cuius sententia est: fiat subtus, quod supra erat fiendum et e contra.
 
Artikelverweis 
antistropha -ae f. ‚Rückwendung‘ (Wiederholung des Responsoriums nach dem Versikel) ‘return’ (repetition of the respond following the versicle)
[s.XV]
Guill. Pod. 4, 14: Vix enim isti (sc. versiculi) decantati fuerint, statim illa (sc. responsoria nocturnalia) vel perfecte vel imperfecte repetuntur. Quam quidem conversionem, qui de significatione verborum recte sensisse videntur, antistropham appellant; et eam, que a responsoriis ad eorum fit versiculos, stropham vocant. v. LmL anastropha, stropha
 
Artikelverweis 
apertatio -onis f. Aufschnitt (einer Pfeife) the mouth (of an organ pipe)
Fist. Incipit mensura 35 p. 138: Mensuratur igitur labium uniuscuiusque fistulae qua mensura; trahe circulum in rima cum inferiori ferro per latitudinem labii, quod infixum est circulo, et aliud ferrum circuli non ad caput, sed ad ipsum corpus fistulae extende, et sic inferius cornu in labio, videlicet in rima, ubi fistula cum capite sunt conexae, trahitur, sic cornu superius trahes, ubi ipsum circulum in fistula possis videre, et quidque circulus comprehenderit, partem quartam per apertationem uniuscuiusque fistulae reservabis excidendo.
 
Artikelverweis 
apertum, overtum -i n. (francogall. vert, ouvert; inde lat. overtum) Halbschluß (‚offene‘ Schlußwendung eines Kompositionsabschnitts, die bei der Wiederholung durch einen Ganzschluß (clausum) ersetzt wird) half-cadence‚ first ending (‘open’ cadence of a compositional section that is complemented by a full cadence or second ending (clausum) in its repetition) [opp.: clausum]
[s.XIII-XIV]
Ioh. Groch. 143: Partes autem ductiae et stantipedis puncta communiter dicuntur. Punctus autem est ordinata aggregatio concordantiarum harmoniam facientium ascendendo et descendendo, duas habens partes in principio similes, in fine differentes, quae clausum et apertum communiter appellantur. Aegid. Mur. p. 128b: Isto modo debet fieri ballada simplex: in primo fac apertum et clausum, et ultimo fac clausum solummodo. Item ballada duplex habet apertum et clausum ante et retro. Item vironellus simplex /Bd. 1, Sp. 113/ habet ante apertum et clausum retro. Item vironellus duplex habet dimidium apertum et clausum ante, et apertum et clausum retro. Item rondellus habet apertum ante, quando finitur in ut, et debet esse decima; et quando finitur in la, debet esse quinta, et retro clausum. Gen. disc. Differentia 3: Item: balladi vocantur illi, qui habent overtum et clausulum in primo versu. ... Item de vireletis: omnes sunt vireleti, qui non habent in primo versu clausulum nec overtum, sed in secundo versu habent clausulum et overtum... Item de rondellis: rondelli non habent clausulum nec overtum in primo nec in secundo <versu> ... Item de fugis: illae non habent tenorem et cantant<ur> fugando; non habent clausulum nec overtum. ... Etiam „De petit peu“ est balladus, propter quod habet clausulum et overtum in primo versu. cf. Apel, Notation p. 395-398; HMT s. v. clausula p. 5
 
Artikelverweis 
apertus v. LmL flos apertus
 
Artikelverweis apesacua Neumenbezeichnung unbekannter Bedeutung term of undetermined meaning that designates a neume
[s.XI-XII]
Neum. Prima p. 195: Apesacua .
 
Artikelverweis 
aposita v. LmL apposita