Wörterbuchnetz
Lexicon musicum Latinum medii aevi Bibliographische AngabenLogo badw
 
agagies bis (α) (Bd. 1, Sp. 72 bis 74)
Abschnitt zurück Abschnitt vor
Artikelverweis agagies palaeo-byzantinische Intonationsformel für die zweite Kirchentonart paleo-Byzantine intonation formula for the second mode
[s.IX]
Mod. Autenticus p. 52, 1. cf. Bailey, De modis p. 56
 
Artikelverweis 
aianeagies (aia neagies, aianneagies) Intonationsformel intonation formula
1 palaeo-byzantinisch für die fünfte Kirchentonart paleo-Byzantine for the fifth mode
[s.IX]
Mod. Autenticus p. 51, 18 (cf. Bailey, De modis p. 56).
2 für den vierten Parapter (zusätzliche mittlere Tonart oder Psalmton) for the fourth parapter (supplementary mode or psalm tone that falls between plagal and authentic)
[s.IX]
Mod. Autenticus p. 52, 12: AIANNEAGIES. Antiphona: „Nos qui vivimus“. Mod. Autenticus p. 54, 8: AIANEAGIES. Parapter vero quartus contingit tonum octavum, sed non ascendit in altam vocem, et mediocris in ipsam finitur. Et parumper inveniuntur nisi quatuor aut quinque antiphonae: „Nos qui vivimus“, „In ecclesiis“, „Martyres Domini“, „Angeli Domini“, „Virgines Domini“ (cf. Bailey, De modis p. 57). v. LmL annes, LmL anoais, noeane
 
Artikelverweis 
aianeoeane Intonationsformel für die dritte Kirchentonart intonation formula for the third mode
[s.IX-X]
Alia mus. 71 p. 141. cf. Bailey, Formulas p. 18 v. LmL aynoeane
 
Artikelverweis aicusta Neumenbezeichnung unbekannter Bedeutung term of undetermined meaning that designates a neume
[s.XI-XII]
Neum. Prima p. 195: Aicusta .
 
Artikelverweis 
ala -ae f. ‚Flügel‘, dreieckiges Zupfinstrument mit senkrecht stehenden Metallsaiten, die mit einem Plektrum angerissen werden ‘wing’, triangular string instrument with vertical metal strings plucked with a plectrum
[s.XV]
Paul. Paulir. 7, 3, 1 p. 19: <I>nnportile est instrumentum mire suavitatis, habens in uno dorso positivum, in alio vero cordas metallinas in modum clavicimbali, stans errectum in sursum in modum medie ale. ibid.: Ala integra est instrumentum perfecti trianguli, sed media ala semitrianguli, habens cordas metallinas in sursum levatas, quam canora cum penna utraque manu sicut citharedus in cithara percuciens, perficit sue artis sonoritates melodia multum dulci. Et pauci sunt, qui sciunt totam alam percutere, sed plures mediam solum. cf. Howell, Paulus p. 27 sq.
 
Artikelverweis 
alleluia responsorialer Gesang zwischen Solist und Chor vor dem Evangelium der Messe responsorial chant sung by soloists and choir before the Gospel at Mass
1 Definition
[s.XIII-XIV]
Ioh. Groch. 273: Hunc autem cantum (sc. responsorii) sequitur alleluia, qui est cantus laetitiae ascendens et descendens secundum regulas tonorum. Dico autem ‚cantus laetitiae‘. Primo enim incipitur „Alleluia“, quod in generali laetitiam Christianis sub idiomate Graeco repraesentat, et post hoc in versu specificatur magis, ut cum dicitur „Alleluia, laetabitur iustus“. In fine autem versus resumitur „Alleluia“. /Bd. 1, Sp. 73/ Et <in> alleluia additur cauda quaedam, sicut neupma in antiphonis. Et multoties loco caudae cantatur sequentia, puta cum missa celebratur cum maiori sollemnitate. ... Isti autem tres cantus, puta responsorium, alleluia et sequentia, cantantur immediate post epistolam et ante evangelium in mysterio et reverentia Trinitatis. Responsorium autem et alleluia decantantur ad modum stantipedis vel cantus coronati. ... Et missa aliquoties est sine alleluia et sequentia, puta tempore luctus vel paenitentiae, et loco istorum cantatur tractus.
2 Gebrauch usage
[s.IX]
Aurelian. 18, 24: Responsoria autem gradalia officii et tractus necne alleluia. Aurelian. 20, 39: Erat autem alleluia, quod mos est cum superiori canere psalmo, diebus tantum dominicis, quae in primo versu semel, in secundo bis, in tertio tribus reciprocatur vicibus. Et in quarto iterum a capite repetitur. al. Mod. Ecce modorum 45: alleluia, quod est „Iustus germinabit sicut lilium“. Alia mus. 75 p. 142: Nocturnales quoque antiphonae vel responsoria eodem modo currunt „Malos male perdet“ et „Peccavi super numerum“, alleluia etiam „Spiritus Domini“ et offertorium „Deus tu convertens vivifica“. al. Cant. Observandum 11: Alleluia qui precinit, percurrat in primo (sc. versu), tunc chorus repetat. Ad postremum autem similiter perducat, aut si congrua elevatione inposuerit, mox eum chorus adiuvet.
[s.X-XI]
Ton. Lugd. 1, 10: Responsoria quoque gradalia ... Alleluia eiusdem tropi ... Offertoria ... . al. Ps.-Odo mus. p. 276a: valde mirabile est, quod in nocturnis responsoriis somnolentorum more graviter et dissolute ad vigilandum nos exhortare videtur; in antiphonis vero plane et suaviter sonat, in introitis vero quasi voce praeconia ad divinum clamat officium: in alleluia suaviter gaudet: in tractu vero et gradalibus plane et protense humiliataque voce incedere videtur. In offerendis vero et earum versibus, maximeque in communionibus, quantum in hac arte valuerit, patefecit (inde Nicol. Burt. 1, 28, 165. Bonav. Brix. 21, 13. Fr. Gafur. pract. 1, 8: In alleluya et versibus, quos Ambrosiani melodiae ascribebant, suaviter videtur divino iubilo gaudere). Berno ton. p. 84a: gradalia, alleluia, offertoria. Mot. Musica est p. 160. al. Comm. Guid. 65 p. 145: ubi non fiunt subiunctiones psalmorum vel aliorum, sicut sunt alleluia, sequentiae, „Kyrie eleison“ et cetera talia. al. Frut. ton. p. 126. al. Quaest. mus. 1, 20 p. 51. Ioh. Cott. mus. 16, 25. al. Ioh. Cott. ton. 24, 31. al.
[s.XII]
Anon. Cist. III 14: Quicumque incipit antiphonam aut psalmum aut hymnum aut responsorium aut alleluia, unam aut duas partes solus tractim dicat, aliis tacentibus; et ab eo loco, quo ille dimittit, alii incipiant, non repetentes, quod ille iam dixit. Similiter teneatur, dum cantor reincipit antiphonam, alleluia et responsorium. Hoc ubique servetur, ne alter redicat, quod iam ab altero dictum est. Dum hymnos, alleluia aut responsorium cantemus, in clausulis aliquantulum expectemus, maxime tamen in festivis diebus. Ton. Vatic. 12, 3 p. 198. al.
[s.XIII]
Org. Vatic. p. 185. Inst. patr. 19: Dum ymnos vel responsoria sive antiphonas seu alleluia, „Kyrie eleison“, „Sanctus“, an „Agnus Dei“, quecumque pulchra, suavia ac dulcia et iocunde sonant, in hiis punctum bene discernendo, notulas decantemus, et in clausulis pausam faciendo, aliquantulum expectemus, et hoc maxime festivis diebus. Inst. patr. 23: Responsoria vero et antiphonas, gradualia, tractus, alleluia, offertoria et communiones, omnemque gravem cantum, remissiori ac velociori processu persolvamus. Inst. patr. 27: Quicumque inponit antiphonam vel responsorium, psalmum aut ymnum, introitum an graduale, tractum sive alleluia, seu quicquid incipit, duas vel tres sillabas an unam sillabam, et duas aut tres notulas inponat solus tractim, aliis tacentibus; et ab eo loco, quo intonans dimisit, ceteri inchoent, subsequentes, non repetendo, quod ille /Bd. 1, Sp. 74/ precinuit. Mus. man. 50, 9: in versu alleluia. Mus. man. 51, 4: in illis cantibus, qui nec „Gloriam“ habent sicut introitus et responsoria, nec „Saeculorum“ sicut antiphonae, sed omnino neumatibus carent sicut ympni, „Sanctus“, „Agnus Dei“, „Kyrye“, „Gloria in excelsis“, alleluia, gradalia, offerendae, communiones, prosae sive sequentiae, ceteraque cantuum genera. Ioh. Garl. mens. 4, 11. Elias Sal. 29 p. 56b: Item sunt septem genera cantuum ... primum genus invitatoria sive antiphonae, secundum responsoria, tertium officia, quartum responsoria eorumdem, quintum alleluia, sextum offerendae, septimum communiones. al. Lambertus p. 261b: nam sepe videmus offertoria cum gradualibus officiisque alleluiaque vel antiphonas responsoriaque quedam et tractus voces cantari per duodenas. Anon. Emmeram. 1 p. 142, 33. al. Hier. Mor. 22 p. 162, 24: unus est cantus responsorii cum suo versu et alleluia cum suo versu. al. Anon. Couss. IV p. 56, 18. al. Ioh. Groch. 214. Walt. Odingt. 5, 7, 9: De generibus cantuum ecclesiaticorum. ... Alleluia dictio adhortantis (ms.; ed.: dicta ad hortantis) est et interpretatur ‚Laudate Dominum‘.
[s.XIV]
March. luc. 11, 4, 58: graduale et eius versus una et eadem consequentia cantus est, nam habito proprio fine gradualis consideratisque ascensu et descensu eius et versus necessario ipsorum speciebus a fine proprio gradualis debemus ipsum et eius versum continue iudicare. Et id dicimus de responsoriis nocturnis cum eorum versibus atque de quolibet alleluya et eius versu. Iac. Leod. spec. 6, 41, 13: Pertinent autem ad tonum vel modum eundem alleluia cum versu suo sequente, quia finis versus finis est ipsius alleluia. Iac. Leod. spec. 6, 87, 16: alleluia (sc. quandoque) toni paris et versus eius toni imparis, cum per se consideratur. al. Hugo Spechtsh. 272. Quat. princ. 3, 58 p. 251b. Goscalc. 1, 4 p. 56, 13. al. Heinr. Eger 5 p. 63: Eiusdem sunt naturae introitus in hoc et alleluia, invitationes et responsoria, quod in finalibus ipsorum attenditur tonus, non autem in psalmorum ipsorum vel versuum finalibus. al. Trad. Holl. I p. 178: aliquotiens ad duodecimam elevari permittitur, ut in gradualibus et alleluia aliquando reperitur. Compil. Lips. p. 135. Anon. Carthus. p. 450b: prosa in neuma ipsius alleluya communiter vocatur sequentia, quia sequitur ipsum alleluya tanquam eius cauda. al.
[s.XV]
Iac. Theat. 60: Formula primi toni super alleluia. al. Ugol. Urb. 1, 64, 1-5. Ugol. Urb. 1, 120, 1: De finibus gradualium et alleluia, et de principiis versuum ipsorum, et de eorum distantia. Ugol. Urb. 1, 120 - 127 passim. al. Anon. Philad. 88. Trad. March. p. 931: alleluia cum suo versu unus cantus est. ibid. al. Petr. Talh. p. 20: alleluia noscitur in fine neumae. ibid. al. Trad. Holl. II 25 p. 34 (p. 428a): ut patet in hoc iubilo, videlicet alleluia, quod canitur de assumpcione virginis Mariae (sim. Lad. Zalk. A 77. Szydlov. 8 p. 37). Man. Guid. p. 150 (p. 467). Trad. Holl. IV 77. Fr. Gafur. extr. 8, 13, 4. Bonav. Brix. 21, 12: alleluia est unius toni et eius versus est alterius tono. Sed iudicandus est versus sicut eius alleluia, quia unus est cantus. al. Fr. Gafur. theor. 1, 1: Sed divus Ambrosius protector noster atque Gelasius et Gregorius gradualia, tractus et alleluya in missa cantari instituerunt. Fr. Gafur. pract. 1, 15: Solent quoque cantores ecclesiastici in canticis ut sunt alleluya et versus, ac in eo genere plurima circa unam eandemque vocalem continuato et perenni transitu modulari. al.
 
Artikelverweis 
alleluiaticus v. LmL modula
 
Artikelverweis alpha (α) Tonbuchstabe im System α β κ δ ε φ γ (= A  C D E F G) letter that designates a pitch in the system α β κ δ ε φ γ (= A  C D E F G)
[s.XV]
Ioh. Legr. rit. 1, 3, 10, 12 descr. Ioh. Legr. rit. 1, /Bd. 1, Sp. 75/ 3, 11, 9: Sit ergo sicut ⋅A⋅ Latinum sic et Alpha ⋅α⋅ Graecum, sicuti ⋅♮⋅ sic et Beta ⋅β⋅, sicuti ⋅C⋅ sic et Kappa ⋅κ⋅, sicut ⋅D⋅ sic et Delta ⋅δ⋅, sicut ⋅E⋅ Latinum sic et E Graecum ⋅ε⋅, sicut ⋅F⋅ ita Phi ⋅φ⋅, et sicut ⋅G⋅ sic et Gamma ⋅Γ⋅. Quis nesciat per has septem Graecas litteras etiam modulari posse nec minus quam per illas Latinas et qualescumque cantus, cantiones et cantilenas describere? Ioh. Legr. rit. 1, 3, 11, 13 descr.