Wörterbuchnetz
Lexicon musicum Latinum medii aevi Bibliographische AngabenLogo badw
 
aequisonus bis affinalis (Bd. , Sp. )
Abschnitt zurück Abschnitt vor
Artikelverweis aequisonus -a, -um gleichklingend ‘equison’ (as distinguished from ‘unison’‚ ‘equal-sounding’)
1 in der Oktave oder Doppeloktave in the octave or the double octave [opp. inaequisonus]
a Definition
[s.VI]
Boeth. mus. 5, 11 p. 361, 5: Non unisonarum autem vocum aliae quidem sunt aequisonae, aliae consonae, aliae emmelis, aliae dissonae, aliae ekmelis. ... aequisonae vero (sc. sunt), quae simul pulsae unum ex duobus atque simplicem quodammodo efficiunt sonum, ut est diapason eaque duplicata, quae est bis diapason (inde Frut. brev. 9 p. 63. Ioh. Aegid. 11, 11. Hier. Mor. 15 p. 66, 7. Engelb. Adm. 2, 30. Iac. Leod. spec. 2, 8, 3. Iac. Leod. spec. 4, 34, 2. Ugol. Urb. 5, 1, 18. Ugol. Urb. 5, 7, 12. Ioh. Legr. rit. 1, 2, 8, 3. Fr. Gafur. extr. 2, 1, 7. Nicol. Burt. 2, 1, 10-11. Adam Fuld. 2, 7. Fr. Gafur. theor. 2, 2).
[s.XII]
Theinr. Dov. 1, 1, 4: Diversisonorum autem alii sunt aequisoni, alii inaequisoni. Aequisoni sunt, qui cum sint diversisoni aequale tum sonant, ut qui diapason semel vel saepius terminant.
b Gebrauch usage
[s.VI]
Boeth. mus. 5, 11 p. 362, 2: Iunctae vero consonae cum aequisonis alias efficiunt consonantias, ut diapente ac diapason in triplo (inde Hier. Mor. 15 p. 67, 6. Fr. Gafur. theor. 2, 5). al.
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 5, 11, 14: ‚aequivocae‘: equisone.
[s.IX]
Mus. ench. 10, 27: In hac ergo (sc. diapason symphonia) non tam consonae voces quam aequisonae dici possunt et in ea vox denuo innovatur (inde Inch. Uchub. 276). Mus. ench. 11, 4: si duabus virilibus /Bd. 1, Sp. 61/ vocibus per diapason consonantibus tertia puerilis aequisona adiungatur, sic denique acutissima et gravissima disdiapason ad se invicem reddunt. al. Scol. ench. 2, 193: octavis locis aequisonae sint voces. al. Inch. Uchub. 308. al.
[s.XI]
Anon. Prag. 81: symphoniarum alias consonas, alias esse aequisonas, et consonas quidem designari numeris superparticularibus, aequisonas vero multiplicibus. Quarum aequisonarum prima est diapason. Anon. Prag. 165: Quicquid enim consonum constat et aequisonum, id esse liquet et simphonum. Anon. Prag. 278: Quicumque itaque tropus supradictos vel in ascendendo ratae dimensionis supergressus fuerit terminos, absonus non consonus, dissonus iudicabitur non aequisonus, et aures offendet etiam imperitorum artis huius ac per hoc non euphonus, sed dicetur diaphonus. al. Vers. Attentus tibi p. 30. Compil. Paris. I p. 192.
[s.XII]
Theinr. Dov. 2, 10b, 6: si quid abscinditur ab aequisona consonantia, si abscisum consonantia est, et quod relinquitur, consonantia erit. al.
[s.XIII-XIV]
Engelb. Adm. 2, 30: aequisona, id est sibimet aequalis. Iac. Leod. spec. 1, 26, 15: soni continui, aequisoni vel inaequisoni ab harmonica facultate separantur. Iac. Leod. spec. 2, 11, 10: diapason et bis diapason, quae dicuntur consonantiae aequisonae. Iac. Leod. spec. 4, 34, 4: Inter dictas autem aequisonas concordias, perfectior est diapason, ratione suae proportionis. Iac. Leod. spec. 4, 44, 5: ex aequisona triplata, ut ter diapason. al. Quat. princ. 3, 18 p. 228b: Diapason est quaedam consonantia quae inter duos aequisonos a qualibet littera ad consimilem litteram elevatur et deponitur.
[s.XV]
Ugol. Urb. 5, 7, 19-21. Georg. Ans. 2, 8. al. Ioh. Legr. rit. 1, 3, 5, 4: Quantumlibet enim caelestis ille musicus Paulus apostolus aequisonam caritatem, ut ita loquar, commendet in virtutum armonia, tantum nostram extollere diapason non vereor in musicali concinentia. al. Bart. Ram. 2, 1, 1 p. 63: perfectissima vocatur (sc. octava) et aequisona, quia aeque videtur sonare cum prima sicut unisonus. Adam Fuld. 2, 10: unisonus eadem vox, diapente quinta, diapason octava, cum earum aequisonis, octava, duodecima et bisdiapason ... ditonus aut semiditonus, qui est tertia, item tonus aut semitonium cum diapente, sexta, cum earum aequisonis, decima et tredecima. al. Fr. Gafur. theor. 2, 5. al. Guill. Pod. 1, 15: Gravium et acutarum vocum alie sunt consone, alie equisone, alie dissone, alie vero medie ... Equisone vero, que quasi unum e duobus atque simplicem, ut diapason. Fr. Gafur. pract. 3, 1: eos, qui iidem videntur in multiplicitate consistentes aequisonos nominavit (sc. Boethius). Horum quidem omnium posteritas ipsa in contrapuncti arte distinctionem ita deduxit, ut antiphonas seu aequisonas voces perfectas dixerit contrapuncti species. al. Herb. Tr. 2, 9 p. 57: aequisonam modulationem diapason. Erasm. Hor. p. 75a.
2 im Einklang in unison [syn. unisonus]
[s.VI]
Boeth. mus. 5, 7 p. 357, 5: Continuae quidem non aequisonae voces ab armonica facultate separantur.
[s.IX]
Ioh. Scot. annot. 505, 19: ‚ὁμόφωνοι‘ id est aequisoni (inde Remig. Aut. 506, 2: aequi soni). Aurelian. 13, 2: Secunda (sc. divisio) est, cui finis fere in ultima et peneultima aequisonam simplicemque recipit vocem (sim. Aurelian. 13, 2 p. 144). Comm. br. 317: Sive eiusdem sint modi voces ambae seu alia pro convenientia aut necessitate mutanda, sint tamen, prout servari potest, ambae aequisonae. Hucbald. 4 (p. 104b): veluti si unam quamlibet litteram sepius scribas aut proferas, ut a a a, et quod nulla inter eas est consonantia. Sunt enim aequisonae, non consonae. ... In his autem vocibus, etiam si a pluribus eaedem promantur, nullo tamen a se spatio distant. Alia mus. 159 p. 166: cum et nona chorda octavae adeo similis sit, ut aequisona reddatur (cf. Chailley, Alia musica p. 167). al.
[s.XI]
Berno prol. L8 p. 37: [ubi /Bd. 1, Sp. 62/ quidam semitonia, pro quibus maxime in his erratur, volunt admittere, equisonum magis debent habere]. Guido prol. 76: an vox sequens ad praecedentem gravior vel acutior vel aequisona sit. Guido ep. p. 45b: ut finalis vox neumae et principalis particulae aequisonae sint. Trad. Hermann. I p. 108: Aequisonae dant e voces, s limma, tonus t. Ton. Aug. p. 112a: adoptantes tonalem hanc melodiam simpliciter pene equisonam. Ton. Aug. p. 112b: equisona repercussione. al. Frut. brev. 10 p. 68: Et unisonum vel aequisonum in ordine primo adiungit (sc. domnus Herimannus)... Novem vero, quae sequuntur, veluti faciliora et usitatiora declarat; videlicet unisonum vel aequisonum, semitonium, tonum ...
[s.XII]
Udalsc. 1, 20: Prima autem varietas est eo, quod per equisonum a suo „Seculorum amen“ incipiatur. al.
[s.XIII]
Disc. Quicumque I 12: Diapason vero semper mutatur in equisonum.
[s.XV]
Flor. Fax. 14 p. 86. ex errore ed. aequissonos pro aequissimos: Ioh. Legr. rit. I, 2, 7, 9.
adv. aequisone 1. im Einklang 2. im Gleichklang 1. in unison 2. in ‘equison’ (as distinguished from ‘unison’)
1 im Einklang in unison
[s.XI]
Ton. Aug. p. 101a: Hec (sc. antiphona) diverse ab aliis tres sillabas equisone continuat. Ton. Aug. p. 112a: Huic simplicis neume a pene equisono „Seculorum amen“, sue non minus antiphone respondent simpliciter et equisone. Ton. Aug. p. 118b: he (sc. antiphone) ab eodem principio eundem elevate tonum ut magistram sibi et capitalem affirmantes duplicant equisone repercutiendo. al. Frut. ton. p. 182: Nam in „Eia recolamus“ per hoc erratur, quod initium versus ... pro sonorioris dulcedine vocis in diapente elevatur ... Si quis vero curaverit, eumdem versum in ipsa finali cum fine praecedentis aequisone incipere, cunctos sequentes legitimo cursu videbit ibi finem habere.
2 im (Oktav-) Gleichklang in (octave) ‘equison’ (as distinguished from ‘unison’)
[s.XV]
Ioh. Tinct. contr. 1, 18, 5: Quae quidem concordantia (sc. tridiapason) vicesimasecunda vulgariter nuncupata instar octavae ac quintaedecimae, quibus aequisonae correspondet, dulcis ac sonora est.
 
Artikelverweis 
aequitas -atis f. 1. Gleichmäßigkeit 2. Gleichheit 1. equivalence 2. equality
1 Gleichmäßigkeit (der Tondauer) equivalence (of duration)
[s.IX-X]
Comm. br. 348: de psalmorum melodiis et aequitate canendi prout potui de diversis collecta descripsi, non preiudicans illis, qui easdem modulationes licet aliter, non minus tamen bene et fortasse melius habent. Quae canendi aequitas rithmus Grece, Latine dicitur numerus, quo certe omne melos more metri diligenter mensurandum sit.
2 Gleichheit equality
a des Tonabstands of interval
[s.XI]
Theophil. 3, 87 p. 159: formam facito, atque ceram diligenter pondera. Quae cum fuderis, sicut supradictum est, si quid per negligentiam vel incuriam de aequitate tonorum defuerit, corriges. Si volueris cymbalum altius habere, in ora inferius limabis, si vero humilius, circa oram in circuitu.
b der Intervallqualität of the character of an interval
[s.XII]
Theinr. Dov. 1, 11, 4: ab aequisonantiarum aequitate.
[s.XV]
Ioh. Legr. rit. 1, 2, 8, 11: Haec (sc. aequalitatis unio) idcirco de diapason proprietate dixerim et aequitate. Fr. Gafur. theor. 4, 8: extremi aequisonantiarum soni in ea prolixiore distantia a sua aequitate discedere.
 
Artikelverweis 
aequivalentia -ae f. Gleichwertigkeit (der Mensureinheit oder des Notenwertes) equivalence (of measure, i. e. /Bd. 1, Sp. 63/ tactus, or of note values)
[s.XIV]
Iac. Leod. comp. 3, 1, 6: dico propter hokettationes, sincopationes, truncationes et notarum interruptiones factas, videlicet in mensurae aequivalentia.
[s.XV]
Ioh. Tinct. pr. 3, 3, 6: Nec eo, quod pars primaria, scilicet tenor, per prolationem maiorem, partes vero secundariae, scilicet supremum et contratenores, per minorem canuntur per aequivalentiam excusari poterit. Fr. Gafur. pract. 4, 5: trium brevium pausae pro duabus proportionabiliter in aequivalentia computantur.
 
Artikelverweis 
aequivaleo -ere gleichwertig sein, entsprechen to be equivalent, to correspond
1 im Vergleich der Töne untereinander in comparison of notes, one with another [syn.: aequipolleo]
[s.XIII]
Ioh. Garl. plan. p. 160a: sunt septem cordarum, que equipollent per equipollentiam ... novem cordarum equivalent per equipollentiam.
2 im Intervallumfang in intervals
[s.XIII]
Ioh. Garl. plan. p. 165b: dispositio .. duorum semitoniorum, que equivalent tonum.
[s.XV]
Ugol. Urb. 5, 43, 6: Diphtonus enim et duae dieses, quae unum valent semitonium minus, diatesseron aequivalent consonantiae. al. Contr. Volentibus I p. 26a: Tertia decima species et ultima est dyapason, et est coniunctio octo vocum et dispositio quinque tonorum et duobus semitoniis, et non equivalent <uni tono> (ed.: unisono).
3 im Noten-, Pausen- oder Mensurwert in notes, rests, or mensural value
[s.XIII]
Anon. Emmeram. 1 p. 132, 14: aequivalent (glossa: id est, aequippollere debent) ternis primique modi.
[s.XIV]
March. pom. 39, 4: istae quattuor sunt aequales in natura, et aequivalent octo de tempore perfecto duodenariae divisionis. March. pom. 43, 8: aequivalet duabus aliis in valore. al. March. comp. 8, 1: Dividitur enim tempus imperfectum sua primaria divisione in duas partes, que sunt equales in valore et equivalent duabus de tribus primarie divisionis temporis perfecti (inde Guido fr. 10, 2. Fr. Gafur. extr. 12, 18, 14).
[s.XV]
Ugol. Urb. 3, 1, 25: maxima et duplex longa absolute inter se aequivalere non valent. Ugol. Urb. 3, 3-21, 24: valor unius mensurae aequivalet valori alterius mensurae. al. Fr. Gafur. pract. 4, 3: quinque notulae aequivalent in pronunciatione ac temporis mensura uni sibi ipsis et nomine et quantitate consimili. ibid.: maior sequentium notularum numerus ad minorem praecedentium relatus continet ipsum decies precise et aequivalet ei in potentia et mensura. Fr. Gafur. pract. 4, 4: unaquaequae notula minoris numeri aequivalet et commensuratur duabus. al.
adi. aequivalens -entis gleichwertig equivalent
1 im Noten-, Pausen- oder Mensurwert in notes, rests, or mensural value
[s.XIV]
Anon. Michels 2, 1: punctus positus inter duas semibreves existentes inter duas breves ... faciat modi divisionem. Idem est iudicium de aequivalentibus. Anon. London. I 1 p. 40: nulla vox sit minor minima, quia minus minimo non est dandum in rerum natura. Nec continet in se valorem trium vocum aequalium aequivalentium sibi minimae. Willelm. 3, 50: Cuilibet notae separatae pausam aequivalentem assignare. Anon. Kellner p. 83: quod, quicquid dicitur de figuris, hoc etiam in communi de aequivalentibus ut quidquid imperficit minima, hoc etiam pausa. al.
[s.XV]
Prosd. ital. II p. 67: de reductione figure per sincopam ultra pausam figure maioris valoris vel sibi equivalentem. Ugol. Urb. 3, 3-14, 8: a pausis aequivalentibus minimae. al. Anon. Couss. XII 4, 20: duae minimae vel equivalentes. Paul. Paulir. 7, 2, 3 p. 69: maxima nullam potest inperficere, quia /Bd. 1, Sp. 64/ nullam habet maiorem se aut equivalentem. Ioh. Tinct. pr. 3, 3, 10: melius tenori canon apponeretur, scilicet ‚Crescit in duplo‘ vel aequivalens. Ioh. Tinct. punct. 7, 4: brevis seu aequivalens. al. Nicol. Burt. 3, 1, 15: semibrevis perfecta est aequivalens tribus minimis. Anon. Salisb. 4, 9-10. Fr. Gafur. pract. 4, 4: Subdupla proportio fit, quum minor sequentium notularum numerus ad maiorem praecedentium relatus continetur in eo bis precise; aequivalens ei in quantitate et mensura. ibid.: aequivalens ei in potentia. al.
2 in Bezug auf eine Stimme in relation to a polyphonic part
[s.XIV-XV]
Anon. Vratisl. p. 331a: illi cantus, ex quibus constituitur discantus, debent inter se sic ordinari, quod, si unus, scilicet tenor vel sibi equivalens, ascendit, tunc superior nota, scilicet discantus, descendit.
3 in der Qualität der Konsonanzen und Dissonanzen in the quality of consonances and dissonances
[s.XV]
Prosd. contr. 3, 3: unisonus, tercia, quinta, sexta, et sibi equivalentes, sicut octava, decima, duodecima, tercia decima, quinta decima. ibid.: secunda, quarta, septima, et sibi equivalentes, ut sunt nona, undecima, quarta decima. al. Prosd. spec. p. 748: octava excepta et qualibet sibi equivalenti, uti est duplex octava, triplex octava. al.
 
Artikelverweis 
aequivocatio -onis f. Tongleichheit equality of pitch
[s.XI]
Ton. Aug. p. 108a: non videtur rationis, ut ex equivoco sui „Seculorum amen“ vocabulo pereat esse differentia, que in se diffinitionem differentie representat pro artis huius regula; presertim cum equivocatio in omni arte (ms.; ed.: arti) sit usitata (ms.; ed.: usitate) et celebris, nusquam transformante rerum proprietatem sola identitate nominis.
 
Artikelverweis 
aequivocus -a, -um gleichklingend, tongleich equal-sounding, at the same pitch
[s.XI]
Ton. Aug. p. 81: Quasdam autentici et subiugalis tonales melodias olim fuisse equivocas. Ton. Aug. p. 82: elevationem autem cum depositione secunde vocis equivocam habere. Ton. Aug. p. 89: habentes nunc utroque aliquas easdem tonales melodias, utriusque antiphonis communes et equivocas. Ton. Aug. p. 107b: non videtur rationis, ut ex equivoco sui „Seculorum amen“ vocabulo pereat esse differentia. Ton. Aug. p. 108a: quod habet tertia octavi (sc. toni) differentia equivocum. Ton. Aug. p. 139a: Intendit quidem hec differentia quasdam sui antiphonas eisdem neumis, quibus et sua in octavo equivoca.
adv. aequivoce tongleich at the same pitch
[s.XI]
Ton. Aug. p. 107b: antiphone autem, que huic secundi ascribuntur differentie, differant a principalibus non solam cordam alterando, sed et aliud sibi „Seculorum amen“ quamvis equivoce coaptando.
 
Artikelverweis 
aer aeris m. Art und Weise der Teilung einer Semibrevis manner of dividing a semibreve: aer Gallicus (ternäre Teilung threefold division) - aer Italicus (binäre Teilung twofold division)
[s.XIV]
Gen. disc. Postquam 16: Volunt etiam esse (sc. ballade) de tempore perfecto et de aere Ytallico, et in aliquibus locis vel punctis de Gallico, sed non in principio nec in fine. Si quis vult, quod trottetur, faciat in simili aere, sed de tempore imperfecto. Gen. disc. Postquam 23: Volunt etiam esse (sc. rotundelli) de tempore imperfecto et aere Gallico. Gen. disc. Postquam 32: ut (sc. cantus) in mensura similiter concordent, et de aere debent esse ad invicem et assimilari. Gen. disc. Postquam 57: Volunt etiam esse (sc. mandrigalia) de tempore perfecto et aere Italico; si quis aliquando miscetur aliquod tempus aeris Gallici, bonum esset. Gen. disc. Postquam /Bd. 1, Sp. 65/ 72: Pedum autem cantus unus vult esse similis alteri et de aere, de quo est responsiva et volta volunt esse pedes, possuntque fieri de qualicumque tempore volueris, simplici et mixto, dummodo partes invicem corespondeant et similiter de quo aere volueris, attamen Italica melius adaptatur. cf. Debenedetti, Trattatello p. 64, 66; Gallo, Notationslehre p. 311 s.; HMT, s. v. aria p. 5 ss.; ibid. s. v. ballata p. 2 s.; Pirotta, Madrigale p. 156-158
 
Artikelverweis 
affinalis (clavis, gradus, littera, sedes, vox) Nebenschlußton, Nebenfinalis (die Töne a  c (d) für die regulären Finales D E F (G)) auxiliary final pitch, a secondary final (the notes a  c (d) for the normal finals D E F (G))
[s.XIII]
Petr. Cruc. 1, 13: Quatuor sunt litterae finales, scilicet ⋅D⋅E⋅F⋅G⋅, et dicuntur finales, quia isti toni regulariter finiuntur in ipsis. Tres sunt litterae affinales, scilicet ⋅a⋅b⋅c⋅, et dicuntur affinales, quia suppleant vices aliarum quatuor; et hoc est, quando aliqui tonorum, qui non possunt in finalibus litteris finiri propter suum ascensum vel propter sua principia, tunc finiuntur in istis.
[s.XIV]
Iac. Leod. comp. 2, 5, 30 - 32. Iac. Leod. comp. 2, 8, 2: Pro litteris tonorum videlicet sedibus finalibus vel affinalibus. al. Iac. Leod. spec. 6, 32, 26: propter dissimilitudinem inter tactas voces affinales, quia ⋅a⋅, quae per diapente affinis est ad ⋅D⋅, deponitur per tonum et tonum, ⋅d⋅ vero per tonum et semitonium. Iac. Leod. spec. 6, 39, 8. Iac. Leod. spec. 6, 41, 1. Iac. Leod. spec. 6, 41, 20: cantus multi notantur in affinalibus clavibus vel vocibus, qui in propriis finalibus convenienter possent notari. Iac. Leod. spec. 6, 41, 30. Iac. Leod. spec. 6, 46, 16. Iac. Leod. spec. 6, 47, 12: Hic tonus (sc. quintus) utitur raro vocibus suis affinalibus. Iac. Leod. spec. 6, 76, 6: ⋅c⋅ acuta, secundum Guidonem, dicitur clavis affinalis. Hugo Spechtsh. 70: Clavibus in gravibus sed si quit currere cantus, / non affinales debet percurrere claves. Summ. Guid. comm. 1, 61: nonnumquam cantus ex aliqua necessitate cursus sui, quem minus convenienter propria clave finali servata potest perficere, clavem affinalem requirit. Trad. Holl. I p. 184: finitur in sede affinali. Anon. Carthus. p. 441b: ⋅G⋅ gradum affinalem non habet.
[s.XV]
Szydlov. 9 p. 40: Ambitus et fines cantuum transpositorum in clavibus affinalibus. Szydlov. 13 p. 48.