Wörterbuchnetz
Lexicon musicum Latinum medii aevi Bibliographische AngabenLogo badw
 
ad bis aequalis (Bd. 1, Sp. 47 bis 49)
Abschnitt zurück Abschnitt vor
Artikelverweis ad Merksilbe aus der Reihe tri - pro - de - nos - te - ad zur Bezeichnung des sechsten Tons im Hexachord syllable that designates the sixth pitch in the hexachord: tri - pro - de - nos - te - ad
[s.XI]
Lib. argum. 9-10 p. 30: „Trinum et unum Pro nobis miseris Deum precemur Nos puris mentibus Te obsecramus Ad preces intende Domine nostras.“ ⋅C⋅ Tri ⋅D⋅ pro ⋅E⋅ de ⋅F⋅ nos ⋅G⋅ te ⋅a⋅ ad. eqs.
[s.XV]
Bart. Ram. 1, 1, 7 p. 19: Alii vero tri, pro, de, nos, te, ad, do, quae significabant modorum sedes (ex errore?). Ioh. Hoth. exc. p. 45: Iterum alii quidem usi sunt tri - pro - de - nos - te - ad, quae omnino sex sunt, semitonium tamen inter duo nomina custoditur. cf. Lange, Solmisation p. 543-7; Smits v. W., Vita p. 101 v. LmL A, LmL A, VII
 
Artikelverweis 
additio v. punctus additionis
 
Artikelverweis 
aderectio (adh-), -onis f. ? Tonbereich (unterteilt in graves - mediae - acutae) ? register (divided into graves - mediae - acutae)
[s.XI]
Ps.-Guido epil. p. 39a: Quos motus nempe diximus fore sex, qui, cum tribus applicantur adherectionibus, in unoquoque modo diversas et ampliores, et in quibusdam districtiores formulas efficiunt, secundum quod unicuique motiones cum adherectionibus adiungere possunt.
 
Artikelverweis 
aditus -us m. 1. Zuleitung 2. Zugang 1. wind-way 2. opening
1 Zuleitung (des Windes aus dem Balg in die Windlade der Orgel) wind-way (for the air from the bellows into the wind-chest of an organ)
[s.XI]
Theophil. 3, 84 p. 149: Conflatorium quoque formabis in argilla procedentibus unique inferius venti aditibus ad similitudinem radicis unius arboris, et in summo in unum foramen convenientibus. Theophil. 3, 84 p. 150: Cum vero conflatorium fuerit fusum et limatum, atque uniuscuiusque follis /Bd. 1, Sp. 48/ fistula suo inductorio coaptata, coniungi et firmiter consolidari debet ad domum organariam inferius, ita ut ventus suos aditus libere inveniat. ibid.: in capite uniuscuiusque follis ante foramen fistulae suae cuprum tenue dependeat, quod spiraminis claudat aditum. Fist. Cuprum pur. 22 p. 57: in ipso angusto aditu faucium.
2 Zugang (für den Wind aus der Windlade zu den Pfeifen der Orgel) opening (for the wind out of the windchest into the pipes of an organ)
[s.XI]
Theophil. 3, 84 p. 149: sub linguis ventorum aditus facies, inducens ipsas linguas singulas in suis locis, atque repones plumbum, et cum malleo in percutiendo coniunges domui, ut nihil spiraminis exeat, nisi per foramina, quibus fistulae imponendae sunt. cf. Theobald, Kunsthandwerk p. 397
 
Artikelverweis 
adonta Bezeichnung für die siebte Kirchentonart term that designates the seventh mode
[s.X]
Odo Aret. I p. 250b: Septima enim differentia tonus adonta et authentus tetrardus. Compil. Casin. 1, 24 descr.: Septimus tonus adonta et autentus tetrardus. cf. Gombosi, Tonartenlehre II p. 25 sqq.
 
Artikelverweis 
aedificatio -onis f. Aufbau, Gefüge (der Stimmen in einem mehrstimmigen Gesangsstück) structure, configuration (of voices in a polyphonic vocal composition)
[s.XIII]
Anon. Emmeram. 1 p. 150, 34: per eum (sc. modum) longitudo vel brevitas sub recta proportionis habitudine non traditur observanda, nisi secundum quod cantans in aedificatione armonica suae voci melius viderit expedire. Sub qua siquidem aedificatione ista (sc. figura quaternaria figurata per oppositum) maxime inter figuras alias saepius habet locum.
 
Artikelverweis 
aeolius (iolius) -i m. das Äolische, die äolische Transpositionsskala (im griechischen System der τόνοι) Aeolian, the aeolian transposition (in the Greek system of τόνοι)
[s.V]
Mart. Cap. 9, 935: Tropi vero sunt quindecim, sed principales quinque, quibus bini cohaerent: id est Lydius, ... secundus Iastius, .... item Aeolius cum Hypoaeolio et Hyperaeolio; quartus Phrygius ... quintus Dorius (inde Fr. Gafur. theor. 5, 8: Tertium Iolium, cui coherent Hypoeolius et Hypereolius).
[s.VI]
Cassiod. var. 2, 40, 4: Dorius ... Phrygius ... Aeolius animi tempestates tranquillat somnumque iam placatis attribuit. ... Iastius ... Lydius ... (inde Fr. Gafur. theor. 5, 8). Cassiod. inst. 2, 5, 8: Toni vero sunt quindecim: hypodorius, hypoiastius, hypophrygius, hypoaeolius, hypolydius, dorius, iastius, phrygius, aeolius, lydius, hyperdorius, hyperiastius, hyperphrygius, hyperaeolius, hyperlydius (inde Walt. Odingt. 3, 9, 9: Quindecim dicunt esse modos ...). ibid.: Aeolius phrygium hemitonio, iastium tono, dorium tono semis, hypolydium duobus tonis, hypoaeolium duobus semis tonis ... praecedens. ibid. al. (inde Aurelian. 6, 37 sqq.)
[s.IX]
Ioh. Scot. annot. 498,2: Lydius dicitur, quia Lydii eo utuntur. Yastius, quia eo Eones utuntur. Eolius, quia Eoles (inde Remig. Aut. 498, 3).
[s.X]
Odo Aret. I p. 249b: Tertia igitur differentia tonus Aeolius semitonius, et authentus deuterus (sim. Compil. Casin. 1, 24 descr. ex errore, ut videtur; cf. Gombosi, Tonartenlehre II p. 26).
[s.XIV]
Anon. Ellsworth 4 p. 222, 2: Ambrosius, penthacordum considerans, 5 tonos compilavit; ab Ignacio dorium, frigium, et lidium communicans, eolium et iastium composuit (sequitur descriptio; cf. Ellsworth, Manuscript p. 221 adnot.).
[s.XV]
Fr. Gafur. theor. 1, 1: Nam Terpander ipse primus cytharedicas regulas ac modulos tum Boetium et Eolium, tum Trocheum et Acutum, tum Cepionem et Terpandrium appellavit /Bd. 1, Sp. 49/ (cf. Plutarchus, De musica 4 (1132 D)).
 
Artikelverweis 
aequabilis -e gleichmäßig (die Tongebung betreffend) consistent, even (with respect to tone production)
[s.XV]
Nicol. Burt. 1, 30, 186: Si enim aliquantulum depresse incipiemus, paulatim fauces calefient et arteriae complebuntur et vox, quae tracta est varie, reducetur in quendam sonum aequabilem atque constantem (inde Bonav. Brix. 28, 8).
adv. aequabiliter gleich (lang), gleichwertig (in Bezug auf den Notenwert) equally (in length), equivalently (with respect to note value)
[s.XIV]
March. comp. 9, 21: Si autem quattuor (sc. semibreves) fuerint uniformiter figurate, tunc secundum Ytalicos equabiliter proferuntur.
 
Artikelverweis 
aequalis -e 1. gleich (hoch) 2. gleichmäßig 3. gleich (lang) 4. gleichwertig 5. gleich (groß) 6. gleich (stark, laut) 1. equal (in pitch) 2. equivalent, uniform 3. equal (in length) 4. equivalent 5. equal (in size) 6. equal (in strength, volume)
1 gleich (hoch) (die Tonhöhe betreffend) equal (with respect to pitch)
[s.I a.Chr.]
Vitruv. 1, 1, 8: sonitus ad artificis aures certos et aequales (sim. Vitruv. 10, 12, 2).
[s.VI]
Boeth. mus. 1, 3 p. 190, 32: soni quoque partim sunt aequales, partim vero sunt inaequalitate distantes (inde Gloss. Boeth. mus. 1, 3, 150-154 cum exemplo. Hier. Mor. 15 p. 75, 5. March. luc. 5, 1, 8. Fr. Gafur. theor. 2, 1)
[s.IX]
Scol. ench. 1, 174: aut equale ponas cum finali sono ... aut quinto loco superius. Comm. br. 328: illi etiam (sc. psalmi), qui ad matutinas deputati sunt, aut aequali elatione omnes imponendi aut certe a primo ad extremum melodia gradatim debet et moderate in altum excrescere. Hucbald. 2 (p. 104a): aequales voces atque uniformiter sibi consimiles. al.
[s.XI]
Comm. ton. 8, 14. Trad. Hermann. II 1: E notat equales ptongos. Compil. Casin. 1, 3 p. 5.
[s.XIII]
Org. Vatic. p. 198: Si duo puncta fuerint equalia et organum incipiat cum cantu, ascendat organum 5 voces. al. Disc. Si cantus equ. 1 p. 244: Si cantus equalis fuerit (sim. Disc. Si cantus asc. 21). Ioh. Garl. plan. p. 163a: dicitur unisonus ab unus, una, unum, et sonus, quasi unus equalis sonus sine ulla variatione vocis. Elias Sal. 21 p. 44b: Nonne ille, qui preconizat vinum, voce aequali et congrua utitur, et si in diversis vocibus emitteret sonum, derideretur a populo et insanus reputaretur? al. Lambertus p. 273b: Imperfectus (sc. ascensus), quando secundus punctus altior est primo, et tertius secundo inferior reciprocando vel equalis. al. Hier. Mor. 15 p. 75, 5. Ioh. Groch. 50. Ps.-Mur. summa 1150: Hermannus Contractus ... pro equali sono vel unisono, quod est idem, e posuit. Engelb. Adm. 2, 30: Unisonae sunt, quae indistincte unum aequalem et continuum reddunt sonum.
[s.XIV]
Ioh. Mur. not. 1, 2, 3. Iac. Leod. spec. 2, 10, 3: si voces aequales facerent consonantiam, illa esset aequisonantia. Iac. Leod. spec. 2, 10, 7: Unisonus autem distinctos requirit sonos, licet sint aequales. Iac. Leod. spec. 4, 15, 1: voces similes vel aequales dicuntur illae, quae sunt sine intervallo prolatae, ut illae, quae ad unisonum pertinent. Iac. Leod. spec. 6, 73, 11: aequales seu repercussae (sc. notulae). al. Ioh. Boen ars 2, 23, 2. Ioh. Boen mus. 1, 74: si non esset nisi unus sonus equalis et non diversificatus in cantu. Compil. Ticin. p. 22. Anon. Carthus. p. 444a: eius (sc. toni mixti) ascensus est equalis ad gradum communem utrique.
[s.XV]
Iac. Twing. p. 136, 9: non ascendit, sed habet equales notas hoc modo: ⋅c⋅c⋅c⋅c⋅c⋅c⋅. Nicol. Cap. p. 316. al. Prosd. spec. p. 732. al. Ugol. Urb. 5, 7, 15: voces aequales sunt, quae sic /Bd. 1, Sp. 50/ se habent, quod inter eas non est aliquis excessus quoad acuitatem vel gravitatem. al. Georg. Ans. 2, 76. Chr. Sadze p. 265a. Ioh. Legr. rit. 2, 2, 3, 98. al. Ioh. Tinct. diff. 3: Contratenor ... altior autem aut aequalis aut etiam ipso tenore inferior. Fr. Gafur. extr. 7, 1, 6. al. Ioh. Tinct. nat. 1, 14. Bart. Ram. 1, 1, 7 p. 18: sono unisonam et aequalem. al. Ioh. Hoth. contr. I 26: octavam ponere aequalem tenori. Nicol. Burt. 2, append. 2: quando cantus est aequalis quintadecima requirit duodecimam. al. Bonav. Brix. 18, 14-15. Guill. Pod. 5, 25. Compend. mus. 51. Interv. Prima species p. 229. Org. Ambros. p. 6. Contr. Consonantiae p. 409a. Contr. Cum notum p. 61b. Contr. Notandum quod p. 115b. Contr. Volentibus I p. 24a. al.
2 gleichmäßig (die Tongebung betreffend) equivalent, uniform (with respect to tone production)
[s.V]
Mart. Cap. 9, 965: μεσοειδής, quae et dithyrambica nominatur, quae tonos aequales mediosque custodit (?).
[s.XV]
Guill. Pod. 5, 31: alpha enim in inferiori et superiori capite plenam et equalem accipit pronunciationem, tocus vero et uncus in corpore plenam, sed in earum caudis instantaneam recipiunt.
3 gleich (lang) (die Tondauer betreffend) equal (with respect to length)
[s.IX]
Scol. ench. 1, 414: id quod subiungendum est, aut aequali mora respondeat, sive pro competenti causa duplo mora longiore aut duplo breviore (inde Quaest. mus. 1, 22 p. 61).
[s.XIII]
Ioh. Garl. mens. 7, 9: omnis pausatio simplex debet esse aequalis paenultimae modi praecedentis. al. Lambertus p. 272b: nulla semibrevis sola reperitur, quoniam per se sola significare nequit, sed bine et bine, non equales... vel tres et tres equales. Lambertus p. 277a: due recte breves et equales. al. Anon. Emmeram. 1 p. 98, 12: plica supremam vocis semper accipiet portionem, sive sit aequalis priori, sive minor, sive maior. Anon. Emmeram. 1 p. 126, 16: tres priores sunt breves et aequales. al. Hier. Mor. 25 p. 181, 21: Omnis cantus planus et ecclesiasticus notas primo et principaliter aequales habet, unius scilicet temporis modernorum. al. Petr. Pic. 6, 2. Ioh. Balloce 1, 12: Omnes breves sunt aequales (sim. Trad. Franc. I p. 4. Trad. Franc. II 1, 18. Trad. Franc. III 2, 2. Trad. Franc. IV 1, 19. Trad. Franc. V 29). al. Trad. Franc. I p. 6. al. Trad. Franc. II 1, 25. al. Trad. Franc. III 3, 5: Semibrevium quedam sunt equales, quedam inequales. al. Trad. Franc. IV 1, 27. al. Trad. Franc. V 32. al. Mens. Notandum quod 5a, 9: quaelibet nota fit aequalis brevis. al. Anon. Couss. IV p. 63, 2. al. Mens. Notularum p. 83. Ioh. Groch. 170: alicuius partis temporis maioris vel aequalis. Walt. Odingt. 6, 10, 16: quaternariam vero ligaturam aequalem ternariae.
[s.XIV]
March. pom. 38, 9: ad invicem in valore, et in natura etiam sunt aequales (sc. semibreves). al. Phil. Vitr. 15, 6: Quando sex ponuntur, omnes erunt aequales minimae. al. Trad. Phil. I 62rD, 37. al. Anon. Paris. I 1, 16. al. Trad. Phil. II 3, 11: duas semiminimas aequales. al. Anon. Paris. II 7, 17. al. Ioh. Mur. not. 2, 13, 7: tempus aequale. al. Ioh. Mur. comp. 3, 7. Rob. Handlo p. 100, 13: Equales vocantur (sc. semibreves), quando tres pro una brevi ponuntur. Rob. Handlo p. 112, 17: Tot igitur modis dicuntur semibreves, scilicet maior et minor vel equalis, minorata et minima (inde Ioh. Hanb. sum. 13 p. 264, 19). al. Iac. Leod. spec. 7, 17, 4. Iac. Leod. spec. 7, 41, 10: longa trium temporum aequalium. al. Anon. Deodat. 5, 2. al. Mens. Primo punctus p. 35. al. Anon. Barcin. I p. 21. al. Anon. London. I 1 p. 40. Ioh. Boen ars 1, 9, 2. al. Quat. princ. 3, 58 p. 251a: in plano cantu omnes notae sive voces naturaliter aequales, sed causa melodiae et coloris, unius vocis aliqua pars auferenda est et alteri concedenda. /Bd. 1, Sp. 51/ al. Ioh. Hanb. sum. 6 p. 214, 5. al. Goscalc. 2, 2 p. 132, 14. Ps.-Theodon. 2 p. 35. al. Ioh. Vetul. 38, 1: valoris duarum minimarum de prolatione maiori et aequalium. al. Guido fr. 2, 8. al. Petr. Cap. 4a, 4. al. Anon. Mediol. 3, 7. Rubr. brev. 2c, 4. Semibr. caud. p. 72. al. Anon. Couss. V p. 200, 6: minor vel equalis nota. al. Mens. Cum de p. 75-76. Anon. Kellner p. 82.
[s.XV]
Thom. Wals. 6, 5. al. Prosd. exp. 88, 13: pausas equales vel minores in valore. Prosd. ital. I p. 230a (II p. 39): in valore trium longarum equalium. al. Ugol. Urb. 3, 4-1, 11: nota non esset altera ante aequalem vel minorem sine alicuius signi demonstratione. al. Georg. Ans. 3, 233. Anon. Monac. 3, 17. Anon. Mell. 3, 5. Ioh. Tinct. pr. 1, 6, 10: ante maiorem notam vel aequalem. al. Fr. Gafur. extr. 10, 4, 26. al. Bart. Ram. 3, 1, 1 p. 80. Guill. Pod. 5, 33. Fr. Gafur. pract. 2, 8. al. Mens. Cum animadv. 45.
4 gleichwertig (die Tonqualität betreffend) equivalent (with respect to tone quality)
[s.XI]
Hermann. mus. p. 21 (p. 127a): relinquitur quintadecima, quae, quia ad mese octava est, aequalis ei et virtute est et caractere (inde Frut. brev. 4 p. 43: aequalis ei est et characteris et soni convenientia). al. Frut. brev. 3 p. 37: si senex gravi voce aliquid praecinat, puerulus autem idipsum acuta et aequali voce seni concinat.
[s.XII]
Theinr. Dov. 1, 1, 5: Aequisoni sunt, qui cum sint diversisoni aequale tum sonant, ut qui diapason semel vel saepius terminant.
[s.XIII-XIV]
Engelb. Adm. 2, 30: Aequisonae sunt, quae ex duplo gravi et acuto unum et aequalem iteratum ad invicem reddunt sonum, ut sunt duae voces diapason. al.
[s.XIV]
Ps.-Phil. lib. mus. p. 38a: cantus potest elevari per octavam et cantare notas equales. Iac. Leod. spec. 1, 26, 10: aequisoni, qui, licet invicem sint inaequales, sic tamen uniuntur in medio, sic concordant secundum auditum, ut quasi aequales videantur, ut diapason et bis diapason.
[s.XV]
Fr. Gafur. theor. 5, 4: extremae diapason voces aequales sint et similes. Bonav. Brix. 13, 3: Et nota, quod mutatio non potest fieri nisi sint duae vel tres voces aequales in unico sono et in unico signo.
5 gleich (groß) (den Intervallumfang betreffend) equal (in size) (with respect to intervals)
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 3, 1, 212: toni partes non sunt equales. al.
[s.XI]
Oliva p. 293: duo semitonia non aequalia.
[s.XIII]
Mus. man. 18, 6-7. Lambertus p. 257a.
[s.XIV]
Ioh. Mur. spec. 1, 248: duplex diatessaron sit aequalis quinque tonis. Iac. Leod. cons. 42. Iac. Leod. spec. 1, 29, 20: Quod enim tonus in duo semitonia aequalia sit indivisibilis. Iac. Leod. spec. 2, 63, 15: inter ⋅♮⋅ nonam secundam et ⋅c⋅ decimam est semitonium ... Illud autem est aequale illi, quod includitur inter ⋅a⋅ octavam et ⋅b⋅ nonam primam. Iac. Leod. spec. 2, 80, 2: Tonus enim omnis tono aequalis est. al. Ioh. Boen ars 2, 17, 29. Ioh. Boen mus. 4, 72: ex consonantiis equalibus. Ioh. Boen mus. 4, 117: duarum tertiarum equalium. Quat. princ. 2, 12 p. 212a. al. Goscalc. 1, 9 p. 100, 1.
[s.XV]
Prosd. spec. p. 738: omnes toni inter se sunt equales et similiter omnes diathessaron et omnes diapente et omnes diapason. al. Ugol. Urb. 5, 30, 9: omnes diphtoni, semidiphtoni, tritoni, diatesseron, diapente, diapason, ceteraeque sonorum musicales coniunctiones inter se sunt aequales, sunt enim eadem tonorum et semitoniorum quantitate coniunctae et per consequens ex eisdem proportionibus connexae. al. Ioh. Keck 2 p. 322b. Trad. Holl. III 5 p. 34. Fr. Gafur. extr. 12, 13, 10. Bart. Ram. 3, 2, 4 p. 100.
6 gleich (stark, laut) (die Tongebung betreffend) equal (in strength, volume) (with respect to tone production)
[s.XI]
Comm. Guid. 22 p. 149: Tremula est similiter vox repercussa sicut morula, sed illud interest, quia in morula voces /Bd. 1, Sp. 52/ eaedem aequali impulsu vocis proferuntur, in tremula vero eaedem nunc maiori, nunc minori impulsu vocis efferuntur quasi tremendo. v. semitonium aequale, tonus aequalis
adv.