Wörterbuchnetz
Lexicon musicum Latinum medii aevi Bibliographische AngabenLogo badw
 
acuitas bis acupuvolt (Bd. 1, Sp. 29 bis 46)
Abschnitt zurück Abschnitt vor
Artikelverweis acuitas -atis f. Höhe (die Tonlage betreffend) highness (with reference to pitch) [opp.: gravitas]
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 1, 13, 8: gravitas vel acuitas illius (sc. cantilenae). Gloss. Boeth. mus. 1, 20, 222: ‚acumine‘: acuitate. Gloss. Boeth. mus. 3, 1, 95.
[s.XIII]
Ioh. Garl. mens. append. 1, 2: modus est cognitio soni in acuitate et gravitate. Ioh. Garl. mens. append. 1, 14: Aliqua longa est, que circumflectit se versus acuitatem vel gravitatem; et dicitur recta et obliqua. Hier. Mor. 13 p. /Bd. 1, Sp. 30/ 57, 12: superacutas soni acuitate excellant. Ioh. Groch. 50: Est autem unisonus, cum unus sonus alii continuus aequalis est ei in acuitate vel gravitate. Ioh. Groch. 52. Ioh. Groch. 83. Engelb. Adm. 1, 2. Engelb. Adm. 1, 7: voces in musica multiplicentur numero in gravibus et acutis secundum remissionem et intensionem ipsarum vocum in sua gravitate et acuitate. Engelb. Adm. 2, 1-9 passim. Engelb. Adm. 2, 10: elevatio et depressio ab acuitate in gravitatem. Engelb. Adm. 2, 12-27 passim. Engelb. Adm. 4, 3: secundum Boetium in prologo musicae tarditas et gravitas vocum et modorum cantus animos mitigat et sedat, e contrario velocitas et acuitas incitat et elevat. Engelb. Adm. 4, 6-7. Engelb. Adm. 4, 43.
[s.XV]
Orig. et eff. 20, 3: de gravitate et acuitate (sc. tonorum). Ugol. Urb. 1, 2, 19. Ugol. Urb. 1, 9, 2: Quoniam sonorum gravitas seu vocum inferiorem partem tenet, tamquam honorabilius fundamentum et acuitas superiorem tamquam finem. Ugol. Urb. 5, 1, 17: Sonus intensibilis et remissibilis in acuitate et gravitate proportionabiliter est subiectum musicae (sim. Ugol. Urb. 5, 1, 18-21). Ugol. Urb. 5, 5, 20 - 5, 8, 36 passim. Ugol. Urb. 5, 41, 7: melodiae, quae aliquando sunt durae sive durissimae, aliquando dulces et suaves, aliquando dulcissimae et egregiae. Hoc enim secundum earum acuitatem atque gravitatem fit. Georg. Ans. 1, 79. Georg. Ans. 1, 119: quasi sonitus gravitas ad tarditatem attineat, ad velocitatem quidem acuitas. Georg. Ans. 3, 38. Georg. Ans. 3, 283.
 
Artikelverweis 
acuiter adv. hoch (die Tonlage betreffend) high (with reference to pitch)
[s.XIII]
Lambertus p. 257a: Septem subsequentes (sc. claves) acute (sc. dicuntur), quia omnis cantus in eisdem versatur acuiter.
 
Artikelverweis 
acumen -inis n. 1. Höhe 2. Anstieg, Erhöhung 1. highness 2. raising, elevation
1 Höhe (die Tonlage betreffend) highness (with reference to pitch) [opp.: gravitas]
a Definition
[s.V]
Mart. Cap. 9, 932: Constat autem omnis modulatio ex gravitate soni vel acumine. Gravitas dicitur, quae soni quadam remissione mollescit; acumen vero, quod in aciem tenuatam gracilis et erectae modulationis extenditur.
[s.XIII-XIV]
Walt. Odingt. 2, 3, 13: Gravitas est soni remissio, acumen vero eiusdem intentio.
b Gebrauch usage
[s.III]
Fragm. Cens. 12, 4: quod adstrictiora fila nervorum in acumen excitarentur, gravibus responderent remissa. ibid.: a gravibus in acumen.
[s.IV]
Calc. 40: per accentum ad acuminis postremi sonum pervenitur. August. 1, 1, 1. Macrob. 2, 4, 1: de gravitate et acumine sonorum. al.
[s.V]
Mart. Cap. 9, 940: ab acuminis culmine in grave. al.
[s.VI]
Boeth. mus. 4, 5 p. 314, 20: cum intentio acumen faciat, remissio gravitatem. Boeth. mus. 4, 5 p. 315, 29: nete hyperboleon dupla in acumine ab ea, quae est mese. al.
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 1, 2, 108, 1: gravitas in longiori spatio corde consistit, acumen vero in breviore. al. Gloss. Boeth. ar. p. 25, 13.
[s.IX]
Ioh. Scot. annot. 501, 9: quemadmodum unaqueque syllaba suum accentum habet, ita unusquisque sonus notam acuminis vel remissionis (inde Remig. Aut. 501, 8). Ioh. Scot. annot. 515, 8: in medietate constitutos inter gravem et acumen. al. Remig. Aut. 11, 5: Diapason vero est symphonia, quando vox voculam dupla sui quantitate superat sive in extensione acuminis sive in remissione gravitatis (sim. Remig. Aut. 45, 3: in intensione acuminis. inde Reg. Prum. 15, 13. Anon. Bernh. 2, 45). Remig. Aut. 496, 14: ‚Acumen /Bd. 1, Sp. 31/ vero‘ scilicet dicitur, id est altitudo. al. Aurelian. 16, 21: Sexta (sc. varietas) est haec, quae plerumque acumen vocis nec sursum erigit, nec iosum deprimit ... Septima, quae gravitatem vocis nec sursum erigit, nec iosum deprimit. al. Mus. ench. 1, 12: ut non solum acumine differant (sc. ptongi) et gravitate, sed in ipso acumine et gravitate propriam naturalitatis suae habeant qualitatem, quam rursus his singulis ratum ab invicem acuminis et laxionis spacium format (sim. Inch. Uchub. 50). al. Scol. ench. 1, 87: Δ: Tonus quid est? M: Legitimum acuminis vel gravitatis spacium inter sonum ac sonum veluti inter cordam et cordam. al. Inch. Uchub. 60: donec vel ascendendo in nimium acumen extenuantur, vel descendendo usque in silentium deficiant. al. Hucbald. 6 (p. 105a). al. Alia mus. 89 p. 150: Sequuntur gradales antiphonae, quarum prima est „Resurrexi“. Cuius est initium lichanos hypaton, medium et finis hypate meson, acuminis summitas mese. al. Reg. Prum. 5, 18. al.
[s.X]
Interv. Quid sit tonus 2: vel in intensione acuminis vel in remissione gravitatis. al. Odo Aret. II p. 101b. Ton. Lugd. pr. 71: Et primus (sc. modus) quidem superatur a secundo in acumine tono. al. Anon. Bernh. 1, 13. al. Ps.-Odo dial. p. 262a.
[s.XI]
Comm. ton. I ep. 2, 10: nemo subiectorum (i. e. plagalium) nequit ad primitivi (i. e. autentici) sui acumina scandere (sim. Comm. ton. II ep. 2, 10). Comm. ton. 8, 7: acumine et remissione. al. Berno prol. p. 64a. al. Berno ton. p. 79b: secunda neuma distet diapente a prima in acumine. al. Guido micr. 13, 1. Guido micr. 15, 32: cum alias (sc. neumas) ab eadem voce incipient, alias a dissimili secundum laxationis et acuminis varias qualitates (inde Anon. Pannain p. 114: secundum gravaminis et acuminis varias qualitates). al. Guido reg. 4: tonantis vocis si laudent acumina (inde Compil. Lips. p. 133. Ioh. Legr. rit. 2, 2, 1, 8. Fr. Gafur. theor. 1, 5). Hermann. mus. p. 38 (p. 135b): per acumen se extollere. al. Aribo 66 p. 7: pueri tenellae vocis inmoderato acumine cantilenas edunt (inde Quaest. mus. 1, 3 p. 14. Iac. Leod. spec. 6, 19, 2). al. Comm. Guid. 89 p. 139: non posset concordare acumini authenti et gravitati plagis. al. Ton. Aug. p. 102b: cum incipiant a deposita „-men“ sillaba aut tono in gravitate aut tono in acumine. al. Vocab. mus. p. 406: plectro percussa, item in ascensu vel descensu, in gravitate vel acumine. Anon. Prag. 215: quantum in acumine intendatur, vel, quantum in remissione gravetur. al. Vers. Consona quo p. 174: in acumine vocis. al. Vers. Ars humanas p. 112a. Ps.-Guido epil. p. 37b. al. Ps.-Guido arithm. p. 56b. al. Anon. Gerbert 16. Frut. brev. 1 p. 31. al. Frut. ton. p. 167. Ps.-Osbern. 31. Quaest. mus. 1, 11 p. 23. al. Theog. Mett. p. 183b: gravitate et acumine, sicut se habet puerilis vox ad virilem. Ioh. Cott. mus. 5, 17.
[s.XII]
Guido Aug. p. 160a. al. Anon. Cist. I 28 p. 37. Anon. La Fage I 3, 2. Theinr. Dov. 1, 1, 2. Anon. Pannain p. 107. Ton. Vatic. 12, 9 p. 224. Vers. Est planetarum 16.
[s.XIII]
Metrol. 12 p. 79. Ioh. Garl. plan. p. 173b. Ioh. Aegid. 11, 25: Unde, quando vox aliam superat intensione acuminis sive (ed.: sine) remissione gravaminis bis, diapason (cf. LmL col. 30, 62). al. Hier. Mor. 13 p. 56, 14. al. Vers. Postquam pro 41. Engelb. Adm. 3, 12: remittitur et intenditur in sonis gravitas et acumen. al. Walt. Odingt. 3, 9, 7. al.
[s.XIV]
March. luc. 11, 1, 2. al. Iac. Leod. comp. 2, 4, 42: capitellorum vel digitorum appositionem longando vel curtando secundum acumen, grave vel medium. al. Iac. Leod. spec. 5, 14, 15: chordae ceteris excellentiores sunt in acumine. al. Petr. Palm. p. 508. Ps.-Mur. interv. p. 310a. al. Summ. Guid. 13. al. Ioh. Boen mus. 4, 4. Quat. princ. 3, 55 p. 250a: in tali temperatura incipere debet (sc. inceptor), ut ipso cum choro, aut maiore parte chori, acumen et gravitatem attingere /Bd. 1, Sp. 32/ possent. Nam si cantum tam alte incipiat, ut acumen attingere non valet, aut tam grave, ut voces cantum cesserent, a circumstantibus deridetur. Quat. princ. 4, 2, 44 p. 295b: Sunt itaque nonnulli cantores in aliquibus mundi partibus, qui musicae naturam pervertunt, facientes de acumine fundum. al. Trad. Holl. I p. 164. Anon. Carthus. p. 436b.
[s.XV]
Ioh. Cicon. mus. 1, 38 p. 162, 20. al. Gob. Pers. p. 182a. al. Ugol. Urb. 1, 25, 6: in acuminum sedibus vel gravitatum. Ugol. Urb. 5, 5, 17: soni seu voces eiusdem acuminis et intensionis. Ugol. Urb. 5, 9, 38: sonus remissioris acuminis. al. Georg. Ans. 2, 55: bisdiapason ad acumen personat. al. Trad. Holl. III 7 p. 48. Ioh. Legr. rit. 1, 3, 10, 9. al. Conr. Zab. tract. GG 7. Paul. Paulir. 7, 2, 1 p. 60: secundum coequacionem elevacionis et depressionis, acuminis et gravitatis ad utrumque. Fr. Gafur. extr. 4, 5, 3: ubi est consonantia, ibi gravitas et acumen esse videtur. al. Ioh. Tinct. nat. 1, 8. Bart. Ram. 1, 1, 3 p. 7: omnes aliorum tetrachordorum chordas acumine sublimitateque superant. al. Ioh. Hoth. exc. p. 30: sonorum differentias secundum gravem atque acumen. al. Nicol. Burt. 1, 7, 51: campanas et organa facientes acumen soni, quod est ex cupro, temperant et gravant admiscentes stannum proportionatum. al. Ioh. Tinct. inv. p. 37: ex vocibus humanis gravitate et acumine disparibus. Adam Fuld. 2, 7. Fr. Gafur. theor. 2, 1: Principes enim sonorum notae acumen et gravitas sunt. Fr. Gafur. theor. 2, 3: acumini gravitatique nulla propria ac certa stabilisque sedes constituta sit. al. Guill. Pod. 1, 10: armoniam ex gravitatis et acuminis temperamento confectam. al. Fr. Gafur. pract. 1, 3: tam ex gravi in acutum quam ex acumine in gravitatem. al. Compend. mus. 40. al. Ioh. Velle metr. 20. Mon. Totum mon. 9: fac unum passum a fine (sc. monochordi), id est ab acumine. Fist. Cuprum pur. 17a p. 57. Fist. Fac tibi 11 p. 115. Fist. Primae ergo 3I p. 85: aut minimae fistulae aptum acumen aut maximae vocum excedunt gravitatem; si acumen excedunt, absonae fiunt. Fist. Rogatus 47 p. 71.
2 Anstieg, Erhöhung (die Tonlage betreffend) raising, elevation (of pitch) [syn.: elevatio, arsis, opp.: laxatio]
[s.XI]
Mot. Musica est p. 168: Hoc est quod dicit (sc. Guido cf. LmL col. 31, 27) varie sunt qualitates laxationis, idest thesis vel depositionis itemque acuminis vel elevationis, idest arsis. Comm. Guid. 86 p. 163: Quod nunc dicit (sc. Guido cf. LmL col. 31, 27) laxationem et acumen, hoc vocavit superius arsim et thesim. Mot. Omnis cantus p. 186: mixte secundum laxationis et acuminis, hoc est augmenti et detrimenti modorum varias qualitates, id est secundum qualitatem elevationis et depositionis.
 
Artikelverweis 
acuo -ui, -utum, -ere 1. erhöhen 2. schärfen 1. to ascend 2. to sharpen
1 erhöhen (die Tonlage betreffend) to ascend (in pitch) [syn.: elevare, erigere, opp.: (ag-)gravare, deprimere]
[s.IV]
Macrob. 2, 4, 3: si impulsu cito feriat, sonum acuit; si lentiore, in gravius frangit auditum.
[s.V]
Mart. Cap. 3, 269.
[s.VII]
Isid. etym. 1, 18, 2: Acutus accentus dictus, quod acuat et erigat syllabam.
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 1, 16, 5: vox acuitur vel gravatur.
[s.IX]
Remig. Aut. 503, 13: ‚extendentem‘ acuentem ‚hemitonium‘. Remig. Aut. 504, 12: ‚in omne acumen erigitur‚ et singulis modulationibus fastigatur‘ id est erigitur, acuitur. Remig. Aut. 504, 16: saepe acuuntur et saepe remittuntur (sc. soni). Aurelian. 19, 13: Octava (sc. syllaba)... circumflectetur. Nona acuetur... Decima et undecima ... graviter pronunciabuntur (sim. Aurelian. 19, 30). Alia mus. 53 p. 130: Responsorium quoque nocturnale, quod est „Circumdederunt me“, cum suo versu unum tonum ultra differentiam, quam diximus /Bd. 1, Sp. 33/ constare inter 24 et 12, acuendo peragit. Alia mus. 89 p. 150.
[s.XI]
Comm. ton. ep. 2, 5: haec <antiphona> authentici acuitur in medio, reliqua vero retinet gravitatem. Comm. ton. ep. 2, 8. Comm. ton. ep. 2, 10. Comm. ton. 3, 10. Comm. ton. 4, 13. Adalb. cor. 5: Haec tria simul: maior elongatio, maior motus, minor superficies, acuunt sonum. Guido ep. p. 50a: Nulla autem vox ultra quatuor elevationes vel depositiones habet, quia non potest gravari vel acui, nisi ad secundam vel tertiam vel quartam vel quintam. Hermann. mus. p. 28 (p. 130a): nec acuuntur nec gravantur. Comm. Guid. 42 p. 135: finalis acuitur intensione vel gravatur remissione (inde Iac. Leod. spec. 6, 40, 17). Comm. Guid. 19 p. 141. Anon. Lips. p. 156. Vers. Ars humanas p. 110b: cum tertia (sc. vox) acuitur, quartaque cum reflectitur. Frut. ton. p. 135: Quae antiphonae statim in secunda syllaba tono elevantur rursusque ad inceptionis locum relabuntur, mox vero per diatessaron acuuntur.
[s.XIII]
Mus. man. 4, 19: Nota, quod ⋅b⋅ mollis, quae inter acutas ponitur et superacutas, nec acuta dicitur nec superacuta, quia vocem non acuit sed emollit. Ioh. Garl. mens. append. 15, 9: vel inclinare vel acuere (sc. cantum). Lambertus p. 253b. Trad. Lamb. 2, 2a, 4: Septem sequentes dicuntur acutae eo, quod omnis cantus, qui in eisdem versatur, acuitur (sim. Quat. princ. 3, 10 p. 225a). Anon. Paris. III 2: Si aliqua linea vel chorda abrevietur in quantitate, acuitur vel elevatur eius sonus (sim. Phil. Vitr. 5, 2). Ioh. Groch. 83 Ioh. Groch. 86: concordantias acuendo et gravando chordam per elongationem et abbreviationem probaverunt.
[s.XIV]
Iac. Leod. inton. 5, 9. Iac. Leod. comp. 2, 4, 29. Iac. Leod. spec. 6, 75, 15: secundus tonus a ⋅D⋅ gravi potest acui in ⋅a⋅ acutam. Iac. Leod. spec. 6, 77, 5: ultra sextam acuuntur et sub eodem fine gravantur ultra quintam. Iac. Leod. spec. 6, 86, 7: dictio monosyllaba vel alia, quae de natura sua acuitur (sim. Iac. Leod. 6, 92, 4 - 6, 103, 3). Ioh. Boen ars 2, 20, 18: ⋅b⋅fa littera aggravat, et ⋅♮⋅mi littera acuit (sim. Ioh. Boen mus. 3, 41). Ioh. Boen ars 2, 21, 5-6. Ioh. Boen mus. 3, 40: quantum ⋅b⋅fa deprimit, tantum ⋅♮⋅mi acuit. Ioh. Boen mus. 3, 54. Ioh. Boen mus. 3, 86. Willelm. 3, 41: ascendens (sc. plica) vero significat sonum in fine acuendum, descendens vero significat sonum in fine deprimendum. Ps.-Mur. mod. p. 100a.
[s.XV]
Ugol. Urb. 5, 31, 11: cordarum magnitudine, qua sonus gravior redditur, tum subtiliori, qua acuitur. Tact. Concordanciarum p. 167, 25: discantus acuitur. Trad. Holl. III 3 p. 24-25. Paul. Paulir. 7, 2, 1 p. 59. Bart. Ram. 1, 2, 1 p. 25: ut in principio gravius sonet et continuo magis acuatur. Guil. mon. 5 p. 30: dicuntur acutae eo, quod acuunt, hoc est, in meliori statu vocis sunt. Bonav. Brix. 10, 11. Lad. Zalk. A 52. Fist. Cuprum pur. 17a p. 57. Fist. Primae ergo 3I p. 85.
2 schärfen (die Tongebung betreffend) to sharpen (in quality of sound) [opp.: ingrossare]
[s.XV]
Conr. Zab. tract. BN 6: qui recte uti voluerit sua voce, in gravibus studiose eam ingrossare pro posse curet, in mediis medio modo dirigere, in acutis vero et superacutis vel excellentibus magis magisque eam acuere.
adi. acutus -a, -um I. hoch II. scharf, spitz I. high II. sharp, acute
I hoch (die Tonlage betreffend) high (with reference to pitch) [syn.: altus, opp.: gravis, pressus, laxus, obtusus]
A in nicht spezifischer Bedeutung with non-specific meaning
1 in der Gliederung des Tonbereichs in gravis (pressus, laxus) - acutus in the division of pitch areas into gravis (pressus, laxus) - acutus
[s.I a.Chr.]
Vitruv. 5, 4, 2: Vox enim mutationibus cum flectitur, alias fit acuta, alias gravis. Vitruv. 6, 1, 6: sonitum /Bd. 1, Sp. 34/ vocis faciunt tenuem et acutissimum, uti in organo chorda, quae est proxima angulo. al.
[s.III]
Fragm. Cens. 12, 2: duo hypophrygii, gravior et acutior. ibid. al. Cens. 10, 3: vox alias gravior mittitur, alias acutior. Cens. 10, 12: tibiae incremento longitudinis fiunt graviores, chordae autem augmento additi ponderis acutiores. al.
[s.IV]
Calc. 44: Est autem in sonis differentia iuxta chordarum intentionem, siquidem acuti soni vehementius et citius percusso aere excitantur, graviores autem, quotiens leniores et tardiores pulsus erunt (inde Fav. Eul. 22, 4). al. August. 1, 4, 5: de intervallis acutarum graviumque vocum. Macrob. 2, 4, 2: Ut autem sonus ipse aut acutior aut gravior proferatur, ictus efficit, qui, dum ingens et celer incidit, acutum sonum praestat, si tardior lentiorve, graviorem. Macrob. 2, 4, 5: in tibiis, de quarum foraminibus vicinis inflantis ori sonus acutus emittitur, de longinquis autem et termino proximis gravior. al. Fav. Eul. 26, 6: a gravi sono in acutum surgit accentus. al.
[s.V]
Mart. Cap. 9, 943: tam gravis modulatio quam acuta. Mart. Cap. 9, 948: Diastema est vocis spatium, quo acuta et gravior includitur. Mart. Cap. 9, 965: Melos autem est actus acuti aut gravioris soni. al.
[s.VI]
Boeth. mus. 1, 3 p. 190, 2: Sin vero sint motus celeres ac spissi, acutos necesse est reddi sonos. Idcirco enim idem nervus, si intendatur amplius, acutum sonat, si remittatur, grave (inde Reg. Prum. 5, 15. Hier. Mor. 15 p. 74, 10). Boeth. mus. 1, 8 p. 195, 6: Intervallum vero est soni acuti gravisque distantia (inde Reg. Prum. 4, 16. Anon. Bernh. 2, 67. Ton. Gratianop. p. 48. Anon. Pannain p. 409. Ioh. Aegid. 17, 46. Hier. Mor. 14 p. 60, 19. Ioh. Cicon. mus. 1, 64 p. 218, 7. Ioh. Legr. rit. 1, 1, 3, 8. Nicol. Burt. 1, 3, 17. Nicol. Burt. 1, 21, 118. Adam Fuld. 2, 7. Fr. Gafur. theor. 2, 3. Guill. Pod. 1, 13). Boeth. mus. 1, 16 p. 201, 4: si vox voce duplo sit acuta vel gravis, diapason consonantia fiet (inde Guill. Pod. 3, 12). Boeth. mus. 3, 9 p. 280, 3: Sit propositum minorem toni partem per consonantiam sumere in acutam partem atque gravem. Boeth. mus. 4, 17 p. 345, 23: erit omnibus quidem acutior modus, qui inscribitur hypermixolydius, omnibus vero gravior is, qui hypodorius. Boeth. mus. 5, 5 p. 356, 11: a gravi in acutum ita deducitur. al. Cassiod. inst. 2, 5, 5: Armonica est scientia musica, quae decernit in sonis acutum et gravem (inde Isid. etym. 3, 18, 1. Vocab. mus. p. 406. Metrol. 14 p. 68. Lambertus p. 252a. Hier. Mor. 4 p. 16, 14. Quat. princ. 1, 6 p. 202b. Anon. Grac. p. 14). Cassiod. inst. 2, 5, 8: hyperlydius tonus omnium acutissimus. (inde Isid. etym. 3, 20, 7. Aurelian. 5, 11. Aurelian. 6, 43. Anon. Prag. 155. Hier. Mor. 4 p. 17, 21). al.
[s.VII]
Isid. etym. 3, 20, 3: voces acutiores gravioresque. Isid. etym. 3, 20, 10: Suaves voces sunt subtiles et spissae, clarae atque acutae (inde Aurelian. 5, 16. Hier. Mor. 4 p. 17, 28). Isid. etym. 3, 22, 14: fitque in ea (sc. symphonia) ex concordia gravis et acuti suavissimus cantus (inde Ioh. Aegid. 17, 46. Hier. Mor. 4 p. 22, 3). al.
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 1, 3, 128: ‚acumen‘: acuta vox. Gloss. Boeth. mus. 1, 3, 57: Causa acuti soni celer et spissus motus. al. Gloss. Boeth. ar. p. 33, 40: quo extensior corda fuerit, eo acutior est et tenuiorem emittat sonum. Quo autem remissa et laxata fuerit, eo grossiorem gravioremque sonum facit. al.
[s.IX]
Dunch. 75, 17: modulatione dorica, id est acuto sono. Dunch. 75, 23: in quantum sunt breviores fistulae sive cordae in terrestri, tantum acutiorem sonitum reddunt. al. Ioh. Scot. annot. 497, 16: acutissimus eius (sc. diapason) sonus duplo gravissimum superat. al. Remig. Aut. 75, 22: ‚bombisque‘ id est acutissimis sonis. Remig. Aut. 494, 15: ‚diversis inter se invicem continetur‘ id est ut gravior unus, acutior alter (sc. sonus) sit. al. Aurelian. 6, 4: In armonica quidem consideratio manet sonorum uti scilicet /Bd. 1, Sp. 35/ graves soni acutis congruenter copulati conpagem efficiant vocum, ne videlicet aut acutus plusquam decet elevatus minus gravi conveniat, aut gravis multum depressus, altitudini acuti non congruat. Aurelian. 6, 8: Simphoniam autem dicimus temperamentum sonorum, id est convenientiam gravis cum acuto, acutique cum presso. al. Mus. ench. 6, 3: in miscendis sonis quotumcumque ptongum sive in gravem seu in acutam partem celeriter capere. Mus. ench. 14, 22: ad eam autem vocem, quam inter se mediam continent, ad quam scilicet utraeque organum respondent, acutior, quae est puerilis, quinto extat loco superior, ea quae virilis, quarto loco gravior. al. Scol. ench. 1, 374: diastema est spatium quodlibet sonorum, quo particula complectitur, id est quo acuta et gravior vox includitur. Scol. ench. 2, 197: acutior aut laxior vox cum voce. al. Inch. Uchub. 286: si puerilis canor bis binis illis aequisonis vocibus misceatur, diapason simphoniam acutissimam et gravissimam ad se invicem reddunt. Inch. Uchub. 463: si per totos flexionis ductus epogdoo vel tono feceris acutiorem (sc. modum dorium), moxque in modum mutatur frigium. Fac duobus acutiorem et modus lidius erit. al. Hucbald. 6 (p. 105a): Inaequales autem hae appellantur voces, quae binae sibi coniunctae, una acutiori, altera pressiori sono, cum quolibet intervallo profertur. Hucbald. 17 (p. 108b): Est ergo tonus, cum vox ab alio seu gravi seu acuto sono, modico deflectitur aut erigitur intervallo. Hucbald. 17 (p. 109a): Tonus in gravem. Tonus in acutum. ... Tonus acutus. Hucbald. 43 (p. 117a): Nete: acuta. al. Mod. Ecce modorum 34. Alia mus. 50 p. 129: Hanc igitur differentiam vix excedet huius plagae melodia ad acutam partem in antiphonis. Alia mus. 130 p. 163: hypermixolydius sane dicitur, quod mixolydium transcendit, qui iuxta Ptolomeum octavam speciem diapason omnibus reliquis acutiorem percurrit. al. Reg. Prum. 14, 30: hae tres ultimae et novissimae cordae acutissimum et graciliorem ceteris cordis reddunt sonum (inde Anon. Bernh. 2, 37). al.
[s.X]
Interv. Quid sit tonus 19: Tercia enim pars bis erit acucior duarum parcium, et duae partes bis erunt graviores in sono. al. Odo Aret. II p. 88a: graviores et minus acutas antiphonas recipit (sc. modus secundus). Anon. Bernh. 2, 51: Dorius habet melodiam a mese et descendit ad lycanos ypaton, ascendit vero ad paranete diezeumenon habens finalem in lycanos ypaton in gravibus, in acutis in mese. al. Ps.-Odo mus. p. 278b: unus tonus alio tono gravior vel acutior existat. al. Ps.-Odo dial. p. 260b: acuto semitonio et tono. Ps.-Odo dial. p. 261b: Quintus autem modus in sextam ⋅F⋅ terminatur, et acutissima eius decima tertia ⋅f⋅ eadem littera figuratur (inde Ton. Gratianop. p. 31). al.
[s.XI]
Comm. ton. I 1, 11: Ast quarta (sc. differentia) duabus canitur varietatibus. Sic quoque et est acuta, continet argutum ditonum. Berno prol. p. 78a. Adalb. 3, 16: volatus avium, cursus sagittarum, rotatus lapidum, verbera virgarum sonum faciunt in aere, maiorem maiorum et acutiorem velociorum. Adalb. cor. 2: facit proportionem soni obtusioris ad sonum acutiorem. Guido prol. 76. Guido micr. 12, 2: cum cantus unius modi, utpote proti, ad comparationem finis tum sint graves et plani, tum acuti et alti (inde Anon. Cist. I 25 p. 36). Guido micr. 16, 17: interpositus (sc. motus), id est, quando unus motus infra alium positus et minus est gravis et minus acutus (inde Aribo 38 p. 51. Ioh. Cott. mus. 23, 14. Trad. Guid. 5. Anon. Pannain p. 416. Iac. Leod. spec. 6, 69, 19). al. Interv. Diapason p. 58 sq. Hermann. mus. p. 26 (p. 129b): sive a gravi sive ab acuta voce. al. Heinr. Aug. 28. al. Aribo 62 p. 7: vox acutior mulcet aures gratiosius, sicut etiam gracile corpus blanditur oculis iocundius (inde Quaest. mus. 1, 2). al. Comm. Guid. 13 p. 100: Altior sonus respectu gravis acutus dicitur per simile, quia sicut acutum quodlibet /Bd. 1, Sp. 36/ magis penetrat quam res grossa et obtusa, sic acuta et alta vox magis penetrat auditum quam gravis, quia longius auditur et clarius (inde Anon. Lips. p. 154). Comm. Guid. 92 p. 139: acutae neumae. al. Lib. spec. 33 p. 50. Ton. Aug. p. 83. al. Anon. Lips. p. 156: cum superioribus, id est acutis. al. Anon. Prag. 16. Vers. Ars humanas p. 112a: dum gravales et acutas sequestrant particulas. Prop. Est autem 11: Tonus unius tantum vel in acuto vel in gravi facit consonantiam cordae. al. Ps.-Guido epil. p. 37b. Compil. Paris. I p. 193. Anon. Gerbert 14-15. Neum. Prima p. 193: Accentus acutus... accentus gravis (sim. Neum. Accentus p. 195). Neum. Accentus p. 195: Longa acuta. Frut. brev. 6 p. 47: Si enim a superiore, id est ab acutiore parte computare inceperis. al. Anon. Wolf p. 216. Quaest. mus. 1, 3 p. 14: fidis acutior non intelligitur more canens parrae recinentis aut cicadae. Quaest. mus. 2, 26 p. 95: gravitas neumis non conveniebat acutis (inde Iac. Leod. spec. 6, 56, 2). al. Theog. Mett. p. 186b: in musica graves voces priores et digniores acutis et levibus habendae sunt. al. Ioh. Cott. mus. 9, 7. al.
[s.XII]
Udalsc. 1, 2: graviores voces sunt pociores quam accutae. al. Guido Aug. p. 162 descr.: Acutissimus tetrardus hypermixolydius. Guido Aug. p. 175a: confunditur gravitas et acutum. al. Ton. Gratianop. p. 12: In acutis vel elevatis cantibus. al. Ton. Cist. p. 269a: levibus et acutis (sc. principiis). Anon. Cist. I 25 p. 36: acuti et alti (sc. cantus). al. Theinr. Dov. 1, 1, 12: gravioris et acutioris termini. Theinr. Dov. 3, 10b, 1: Omni enim soni sicut tam in acutum quam in grave tendenti defectus occurit. al. Anon. Pannain p. 413. al. Ton. Vatic. 12, 9 p. 219: Modulus eius in gravibus: ⋅F⋅G⋅a⋅b⋅c⋅d⋅e⋅f⋅g⋅⋅. In acutis transformatur ut ant. „Si cognovissetis me“. al. Compil. Paris. II p. 75: Finales sunt quatuor, quorum ... secundus (!), qui huic in acutum est proximus.
[s.XIII]
Anon. Lovan. p. 491b: Coriambus dicitur ex corio et iambo; corius dicitur troche eo, quod acutus sit chorus canentium. (?) Mus. man. 45, 8: voces hominum multo plures inveniuntur graves et rudes quam acutae vel suaves. al. Ioh. Garl. plan. p. 172a. al. Ioh. Aegid. 1, 31: solo instinctu naturae novit ipsa (sc. philomela) punctum, tractum, subtractum, contractum, protractum, acutum et obtusum, planum et ligatum, et devaletum. al. Amerus 18, 9. Lambertus p. 257a. al. Trad. Lamb. 2, 2a, 5. Franco Col. 6, 3: Plica est nota divisionis eiusdem soni in grave et acutum. Ps.-Franco comp. 3 p. 156b. Hier. Mor. 13 p. 56, 13. al. Anon. Ratisb. 2, 15. al. Ps.-Thomas Aqu. I p. 25. Ps.-Petr. Cruc. 2, 1. Vers. Postquam pro 56. Ps.-Mur. summa 550: acuta liquescens. Ps.-Mur. summa 808: dicuntur acute, quia sonum acutum respectu premissarum reddere consueverunt. al. Engelb. Adm. 2, 11: Proportio ergo toni secundum suum grave et acutum. al. Walt. Odingt. 3, 7, 2: Consonantia est, dum grave et acutum simul pulsa, suaviter se offerunt auditui. Walt. Odingt. 5, 1, 8: gravis cum acuta concussio. Walt. Odingt. 5, 17, 5: plaga <tetrardi est> (ed.: tetrardiem) pars acutissimi modi. al.
[s.XIV]
March. luc. 5, 4, 4: Phylosophus: Armonia est ratio numerorum in acuto et gravi. al. Phil. Vitr. 6, 10. Ioh. Mur. not. 1, 1, 9: Acutus vero sonus fit ex gravi per additionem motuum. al. Petr. Dion. 1 p. 148. Ioh. Mur. comp. 6, 4. Ioh. Mur. spec. 2, 24. al. Iac. Leod. cons. 64. al. Iac. Leod. comp. 2, 7, 12: Apparet etiam, qui graves seu humiles toni sint, et qui acuti. al. Iac. Leod. spec. 1, 26, 2: sonus acutus vel altus. Iac. Leod. spec. 1, 26, 8: Acuti autem soni citius veniunt ad auditum. Iac. Leod. spec. 4, 9, 1: Dicitur autem consonantia aliqua remissa vel gravis, quando descensus vel processus fit ab acuta illius voce ad gravem vel remissam, acuta vero vel intensa, quando fit e converso. Iac. Leod. spec. 5, 46, 20: /Bd. 1, Sp. 37/ ad acutum posita. Iac. Leod. spec. 5, 46, 21: aequantur duo numeri graviores ipsi numero acuto. Iac. Leod. spec. 6, 78, 11: acutus ascensus et gravis descensus. Iac. Leod. spec. 7, 8, 5: vox acuta perfectior videtur quam gravis, quia gravis magis appropinquat silentio quam acuta. al. Petr. Palm. p. 508. Ps.-Mur. interv. p. 309b. Summ. Guid. 15. al. Ioh. Boen ars 2, 21, 2. al. Ioh. Boen mus. 3, 183: natura genus humanum a gravi ascendere precipit in acutum et econtra. al. Quat. princ. 2, 9 p. 211a. al. Anon. Michaelb. I p. 44. Willelm. 3, 26. al. Goscalc. 1, 1 p. 38, 2: acutus et altus sonus. Heinr. Eger 5 p. 51: nec ululando in gravibus nec in acutis concrepando. al. Trad. Holl. I p. 179. Compil. Ticin. p. 21. al. Anon. Ellsworth 3 p. 208, 4. Anon. Carthus. p. 436a. al.
[s.XV]
Ioh. Olom. 3 p. 9. Ioh. Cicon. mus. 2, 10 p. 260, 5. al. Prosd. exp. 72, 14: vox acuta subito et in tempore brevi ferit auditum subitoque eius evanescit inpressio. al. Iac. Theat. 25: acuti... canti. al. Nicol. Cap. p. 314. Gob. Pers. p. 186b. al. Ugol. Urb. 1, 35, 8: Ex acuto quidem ad grave descendimus. Ugol. Urb. 3, pr. 1, 50: melodia dorista locum medium tenet inter acutam mixolidistam, quae septimi toni est, et gravem hypodoriam. Ugol. Urb. 5, 8, 62: Sonus acutus compositus componitur ex sonis celeribus et spissis. Ugol. Urb. 5, 9, 22: nervus instrumentalis subtilis et uniformis motus velociter per medium resistentiae uniformis causat sonum acutum. Ugol. Urb. 5, 9, 23: virgula mota velociter per medium uniforme, scilicet per aerem, causat sibilationes, et quod quanto virgula fuerit subtilior, tanto sibilationes magis acutae. al. Georg. Ans. 1, 118: Sunt itaque vocis prime differentie ... grave et acutum (glossa in marg.: Prime vocis differentie sunt acumen et gravitas). Georg. Ans. 2, 137: quietum magis et gravem sonum longiores et ampliores, contra magis asperum et acutum breviores et artiores (sc. cannas). Georg. Ans. 3, 286: si quis medius cantat, nunc graviori voci, nunc acutiori sive discantori sit concors. al. Anon. Tegerns. I p. 105: in sonoritate grossior vel acucior. Anon. Philad. 29. Ioh. Keck pr. p. 321a: Non autem cantus ille hominem mente laetificans acutus esse debet, sed plurimum gravis, ut videlicet a loquentis voce vix discerni queat. Prohibuit enim Aristoteles in politica, ne harmoniam rigide cantarent senes: acuta enim harmonia plerumque animos distrahit humanos. Trad. March. p. 929: quocienscumque igitur talis tonus vellet ad suum acutum ascendere. al. Petr. Talh. p. 2. Trad. Holl. II 6 p. 40 (p. 430b). al. Anon. Couss. XII 1, 3. Trad. Holl. III 1 p. 18. al. Ioh. Legr. rit. 1, 1, 8, 14. al. Trad. Holl. V 3b, 6. Conr. Zab. tract. BN 2: expertus sum in multis grossa sua voce in acutis insulse, indiscrete, et pleno spiritu sicut anhelitu utentibus. al. Paul. Paulir. 7, 2, 1 p. 60: ut altum et bassum, acutum et grave sic se contemperent. al. Ioh. Legr. tac. p. 411b. al. Conr. Zab. chor. 6, 31: in acutis sive altioribus notis. al. Fr. Gafur. extr. 5, 6, 3. Fr. Gafur. extr. 1, 7, 1. al. Ioh. Tinct. contr. pr. 10. Ioh. Tinct. exp. 2, 30. al. Bart. Ram. 1, 3, 3 p. 58: Inferior enim vox non ita dulcis est sicut acuta neque suavis. al. Ioh. Hoth. exc. p. 30: Propter quid consonat acutum gravi? al. Ioh. Hoth. dial. p. 70. Nicol. Burt. 1, 23, 134: iuxta Ciceronis sententiam acuta exclamatio fauces et vocem vulneraret (inde Bonav. Brix. 28, 7). al. Ioh. Tinct. inv. p. 37: tibicines inequalibus tibiis personarent tibiarum alias acutas, alias graves, illas supremis partibus, istas mediocribus et imis adaptabiles excogitarunt. Diff. mus. 34. al. Bonav. Brix. 25, 3-5. al. Adam Fuld. 4, 7. al. Lad. Zalk. A 13. al. Anon. Salisb. 8, 12: signum acutae vero aspirationis. Fr. Gafur. theor. 1, 1: Nam Terpander ipse primus cytharedicas regulas ac modulos tum Boetium et Eolium, tum Trocheum et Acutum (i. e. νόμος ὀξύς; cf. Plutarchus, De musica 4 /Bd. 1, Sp. 38/ (1132 D)), tum Cepionem et Terpandrium appellavit. Fr. Gafur. theor. 1, 8: graviores maleos acutis ita consonare. Fr. Gafur. theor. 4, 8: acutioris consonantiae. al. Guill. Pod. 1, 6: Differentias enim sonorum, id est grave et acutum, que etiam qualitates illorum dicuntur. Guill. Pod. 1, 14: voces graves dicuntur, que in multo tempore paucum movent sensum auditus. Acute vero, que in pauco tempore multum. Guill. Pod. 2, 12: Acutiores enim soni seu superacuti teste Albino excellentes recte nominantur. Guill. Pod. 3, 1: gravis sonus natura prius est quam acutus. al. Fr. Gafur. pract. 1, 3: tam ex gravi in acutum quam ex acumine in gravitatem. Fr. Gafur. pract. 3, 15: ab acuto cantu et graviore baritonante. al. Herb. Tr. 2, 6 p. 53. al. Erasm. Hor. p. 83b: a voce gravi ad levem vel acutam vocem. al. Compend. mus. 3. al. Fr. Gafur. gloss. 5, 5: sonus acutus quemadmodum res acuta. al. Anon. Couss. I p. 440b. al. Reg. comp. p. 193. Szydlov. 2 p. 14. Ioh. Velle metr. 89 Gloss. Ioh. Mur. spec. 3, 6. Anon. Barcin. II p. 327. Contr. Consonantiae p. 409a: quando tenor est gravis, contrapunctus erit acutus. Contr. Si enim 48 p. 145 (p. 465b). al. Contr. Species plani 24. Contr. Volens igitur p. 382. Mon. Si regularis 23: acutiorem seu breviorem chordam. al. Mon. Organalis II p. 45. Mon. Super unum 29. al. Mon. Totum mon. 2. Mon. Mon. a magada 9. Fist. Arbitrii 22 p. 130. Fist. Cuprum pur. 7 p. 56. al. Cymb. Si vis add. 9.
2 in der Gliederung des Tonbereichs in gravis - medius - acutus (- acutissimus) in the division of pitch areas into gravis - medius - acutus (- acutissimus)
[s.III]
Fragm. Cens. 12, 3: Organum quondam habuit tres intentiones, gravem, mediam et acutam.
[s.IV]
Calc. 40: Ut harmonici modulantes organa inter duos extimarum fidium limites, gravissimae hypates et acutissimae netes, alias internectunt medias dispari strepitu tinnituque chordas, quae mediae sunt acutiores quidem primo limite, graviores autem ultimo.
[s.VI]
Boeth. mus. 4, 1 p. 301, 22: quae gravis est intentione, crescit ad medium, quae vero acuta, remissione descrecit ad medium (inde Hier. Mor. 17 p. 143, 2). Cassiod. var. 2, 40, 13: illa acuta nimia tensione, ista gravis aliqua laxitate, haec media tergo blandissime temperato.
[s.IX]
Ioh. Scot. annot. 10, 22: Omnis quippe musica symphonia, id est consonantia, veluti intra tres terminos constituitur, hoc est inter gravissimos et medios et acutissimos sonos. Ioh. Scot. annot. 506, 10: quibusdam enim sonus convenit gravis, quibusdam acutus, quibusdam medius. (inde Remig. Aut. 506, 9). al. Remig. Aut. 515, 7: ‚medios custodit‘ id est temperatos et in medietate constitutos inter graves et acutos.
[s.XI]
Ps.-Guido epil. p. 39a: Notatoque, quod sint tres ordines vocum, id est, graves, mediae et acutae, ex quibus mediae semper annectuntur utrisque, acutae autem conveniunt authentis, et graves plagibus. Ioh. Cott. mus. 13, 7: secundum (sc. tetrachordum) ab ⋅E⋅ usque ad ⋅a⋅ et hoc appellabant mediarum, quod per eas medias, id est mediatrices, cantus a gravibus ad acutas progrederentur et regrederentur.
[s.XII]
Guido Aug. p. 160a: Cantus enim quedam pars gravis est, quedam acuta, quedam mediocris. ibid.: circa finalem gravitati accommoda et circa quintam mediocris et in superioribus acuta (sc. pars). Guido Aug. p. 181a: Quedam enim principiorum consideraverunt gravia, quibus gravem et naturalem (ed.: naturam), quedam levia, quibus levem et acutam, quedam mediocria, quibus mediocrem tribuerunt differentiam. al. Anon. Pannain p. 118 descr.
[s.XIII]
Mus. man. 26, 9: prima (sc. trium clavium) gravibus, secunda mediocribus et acutis, tertia acutissimis sufficienter praeponitur. Lambertus p. 253a: Partes pratice sunt tres: scientia de gravi sono, et scientia de medio, et scientia de acuto (inde Quat. princ. 1, 13 p. 205a). Engelb. Adm. 1, 8: per intensionem /Bd. 1, Sp. 39/ gradatam et immediatam ascendendo a gravibus et inferioribus per medias ad acutas et superiores. Engelb. Adm. 4, 44: in vocibus finalibus, quae nec sunt acutae neque graves, sed mediae. al.
[s.XV]
Georg. Ans. 2, 12. al. Conr. Zab. tract. BN 4. al. Conr. Zab. chor. 6, 35. Ioh. Hoth. contr. I 7. Fr. Gafur. theor. 1, 1: tres enim instituit voces: acutam, gravem et mediam: acutam ab estate, gravem ab hyeme et mediam a vere sumens. Guill. Pod. 1, 13: Si autem tres (sc. voces) describantur in ordine, tertia superacuta dicetur, vel prima erit etiam gravis, tertia acuta, secunda vero media. al. Fr. Gafur. pract. 1, 1. Fr. Gafur. pract. 3, 2: differentia longioris et mediae (sc. chordae)... intervallum mediae et acutioris. al.
3 in der Gliederung: gravis - circumflexus (moderatus) - acutus in the division: gravis - circumflexus (moderatus) - acutus
[s.IV]
Fav. Eul. 7, 4.
[s.V]
Mart. Cap. 3, 268. al.
[s.VII]
Isid. etym. 1, 18, 2 (inde Ioh. Cicon. mus. 2, 30 p. 300, 12). al.
[s.IX]
Ioh. Scot. annot. 103, 6. Aurelian. 8 p. 136.
[s.X]
Cant. Quid est cant. c. 482: Ex accentibus vero toni demonstratur (sc. compositio cantus) in acuto et gravi et circumflexo (inde Ioh. Cicon. mus. 2, 30 p. 298, 16). al.
[s.XI-XII]
Ioh. Cott. mus. 10, 17: Sicut enim toni, id est accentus, in tres dividuntur species, scilicet gravem, circumflexum, acutum, ita in cantu tres distinguuntur varietates. Nam cantus nunc in gravibus vagatur ... nunc circa finales, quasi quadam circumflexione versatur, ... nunc in acutis quasi saltando movetur (inde Anon. Pannain p. 107. Ioh. Aegid. 13, 12. Hier. Mor. 20 p. 153, 13. Iac. Leod. spec. 6, 35, 11).
[s.XII]
Guido Aug. p. 180a.
[s.XIV]
Iac. Leod. spec. 1, 5, 12: Accentus enim quidam cantus est in moderato pronuntiandi modo, gravi, circumflexo acutoque observatus accentibus in ecclesia. Quat. princ. 3, 10 p. 225b: ut, re, mi, fa, sol, la, quarum, secundum quosdam, duae dicuntur graves et duae acutae et duae circumflexae, et causam assignant. Nam dicunt ut et fa esse graves eo, quod habent ascendere per tonum, et descendere per semitonium. Re et sol dicunt esse circumflexas eo, quod habent ascendere et descendere per plenos tonos. Mi et la dicunt esse acutas eo, quod habent descendere per tonum et ascendere per semitonium; et sic secundum ipsos, omnis vox monocordi aut est gravis vel acuta aut circumflexa.
[s.XV]
Adam Fuld. 2, 13. Szydlov. 14 p. 71-72 descr.: circa primum tonum sciendum est, quod duplex est: brevis ... et productus, et talis est triplex, scilicet gravis, acutus, moderatus. ibid. al. v. LmL accentus
B in spezifischer Bedeutung with specific meaning
1 in der Tetrachordeinteilung in the division of tetrachords
a als Übersetzung von ‚hyperboleon‘ as translation of ‘hyperboleon’
[s.I a.Chr.]
Vitruv. 5, 4, 7: quintum (sc. tetrachordum), quod est acutissimum, Graece υπερβολαιον dicitur.
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 1, 21, 25: ‚hyperboleon‘: excellentium vel acutarum. al.
[s.IX]
Remig. Aut. 496, 7: ‚τριτη υπερβολαιων id est tertia excellentium‘ id est acutarum. Remig. Aut. 513, 19: in acutis extenditur, id est yperboleis.
[s.X-XI]
Anon. Bernh. 1, 33.
[s.XI]
Berno mon. 5, 9: hyperboleon, id est excellens, dicitur, quod in acutioribus et idcirco excellentioribus vocibus inveniatur.
[s.XIV]
Iac. Leod. spec. 5, 37, 5: a superiore et acutissimo tetrachordo, scilicet ab hyperboleon. Georg. Ans. 2, 21. al.
b die Töne des dritten Tetrachords (a-d) im Tetrachordsystem: graves - finales - acutae (- superacutae) - excellentes the notes of the third tetrachord (a-d) in the system of tetrachords: graves - finales - acutae (- superacutae) - excellentes /Bd. 1, Sp. 40/
[s.XI-XII]
Quaest. mus. 2, 26 p. 97 descr.: Tonus septimus, quia autentus est quartus, constat quarta finalium, mediatur quarta acutarum, ascendit legitime ad quartam excellentium. Ioh. Cott. mus. 5, 17: a ⋅D⋅ usque ad ⋅G⋅ eo, quod omnium in eis modorum cantus finiatur, finales appellantur, ab ⋅a⋅ minuto usque ad ⋅d⋅ acutae vocantur propter acutum, quem reddunt sonum, a ⋅d⋅ usque ad ⋅g⋅ superacutae dicuntur, quia acutas vocis acumine superant. Ioh. Cott. mus. 9, 10: Quam pulchram vero quamque decentem diapason concordiam habeat, probari perfacile est, si duo vel tres simul cantent, ita scilicet ut unus gravi, secundus acuta, tertius excellenti voce utatur. Ioh. Cott. mus. 11, 23: quarti in ⋅E⋅ finali, primi, quinti, sexti in ⋅F⋅, tertii, octavi in ⋅G⋅, septimi in ⋅c⋅ acuta. al. Anon. Pannain p. 411: Tetracordum enim principalium minus semitonium continet. Tetracordum finalium maius. Item tetracordum acutarum minus, tetracordum superacutarum maius. al.
[s.XIII]
Ioh. Aegid. 14, 5. Hier. Mor. 13 p. 57, 4: Tertium (sc. tetrachordum) istae constituunt: ⋅a⋅b⋅c⋅d⋅ exclusa clavi ⋅b⋅fa. Quae propter acutum, quem reddunt sonum, acutae vocantur, a quibus et tetrachordum acutarum dicitur. Alii ⋅b⋅fa includentes pentachordum nominant acutarum. al. Anon. Ratisb. 2, 14. Anon. Ratisb. 3, 10: ab ⋅e⋅ finali ad ⋅c⋅ acutam. al. Engelb. Adm. 1, 12: ⋅D⋅, quae est ultima tetrachordi acutorum. Engelb. Adm. 3, 13: quaedam (sc. voces) superiores, id est acutae, quaedam excellentes, id est superacutae. al.
[s.XIV]
Summ. Guid. 43. Summ. Guid. comm. 2, 6: inter ⋅D⋅ finalem et ⋅d⋅ acutam. al. Heinr. Eger 2 p. 38. Interv. Diatessaron p. 151. Anon. Carthus. p. 446b: Gamma graves, ⋅D⋅ finales, ⋅a⋅ prebet acutas. al.
[s.XV]
Gob. Pers. p. 182a. al. Ioh. Floess 58. al. Anon. Philad. 29. al. Man. Guid. p. 149 (p. 467) descr.: Affinales vel acutae communiter ⋅a⋅b⋅c⋅d⋅. Trad. Holl. III 3 p. 24. al. Conr. Zab. tract. EE 5. al. Adam Fuld. 2, 4: Clavium vero quinque sunt species, videlicet graves, finales, acutae, excellentes, superexcellentes. al. Lad. Zalk. A 54 descr.: ⋅a⋅bh⋅c⋅d⋅ affinales vel acutae - ⋅e⋅f⋅g⋅⋅ acutae vel superacutae. al. Mich. Keinsp. 3, 37. al.
c die Töne des vierten Tetrachords im Tetrachordsystem: grave (Γ-C) - finales communes (D-G) - finales speciales (F-b oder a-d) - acutum (c-f) - superacutum (f-) - excellens (-) The notes of the fourth tetrachord in the system of tetrachords: grave (Γ-C) - finales communes (D-G) - finales speciales (F-b oder a-d) - acutum (c-f) - superacutum (f-) - excellens (-)
[s.XIII]
Hier. Mor. 13 p. 57, 26: Quartum (sc. tetrachordum) acutum a ⋅c⋅ acuto in ⋅f⋅ similiter acutum.
d die Töne des dritten und vierten Tetrachords im Tetrachordsystem: gravia (Γ-C und C-F) - acuta (F-b und G-c) - superacuta (c-f und f-) - excellentia (g- und -) the notes of the third and fourth tetrachords in the system of tetrachords: gravia (Γ-C und C-F) - acuta (F-b und G-c) - superacuta (c-f und f-) - excellentia (g- und -)
[s.XIII]
Hier. Mor. 23 p. 171, 10: tertium ab ⋅F⋅faut in ⋅b⋅fa acutum, quartum a ⋅G⋅solreut in ⋅c⋅solfaut, quae dicuntur acuta. al.
e die Töne des fünften bis achten Tetrachords im Tetrachordsystem: gravia (Γ-C, A-D, C-F, D-G) - acuta (F-b, G-c, c-f, d-g) - superacuta (f-, g-) the notes of the fifth to eighth tetrachords in the system of tetrachords: gravia (Γ-C, A-D, C-F, D-G) - acuta (F-b, G-c, c-f, d-g) - superacuta (f-, g-)
[s.XIII]
Hier. Mor. 23 p. 173, 11: quintum ab ⋅F⋅ in ⋅b⋅fa, sextum a ⋅G⋅ in ⋅c⋅, septimum a ⋅c⋅ in ⋅f⋅, octavum a ⋅d⋅ in ⋅g⋅, quae nominantur acuta.
f die Töne des vierten Tetrachords im Tetrachordsystem: /Bd. 1, Sp. 41/ graves (A-D) - finales (D-G) - superiores (a-d) - acutae (d-g) - superacutae (-) the notes of the fourth tetrachord in the system of tetrachords: graves (A-D) - finales (D-G) - superiores (a-d) - acutae (d-g) - superacutae (-)
[s.XIV]
Iac. Leod. spec. 6, 61, 10: tres sequentes una cum ⋅d⋅ dicuntur acutae, id est: ⋅d⋅e⋅f⋅g⋅.
g die Töne des dritten und vierten Tetrachords im Tetrachordsystem: gravia - acuta - superacutum the notes of the third and fourth tetrachords in the system of tetrachords: gravia - acuta - superacutum
[s.XIV]
Quat. princ. 3, 21 p. 230a: secundum Boycium quinque esse tetracorda in monocordo, videlicet duo gravia, et duo acuta et unum superacutum.
h die Töne des dritten Tetrachords im Tetrachordsystem: gravissimae - graves - acutae - acutissimae - excellentissimae the notes of the third tetrachord in the system of tetrachords: gravissimae - graves - acutae - acutissimae - excellentissimae
[s.XV]
Iac. Theat. 1: Nota quod quatuor sunt lictere graves et quatuor gravissime et quatuor acute et quatuor acutissime et quatuor excellentissime. al.
i die Töne des vierten Tetrachords im Tetrachordsystem: graves (Γ-C) - finales (D-G) - affinales (a-d) - acutae (e-) - excellentes (-) the notes of the fourth tetrachord in the system of tetrachords: graves (Γ-C) - finales (D-G) - affinales (a-d) - acutae (e-) - excellentes (-)
[s.XV]
Trad. Holl. II 59 p. 9 (p. 419a): ⋅e⋅f⋅g⋅⋅ dicuntur acutae ex eo, quod acutis vocibus subordinantur. Lad. Zalk. A 52. Lad. Zalk. A 53: ⋅g⋅ acutum. Lad. Zalk. A 54 descr.: ⋅a⋅bh⋅c⋅d⋅ affinales vel acutae - ⋅e⋅f⋅g⋅⋅ acutae vel superacutae. Szydlov. 2 p. 14: Quedam vero claves dicuntur accute et ille sunt solum tres, que post alias sequuntur et sunt iste ⋅e⋅f⋅g⋅. al.
j als Übersetzung von ‚diezeugmenon‘ as translation of ‘diezeugmenon’
[s.XV]
Adam Fuld. 2, 9: Trite diezeugmenon - prima acutarum... Paranete diezeugmenon - iuxta primam acutarum... Nete diezeugmenon - ultima acutarum.
k für die Tetrachorde der synemmenon und diezeugmenon for the tetrachords of the synemmenon and the diezeugmenon
[s.XV]
Erasm. Hor. p. 84a: haec duo tetrachorda (sc. synemmenon et diezeugmenon) acuta dicuntur.
2 die Töne der oberen (zweiten) Oktave (a-g) im Oktavsystem: graves - acutae (- superacutae) the notes of the upper (second) octave in the octave system: graves - acutae (- superacutae)
[s.IX]
Ioh. Scot. annot. 504, 11: μέση, quae finis dicitur, quia graviores sonos terminat et incipit acutiores (inde Remig. Aut. 504, 10). al.
[s.X]
Odo Aret. II p. 107b: in secundam acutam que est ⋅⋅; et vox acuta prima, que est ⋅a⋅, semper habet longam. al. Anon. Bernh. 1, 23: mese, id est media, gravibus acuta, acutis gravis finis. Ps.-Odo dial. p. 260b: Tertius modus in quintam finitur vocem in ⋅E⋅ litteram, proceditque uno diapason usque ad eandem litteram ⋅e⋅ acutam.
[s.XI]
Berno prol. p. 67b (C6 p. 31): [in acutam ⋅a⋅]. al. Adalb. 2, 1: octo sunt graves, septem acutae, quattuor superacutae (sc. voces). Guido micr. 2, 5: eaedem septem litterae acutae repetuntur, sed minoribus litteris describuntur. Guido micr. 5, 3: ab eadem ⋅D⋅ in ⋅a⋅ acutam sit diapente. Guido micr. 5, 13: eundemque cantum gravem et acutum et superacutum tamen unice resonare. al. Guido reg. 42. al. Guido ep. p. 46a: septem dicimus graves, septem vero vocamus acutas. al. Lect. Guid. p. 43. Interv. Diapason p. 58. Hermann. mus. p. 46 (p. 139b). al. Odor. Sen. p. 152: Mese, id est media inter graves et acutas /Bd. 1, Sp. 42/ et hoc notum sit studioso cantori, quia ascensio gravium et descensio acutarum orditur usque ad meson. Heinr. Aug. 105. Willeh. Hirs. 17 (c. 16), 2: septem discrimina bis posita peragit, sicque acutam ⋅⋅ quasi superfluam remanere patitur. Willeh. Hirs. 38 (c. 37), 12: in monochordo septenae voces in acutis, id est a mese ⋅a⋅ usque ad finem. al. Comm. Guid. 10 p. 109: ab ⋅A⋅ gravi in ⋅a⋅ acutam. Comm. Guid. 29 p. 110: ‚si tres cantores‘ per diapason diversas voces exaltantes, iste in gravibus, ille in acutis, ille in superacutis quemlibet unum cantum canentes. al. Lib. argum. 31 p. 21: septem dicimus graves, septem acutas, et quattuor superacutas. Quare dicuntur (ms.; ed.: dicitur) graves? Pro eo, quod grossiores voces dant. Quare acutae? Quia subtiles voces dant. Quare superacutae? Quia subtiliores voces dant. al. Ton. Aug. p. 130b. al. Anon. Lips. p. 154: ex ipsis figuris musicis vim vocum quocumque modo exprimens, vocum gravium figuras grossiores, acutarum vero fecit subtiliores ex hoc quodammodo innuens grossiori et ponderosiori voce graves sonos esse proferendos, acutos vero subtiliori et acutiori voce esse exaltandos. Anon. Lips. p. 156: Prima species (sc. diapente) a prima finali in primam acutarum. Anon. Lips. p. 156: Sed quinta eius (sc. diapason) species a secunda finalium et quinta acutarum est. al. Org. Mediol. pros. 9. Org. Mediol. rhythm. 38. Vers. Ars est 16. al. Vers. Quisquis velis 14. al. Ps.-Guido epil. p. 39a: graves omnes cum aliqua parte acutarum plagis attribuunt. al. Ps.-Guido arithm. p. 56a. Theophil. 3, 81 p. 142: metiri debeant fistulae graves et acutae et superacutae. Prop. Denique si p. 61-62. Dietker p. 65. Frut. brev. 3 p. 37: si senex gravi voce aliquid praecinat, puerulus autem idipsum acuta et aequali voce seni concinat. Frut. brev. 10 p. 65. al. Frut. ton. p. 131. al. Ps.-Osbern. 21: circa superiores acutas, scilicet ⋅d⋅e⋅f⋅. al. Quaest. mus. 1, 11 p. 23. al. Theog. Mett. p. 187a: ab ⋅a⋅ acuto usque in ⋅d⋅ acutum. Theog. Mett. p. 189b: Graves enim dicuntur principales ut antiquiores, acutae principales ut iuniores. al.
[s.XII]
Trad. Guid. 1: quaedam, id est septem, graves dicuntur, secundae vero acutae, superiores quattuor excellentes. al. Udalsc. 1, 2. al. Guido Aug. p. 151b. al. Ton. Gratianop. p. 25. Ton. Parkm. p. 107: Primum enim alfabetum graves habet litteras, secundum acutas, tercium superacutas. Ton. Cist. p. 267b. Anon. Cist. I 43 p. 27. al. Anon. Cist. II c. 1151A. al. Anon. La Fage I 7, 37: in loco harum trium litterarum gravium tres apponimus acutarum. al. Anon. Pannain p. 110. al. Ton. Vatic. 12, 5 p. 202. al. Compil. Paris. II p. 76: habens finalem in gravioribus in lichanos hypaton, in acutis in mese. al.
[s.XIII]
Anon. Lovan. p. 484b: Acute sunt septem: ⋅a⋅ acuta, ⋅b⋅⋅ acuta, ⋅c⋅ acuta, ⋅d⋅ acuta, ⋅e⋅ acuta, ⋅f⋅ acuta, ⋅g⋅ acuta. Dicuntur autem acute, quia acutius sonant. al. Disc. Quicumque II p. 324b: in ⋅a⋅lamire acuto. al. Mus. man. 4, 19: ⋅b⋅ mollis, quae inter acutas ponitur et superacutas, nec acuta dicitur nec superacuta, quia vocem non acuit sed emollit. Mus. man. 7, 12: Superacutae vero voces, hoc est acutissimae. Mus. man. 13, 12: In primis itaque gravior est vox et grossa, post intensior et acuta, demum tenuis efficitur et superacuta. Mus. man. 47, 17: graves nigras, acutas rubeas, superacutas vero virides facere consuevi. al. Metrol. 32 p. 71: in istis duabus litteris ⋅G⋅solreut gravi et ⋅g⋅solreut acuta. al. Ioh. Garl. plan. p. 158a: Acute altum sonum et acutum supra graves obtinent. ibid.: voces gutturis semper in acutis medium locum debent obtinere. al. Ioh. Garl. mens. append. 16, 11. Disc. pos. vulg. p. 191, 15. al. Ton. Franc. p. 120a. al. Amerus 2, 12: ⋅g⋅ acutum. Amerus 11, 20: ⋅a⋅ acuta. al. Lambertus p. 257a. al. Trad. Lamb. 2, 2a, 2. al. Anon. Emmeram. 4 p. 262, 20. al. Hier. Mor. 13 p. 56, 5: in ⋅G⋅ acutarum. al. /Bd. 1, Sp. 43/ Ps.-Thomas Aqu. II p. 29: Voces alie graves, alie acute, alie superflue. Ps.-Thomas Aqu. II p. 32: divide loca in gravia et acuta et superacuta vel superexcellentia. al. Ton. Lips. p. 106. al. Trad. Franc. I p. 28: in ⋅♮⋅ acutum quadratum. al. Anon. Couss. IV p. 71, 8. al. Interv. Sit -O 2: crux inter ⋅f⋅g⋅ parva vel acuta. al. Anon. Paris. III 5. al. Vers. Postquam pro 45. al. Ioh. Groch. 94. al. Ps.-Mur. summa 1041: Cum enim cantus distinguatur in gravem, acutum et peracutum. al. Walt. Odingt. 5, 1, 16. al.
[s.XIV]
March. luc. 2, 7, 7. al. Phil. Vitr. 6, 10. al. Ps.-Phil. lib. mus. p. 36a. Iac. Leod. cons. 11. al. Iac. Leod. inton. 1, 35. Iac. Leod. comp. 2, 5, 20. al. Iac. Leod. spec. 2, 11, 17: ⋅a⋅ acutae. Iac. Leod. spec. 6, 64, 1: ⋅a⋅ acutum. Iac. Leod. spec. 6, 61, 11. al. Hugo Spechtsh. 67. al. Petr. Palm. p. 515. al. Ps.-Mur. interv. p. 310a. Ioh. Boen mus. 4, 84: in ⋅E⋅lami clave acuta. al. Quat. princ. 2, 5 p. 208a. Quat. princ. 3, 52 p. 248b: cum descensus fuerit ab acutis litteris ad ⋅a⋅ acutam. al. Anon. Michaelb. I p. 44: Litterae autem quaedam dicuntur graves, quaedam acutae seu reduplicatae. al. Anon. Michaelb. II p. 48. al. Willelm. 2, 8. al. Goscalc. 1, 1 p. 38, 2. al. Heinr. Eger 3 p. 42. Trad. Holl. I p. 164: octo primae dicuntur graves eo, quod cantum reddunt gravem et bassum, sequentes vero septem dicuntur acutae contraria ratione, ultimae autem quatuor excellentes. Trad. Holl. I p. 165: septem acutae et quatuor supraacutae (?) sive excellentes. al. Compil. Ticin. p. 21: Acutae dicuntur eo, quod acuta voce et arteriis apertis emittuntur. al. Trad. Pipudi p. 46. Henr. Zel. p. 115a. al. Ps.-Mur. mod. p. 101a. al. Cart. plan. 3. al. Anon. Erford. p. 161. Compil. Lips. p. 130. al. Anon. Carthus. p. 437b. al. Anon. La Fage II p. 424. al. Anon. Seay p. 21. al. Anon. Monac. II 45: De secundo ⋅g⋅, de ⋅g⋅solreut in spatio, usque ad tertium ⋅g⋅, ⋅g⋅solreut in linea, vocantur acutae. al.
[s.XV]
Orig. et eff. 3, 9. Ioh. Olom. 7 p. 31: in gravibus, acutis et superacutis literis. al. Ioh. Cicon. mus. 1, 16 p. 76, 10. al. Prosd. contr. 5, 2. al. Iac. Theat. 22. al. Nicol. Cap. p. 311. al. Gob. Pers. p. 189b. al. Prosd. spec. p. 750. al. Ugol. Urb. 1, 11, 13: primi pectoris vocem habent, secundi gutturis, tertii capitis, primi gravium, secundi acutorum, tertii superacutorum tenent loca sonorum. Ugol. Urb. 1, 51, 15: mi acuta. al. Phil. Cas. contr. 36. al. Georg. Ans. 3, 7. al. Ps.-Guido corr. p. 52a: in heptacordo acuto. al. Anon. Philad. 12. al. Ioh. Keck 3 p. 323b. al. Ton. Subl. p. 55, 1. al. Trad. March. p. 928. Petr. Talh. p. 20. Trad. Holl. II 48 p. 8 (p. 418b). al. Vers. Primus habet 27 p. 160 (p. 471a): ⋅F⋅ dat principium quinto simul ⋅a⋅c⋅ (ed.: ac) acutum. Ton. Trev. p. 160 (p. 471a). al. Mod. Not. quotiensc. 1 p. 170 (p. 474a). Trad. Holl. III 3 p. 24. al. Trad. Holl. IV 70. al. Anon. Monac. 1, 26: per acutas et excellentes. Ioh. Legr. rit. 2, 1, 2, 2. al. Conr. Zab. tract. AA 6: cantum gravem, acutum et superacutum. al. Ioh. Tinct. diff. 1: Acutae claves, acuta loca et acutae voces sunt illae et illa, quae in manu ab ⋅a⋅lamire inferiori inclusive et usque ad ⋅a⋅lamire superius exclusive continentur. al. Ioh. Legr. tac. p. 417b. al. Fr. Gafur. extr. 4, 3, 3: secunda pars ab ⋅a⋅ secundo ad ⋅g⋅ tertium et vocatur pars acuta. Fr. Gafur. extr. 7, 8, 8: tritonus acutus; tritonus superacutus. al. Ioh. Tinct. nat. 2, 7. al. Ioh. Tinct. contr. 1, 4, 5. al. Ioh. Tinct. exp. 2, 12. al. Bart. Ram. 1, 1, 3 p. 8: eisdem litteris, quibus gravis signabatur, acuta quoque diapason notabatur. al. Anon. Tegerns. II p. 114. Ioh. Hoth. exc. p. 45: Gravem autem appello primam positionem septem vocum, acutum vero secundam, et primam vocem tertiae positionis superacutam, sed subgravem, quae ante gravem praecedere poterit. al. Ioh. Hoth. dial. p. 65. al. Ioh. Hoth. contr. II 8. Nicol. Burt. /Bd. 1, Sp. 44/ 1, 16, 94: prima (sc. pars) erit gravium, secunda mediarum sive acutarum, tertia vero superacutarum. Nicol. Burt. 2, 5, 38: triplex erit contrapunctus, scilicet gravis, acutus et superacutus. Nicol. Burt. 2, 5, 43: Tenor vero ad contrabassum erit contrapunctus acutus. al. Guil. mon. 5 p. 30: dicuntur acutae eo, quod acuunt, hoc est, in meliori statu vocis sunt. al. Bonav. Brix. 8, 1. al. Lad. Zalk. A 51: dicuntur acutae, id est altiores. al. Fr. Gafur. theor. 2, 3: Dividentium propterea in grave, acutum et superacutum introductorii dispositionem erroneam facile concludemus. Fr. Gafur. theor. 5, 6. al. Guill. Pod. 3, 30: ⋅⋅c⋅d⋅e⋅, quas vulgo acutas vocant. Guill. Pod. 5, 8: in primo igitur ordine signa ipsa gravia erunt, in secundo acuta, in tertio vero superacuta. al. Fr. Gafur. pract. 1, 1. al. Compend. mus. 17: viginti litterae, quae dividuntur in subgravibus, gravibus, acutis et superacutis. Compend. mus. 45: cantatur per naturam acutam (i. e. per hexachordum naturale in acutis litteris). al. Fr. Gafur. gloss. 9, 3. Anon. Couss. I p. 440b: Natura acuta et ⋅♮⋅ quadrum superacutum. al. Anon. La Fage III p. 242. al. Szydlov. 9 p. 39: in ⋅a⋅ accuto seu affinali, quod idem est (cf. LmL col. 41, 22-33). al. Contr. Ad sc. artem p. 69a. Contr. Notandum est p. 47. Contr. Volentibus I p. 24a. al. Mon. Qui desideras 9.. Organistr. A C. p. 287a. Fist. Ad fistulas 12 p. 132. al. Fist. ad secundum 3 p. 135. al. Fist. Formata prima 1 p. 135. al. Fist. Octavam partem 6 p. 131. al. Cymb. De repond. 6, 5. Cymb. Pone primam 10.
3 die authentischen Tonarten the authentic modes
[s.X-XI]
Ps.-Odo dial. p. 258a: In acutis vel elevatis cantibus, ut in primo, tertio, quinto et septimo tono. Ps.-Odo dial. p. 258b: Nam cum acutus vel elevatus fuerit cantus in authento proto, dicitur modus authentus protus. al.
[s.XI]
Guido micr. 12, 6: Consilium itaque fuit, ut quisque modus partiretur in duos, id est acutum et gravem ... et acutus quisque modus diceretur autentus, id est auctoralis et princeps, gravis autem plaga vocaretur, id est lateralis et minor (inde Ps.-Guido arithm. p. 56a. Anon. Pannain p. 108. Iac. Leod. spec. 6, 5, 8. Quat. princ. 3, 19 p. 229b. Iac. Theat. 14). Guido ep. p. 48b: Et quod illi dicunt authentum, nos maiorem et altum vel acutum nominamus (inde Iac. Theat. 11). Comm. Guid. 93 p. 139: Authentum dicit (sc. Guido) acutum, quia super finalem ad superiora magis intenditur. Ton. Aug. p. 83: discretis inde octo differenter tonis ut duorum ex uno fonte manantium alter acutus, alter sit gravis. Acutum quippe principalem, gravem appellaverunt subiugalem. Ps.-Osbern. 24: Dicuntur etiam autenti acuti, plagae vero graves.
[s.XII]
Guido Aug. p. 158a.
4 die Töne a-c in der Aufteilung: graves D-a, acutae a-c, superacutae d- The notes a-c in the partition: graves D-a, acutae a-c, superacutae d-
[s.XIII]
Amerus 20, 8: graves dicuntur a ⋅de⋅lasolre (fort. ⋅D⋅solre) usque ad ⋅a⋅lamire, ab ⋅a⋅lamire usque ad ⋅ce⋅solfaut dicuntur acute, alie dicuntur superacute. Graves dicuntur, quia sonum vel cantum reddunt graviorem quam acute propter naturam et ⋅♮⋅ quadratum, que reddunt graviorem cantum quam ⋅b⋅ molle. Et sciendum est, quod graves possunt vocari acute, dum in eis cantatur per ⋅b⋅ molle, et acute graves, dum in eis cantatur per ⋅♮⋅ quadratum. (?)
5 bei der Aufteilung der Solmisationssilben in the partition of solmisation syllables
[s.XIV]
Quat. princ. 3, 10 p. 225b: ut, re, mi, fa, sol, la, quarum, secundum quosdam, duae dicuntur graves et duae acutae et duae circumflexae, et causam assignant. Nam dicunt ut et fa esse graves eo, quod habent ascendere per tonum, et descendere per semitonium. Re et sol dicunt esse circumflexas eo, quod habent ascendere et descendere per plenos tonos. /Bd. 1, Sp. 45/ Mi et la dicunt esse acutas eo, quod habent descendere per tonum et ascendere per semitonium; et sic secundum ipsos, omnis vox monocordi aut est gravis vel acuta aut circumflexa.
[s.XV]
Fr. Gafur. pract. 1, 2: Sunt enim ut re graves, dum Graecis assentior, sol la acutae et mi fa mediae. Ecclesiasticorum vero mos est, ut re graves vocare, mi fa acutas et sol la superacutas.
6 als Stimmlagenbezeichnung bei Tenor und Contratenor term that designates the register of the tenor and contra tenor
[s.XV]
Fr. Gafur. pract. 3, 11: acutus contratenor poterit in quintam supra baritonantem constitui. ibid.: Acutus igitur contratenor ac tenor ipse semper cum baritonante debent concordari. al. Anon. Couss. I p. 447a: triplum vel tenor acutus. Anon. Couss. I p. 450 exempl.: Tenores acuti. al.
II scharf, spitz (die Klangfarbe betreffend) sharp, acute (with reference to tone color) [syn.: clarus]
[s.VII]
Isid. etym. 3, 20, 7: Tonus est acuta enuntiatio vocis (inde Aurelian. 5, 9). Isid. etym. 3, 20, 12: Acuta vox tenuis, alta, sicut in cordis videmus (inde Aurelian. 5, 20. Walt. Odingt. 2, 10, 21. Hier. Mor. 4 p. 18, 4. Iac. Leod. spec. 1, 26, 16. Iac. Leod. spec. 1, 26, 18: Clari vel acuti soni sunt, qui sunt alti, dato quod sunt tenues, ut soni puerorum, mulierum et aliquarum chordarum. Fr. Gafur. extr. 6, 9, 3).
[s.IX]
Ioh. Scot. annot. 511, 18: ‚Robusta‘ id est acuta propter emitonium (inde Remig. Aut. 511, 15: ‚una mollis‘ scilicet propter integrum tonum, ‚altera robusta‘ id est acuta propter hemiolion).
[s.XI]
Adalb. 1A, 15: Vitrum quoque dulcius sonat argento, quia solidius est. Item vitrum dulcius sonat omni metallo, quia solidius est, licet sit inflexibilius; non enim grandem recipit percussionem; quodsi reciperet, sonum intolerabiliter acutum redderet. Comm. Guid. 12 p. 100: grossiori et ponderosiori voce graves sonos esse proferendos, acutos vero subtiliori et acutiori voce esse exaltandos. Comm. Guid. 13 p. 100: sicut acutum quodlibet magis penetrat quam res grossa et obtusa, sic acuta et alta vox magis penetrat auditum quam gravis.
[s.XIII]
Mus. man. 13, 5: vox ab ymys incipiens et sursum legitimis gradibus ascendens, quo magis in altum protenditur, eo subtilior et acutior efficitur. Engelb. Adm. 4, 3: melodiarum genus aliud est mollius et lenius, aliud incitatius et acutius. Mollius est, quod vocatur enarmonium, id est mentem mulcens; incitatius et acutius, quod dicitur diatonium quasi duplicatorum tonorum.
[s.XV]
Trad. Holl. III 3 p. 24: alie octo dicuntur acute (glossa: sc. ideo, quia accute et aspere in omni (ms.; ed.: omne) cantu debent proferri, vel dicuntur acute ad differentiam inferiorum sive gravium). v. b acuta
adv. acute hoch (die Tonlage betreffend) high (with respect to register) [syn.: alte, opp.: graviter]
[s.I a.Chr.]
Cic. rep. 6, 18: et natura fert, ut extrema ex altera parte graviter, ex altera autem acute sonent. Quam ob causam summus ille caeli stellifer cursus, cuius conversio est concitatior, acute excitato movetur sono (inde Macrob. 2, 1, 2 al. Boeth. mus. 1, 27 p. 219, 14. Reg. Prum. 5, 48. Iac. Leod. spec. 5, 7, 2. Ioh. Cicon. mus. 1, 49 p. 184, 1. Ugol. Urb. 5, 44, 34. Fr. Gafur. theor. 2, 3. Fr. Gafur. theor. 5, 3).
[s.IV]
Macrob. 2, 4, 3: In fidibus quoque idem videmus, quae, si tractu artiore tenduntur, acute sonant, gravius laxiores.
[s.IX-XII]
Gloss. Boeth. mus. 1, 3, 140: alias graviter, alias acute percutitur. al.
[s.IX]
Remig. Aut. 10, 24: quod strictius et brevius est, necesse est, ut acutius resonet (inde Reg. Prum. 5, 22. Ioh. Cicon. mus. 1, 47 p. 178, 13). al. Scol. ench. 1, 20: Δ: Quomodo fit haec absonia in ptongis? M: Si aut ignavius pronuntientur aut acutius, quam oportet. Scol. ench. 1, 202: Si melum ... acutius aut gravius transposueris. /Bd. 1, Sp. 46/ al. Reg. Prum. 8, 7.
[s.X-XI]
Anon. Bernh. 1, 17: diatona, id est extenta, id est acute sonans. al. Ps.-Odo dial. p. 262b: si acute vel graviter decantaveris (inde Ioh. Garl. plan. p. 173b). Comm. ton. 4, 6. al. Adalb. cor. 2: Quodlibet corpus, quanto velocius movetur, tanto acutius sonat. al. Comm. Guid. 89 p. 139: quod modo acute profertur. Ton. Aug. p. 87: non plus tono infra finalem cordam remisse pro descripta lege autentici acutius intendantur. Compil. Paris. I p. 192: vox acute transmutatur.
[s.XII]
Guido Aug. p. 181b: que acute et leviter incipiunt. Anon. La Fage I 1, 10: altius et acutius elevantur.
[s.XIII]
Anon. Lovan. p. 484b: solet vox tunc gravari et non acute sublimari. al. Lambertus p. 257a: acutius et excellunt omnia. Ps.-Thomas Aqu. II p. 32: acute canere. Vers. Postquam pro 219. Walt. Odingt. 3, 5, 2: fistulae breviores seu graciliores acutius sonant. al.
[s.XIV]
Iac. Leod. inton. 1, 18. Iac. Leod. spec. 1, 26, 4. al. Ioh. Boen ars 2, 19, 11: mollius et durius sonus in illa clave (sc. ⋅b⋅) fieri possit, id est gravius vel acutius. Ioh. Boen mus. 3, 83: nota bassioris clavis acutius et altioris gravius per unum comma decantentur. al. Quat. princ. 4, 2, 21 p. 282a: Si autem tenor, id est planus cantus, valde acute situatur. Trad. Holl. I p. 164.
[s.XV]
Georg. Ans. 1, 126: enarmonicum dictum quod unius sonoritatis exsistat acutius personans. (?) al. Paul. Paulir. 7, 2, 1 p. 59: ut in tranquillis iocunde proferatur (sc. nota), in eufortuniis exultanter, in diffortuniis tristanter et acute et reflexe. Ioh. Tinct. exp. 4, 19. al. Bart. Ram. 1, 1, 6 p. 17: Quanto igitur foramina magis ad orificium accedunt, tanto sonos reddunt graviores, et quanto ad os pulsantis magis appropinquant, tanto acutius clamant. al. Nicol. Burt. 1, 7, 51. Fr. Gafur. theor. 5, 6: procedat acutius. Guill. Pod. 1, 13. al. Anon. Couss. I p. 447a: acute vel alte ascendere. Szydlov. 3 p. 16: non nimis dure, nec eciam nimis molliter vel accute, se mediocriter se habet (sc. cantus naturalis).
 
Artikelverweis 
acupanpro Neumenbezeichnung unbekannter Bedeutung term of undetermined meaning that designates a neume
[s.XI-XII]
Neum. Prima p. 195: Acupanpro .
 
Artikelverweis 
acupuanpro Neumenbezeichnung unbekannter Bedeutung term of undetermined meaning that designates a neume
[s.XI-XII]
Neum. Prima p. 195: Acupuanpro .
 
Artikelverweis 
acupui Neumenbezeichnung unbekannter Bedeutung term of undetermined meaning that designates a neume
[s.XI-XII]
Neum. Prima p. 195: Acupui .
 
Artikelverweis 
acupusta v. LmL aucupusta
 
Artikelverweis acupuvolt v. LmL acapovult

 

acumen
 1 Höhe (die Tonlage betreffend) highness (with reference to pitch) [opp.: gravitas]
 a Definition
 b Gebrauch usage
 2 Anstieg, Erhöhung (die Tonlage betreffend) raising, elevation (of pitch) [syn.: elevatio, arsis, opp.: laxatio]
 
acuo
 1 erhöhen (die Tonlage betreffend) to ascend (in pitch) [syn.: elevare, erigere, opp.: (ag-)gravare, deprimere]
 2 schärfen (die Tongebung betreffend) to sharpen (in quality of sound) [opp.: ingrossare]
 
acutus
 I hoch (die Tonlage betreffend) high (with reference to pitch) [syn.: altus, opp.: gravis, pressus, laxus, obtusus]
 A in nicht spezifischer Bedeutung with non-specific meaning
 1 in der Gliederung des Tonbereichs in gravis (pressus, laxus) - acutus in the division of pitch areas into gravis (pressus, laxus) - acutus
 2 in der Gliederung des Tonbereichs in gravis - medius - acutus (- acutissimus) in the division of pitch areas into gravis - medius - acutus (- acutissimus)
 3 in der Gliederung: gravis - circumflexus (moderatus) - acutus in the division: gravis - circumflexus (moderatus) - acutus
 B in spezifischer Bedeutung with specific meaning
 1 in der Tetrachordeinteilung in the division of tetrachords
 a als Übersetzung von ‚hyperboleon‘ as translation of ‘hyperboleon’
 b die Töne des dritten Tetrachords (a-d) im Tetrachordsystem: graves - finales - acutae (- superacutae) - excellentes the notes of the third tetrachord (a-d) in the system of tetrachords: graves - finales -
 c die Töne des vierten Tetrachords im Tetrachordsystem: grave-C) - finales communes (D-G) - finales speciales (F-b oder a-d) - acutum (c-f) - superacutum (f-) - excellens (
 d die Töne des dritten und vierten Tetrachords im Tetrachordsystem: gravia-C und C-F) - acuta (F-b und G-c) - superacuta (c-f und f-) - excellentia (g- und
 e die Töne des fünften bis achten Tetrachords im Tetrachordsystem: gravia-C, A-D, C-F, D-G) - acuta (F-b, G-c, c-f, d-g) - superacuta (f-, g-
 f die Töne des vierten Tetrachords im Tetrachordsystem: graves (A-D) - finales (D-G) - superiores (a-d) - acutae (d-g) - superacutae (-) the notes of the
 g die Töne des dritten und vierten Tetrachords im Tetrachordsystem: gravia - acuta - superacutum the notes of the third and fourth tetrachords in the system of tetrachords: gravia - acuta - superacutum
 h die Töne des dritten Tetrachords im Tetrachordsystem: gravissimae - graves - acutae - acutissimae - excellentissimae the notes of the third tetrachord in the system of tetrachords: gravissimae - graves - acutae - acutissimae -
 i die Töne des vierten Tetrachords im Tetrachordsystem: graves-C) - finales (D-G) - affinales (a-d) - acutae (e-) - excellentes (-) the notes of the fourth
 j als Übersetzung von ‚diezeugmenon‘ as translation of ‘diezeugmenon’
 k für die Tetrachorde der synemmenon und diezeugmenon for the tetrachords of the synemmenon and the diezeugmenon
 2 die Töne der oberen (zweiten) Oktave (a-g) im Oktavsystem: graves - acutae (- superacutae) the notes of the upper (second) octave in the octave system: graves - acutae (- superacutae)
 3 die authentischen Tonarten the authentic modes
 4 die Töne a-c in der Aufteilung: graves D-a, acutae a-c, superacutae d- The notes a-c in the partition: graves D-a, acutae a-c, superacutae d-
 5 bei der Aufteilung der Solmisationssilben in the partition of solmisation syllables
 6 als Stimmlagenbezeichnung bei Tenor und Contratenor term that designates the register of the tenor and contra tenor
 II scharf, spitz (die Klangfarbe betreffend) sharp, acute (with reference to tone color) [syn.: clarus]